Angliya va Meksika: Estadio Azteca'dagi balandlik sinovlari

Angliya jamoasi Jahon chempionati nimchorak finaliga DR Congo ustidan zo‘rg‘a 2:1 hisobida g‘alaba qilib yetib keldi. Endi esa Meksikaga qarshi navbatdagi sinovda ularni eng katta xavflardan biri kutib turibdi – raqib emas, stadion ham emas. Bosh dushman – balandlik.

Azteca – nafaqat tarix, balki sinov maydoni

The Three Lions Meksika poytaxtidagi afsonaviy Estadio Azteca maydoniga chiqadi. Dengiz sathidan 7 220 fut balandlikda joylashgan bu arena Angliya uchun faqatgina stadion emas. Bu – 1986 yilgi Jahon chempionati, Argentina bilan bahs, bahsli chorak final, unutilmas alamli xotira.

Endi esa shu manzilda boshqa turdagi bosim kutmoqda. Havo yupqa, bosim past, har bir nafasda qonga kamroq kislorod tushadi. Professional futbolchilar uchun ham bu mayda detallar emas – yurak urishi tezlashadi, nafas qisadi, suvsizlanish kuchayadi, charchoq tezroq va keskinroq keladi.

Taqqoslash uchun: Angliyadagi professional futbol ichida eng balandda joylashgan stadion – West Bromwich Albion ga tegishli The Hawthorns. Uning balandligi atigi 551 fut. Ya’ni Azteca dengiz sathidan deyarli 14 baravar uzoqda.

Meksika – uyda va o‘z unsiyasida

Mehmon emas, mezbon bo‘lishning farqi katta. Meksika bu turnirda barcha uchrashuvlarini o‘z maydonida o‘tkazmoqda. Bu jamoa Azteca sharoitlariga allaqachon moslashgan, buni raqamlar ham aytib turibdi.

• 2020-yillarda Azteca da 14 ta o‘yin, 23 ta gol urilgan, atigi 4 ta gol o‘tkazib yuborilgan.
• Rasmiy uchrashuvlardagi umumiy ko‘rsatkich yanada hayratli: 89 o‘yinda 70 ta g‘alaba, 17 ta durang va bor-yo‘g‘i 2 ta mag‘lubiyat.
• Jahon chempionatida bu arenada o‘tkazilgan 10 ta o‘yinda ham mag‘lub bo‘lishmagan.

Sobiq Meksika sardori Pavel Pardo bu joyni juda yaxshi biladi – u bu stadionni nafaqat terma jamoa bilan, balki Club America safida ham “uy” deb atagan.

“Raqib sifatida bu yerga kelsangiz, azob chekishingizni oldindan bilasiz”, – deydi u.

Nafas yetmaydigan 45 daqiqa

1986 yildan beri ko‘p ingliz futbolchilari Azteca maydoniga qadam qo‘ymagan. Sport fanidagi taraqqiyot, tayyorgarlik texnologiyalari kuchaygan bo‘lsa-da, bu stadionda o‘ynab ko‘rganlar ta’sirini hanuz esdan chiqargani yo‘q.

“Nafas olish bo‘yicha eng og‘ir o‘yinim aynan shu yerda bo‘lgan”, – deydi sobiq West Ham yarim himoyachisi Nigel Reo-Coker. U 2015 yilda Montreal Impact bilan Concacaf Champions League finalida Azteca da maydonga tushgan.

“Yevropadan kelib, shu balandlikda o‘ynash – nihoyatda qiyin. Nafasingizni ushlab bo‘lmaydi. Dastlabki 45-55 daqiqa davomida siz aslida faqat nafas olishga urinib yurasiz.

Bu yerda gap faqat jismoniy tayyorgarlikda emas – bu futbol aql-idroki haqida. Qachon kuch sarflashni, qachon ortga chekinishni juda aniq tanlashga majbur bo‘lasiz.”

Yupqa havo nafaqat o‘yinchilarning o‘pkasiga, balki to‘pning harakatiga ham ta’sir qiladi. Uzatmalar, zarbalar tezroq uchadi, uchish trayektoriyasi boshqacha bo‘ladi. Taktika ham shu sharoitga moslashishi kerak.

Reo-Coker yoga yoki pilates mashqlari katta yordam berishini aytadi, ayniqsa diafragmadan to‘g‘ri nafas olishni o‘rganish muhimligini ta’kidlaydi.

