Angliya to‘pni ushladi, lekin o‘yinni yo‘qotdi
Angliya to‘pni ushladi, lekin o‘yinni yo