Darvozabonlar uchun alohida bosh og‘riq

Bu balandlikda darvozabonlar alohida sinovdan o‘tadi. Kanada terma jamoasida ham futbolchi, ham murabbiy bo‘lgan Jason de Vos Azteca dagi tajribasini eslar ekan, darvozabonlar qanday qiynalishini alohida tilga oladi.

“Bu yerdan 40 yard masofadan berilgan zarba bilan ham darvozabonga jiddiy muammo tug‘dirishingiz mumkin”, – deydi u. “O‘yinga tushgan zahotingizdayoq hammasi kutganingizdan tezroq bo‘layotganini sezasiz.”

Murabbiy sifatida u taktikani o‘zgartirishga majbur bo‘lganini tan oladi. Balandlik sharoitida to‘liq o‘yin davomida yuqori pressing qilish deyarli imkonsiz.

“Barcha maydonda bosim o‘ynaymiz, degan fikrni o‘zgartirishingiz kerak – bu yerda buni uddalab bo‘lmaydi”, – deydi de Vos.

Ilm nima deydi?

Ideal holatda, balandlikda musobaqalashadigan sportchilar tanasi moslashishi uchun kamida bir-ikki hafta shu sharoitda yashashi kerak. Shu vaqt ichida organizm ko‘proq qizil qon tanachalarini ishlab chiqaradi, kislorod tashish samaradorligi oshadi.

Angliya esa Meksika shahriga o‘yindan atigi ikki kun oldin uchib keladi.

Leeds Beckett University katta ilmiy xodimi, doktor Barney Wainwright bunday balandlikda organizm qanday javob berishini aniq raqamlar bilan tushuntiradi.

“Bu balandlikda maksimal aerob quvvat odatda qariyb 10 foizga kamayadi, bu esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘yin samaradorligiga ta’sir qiladi”, – deydi u. “Charchoq odatda 15-20 foizga oshadi. Bosib o‘tiladigan masofa bo‘yicha ko‘rsatkichlar 5-10 foizga tushishini kutish mumkin.”

Uning aytishicha, o‘yinchilar sut kislotasini tezroq ishlab chiqaradi, mushaklarda kislotalilik oshadi, bu esa charchoqni tezlashtiradi va tezlikni pasaytiradi.

“Maksimal sprint tezligi o‘zgarmaydi, lekin har bir maksimal yugurishdan keyin tiklanish uchun ko‘proq vaqt kerak bo‘ladi.

Miya uchun ham kislorod zarur – ayniqsa qaror qabul qilish va vaziyatni anglashda. O‘yinchilarning juda qattiq ishlayotgan lahzalarida bu omil muhim qarorlarga ta’sir qilishi mumkin.”

Shu sabab u Angliyaga o‘yinni ma’lum darajada sekinlashtirish, yuqori intensivlikdagi bo‘laklar orasida tiklanish uchun vaqt topishga harakat qilishni tavsiya qiladi.

Meksika – balandlik, intizom va sergaklik uyg‘unligi

Meksika bu Jahon chempionatida hozircha to‘rt o‘yin o‘tkazdi. To‘rttalasida ham g‘alaba, sakkizta gol urilgan, birortasi o‘tkazib yuborilmagan.

Individual mahorat bo‘yicha bu tarkib haqida bahs qilish mumkin – 26 futbolchidan atigi to‘rttasi Yevropaning kuchli beshlik ligalarida to‘p suradi. Lekin maydonda ular boshqa jihatlari bilan ajralib turibdi: mehnatsevarlik, intizomli taktika, bir-birini tushunish.

Ustiga-ustak, ular bu balandlikda o‘ynashga odatlangan. Ha, odatda Shimoliy va Markaziy Amerikadan uncha kuchli bo‘lmagan raqiblarga qarshi. Lekin sharoit – baribir ular foydasiga.

Pardo raqiblarning ikkinchi bo‘limda qanday “so‘nib” borishini ko‘p marta kuzatgan.

“Raqibning tana tilidan hammasini ko‘rish mumkin edi, ayniqsa ikkinchi bo‘limda – ular ancha charchagan bo‘lardi”, – deydi u. “Ular nafas ololmay qolishardi, siz esa ularga qarab: ‘Mayli, biz uyda turibmiz, muxlislar biz bilan, ular qiynalayapti, biz bunga qodirmiz’, deb o‘ylardingiz.”

Endi esa shu sahnani Angliya kutmoqda. Savol shunda: Estadio Azteca bu safar ham inglizlar uchun alamli xotira bo‘lib qoladimi yoki bu balandlikda ham nafasni ushlab, tarixni o‘zgartirishga ulgurishadimi?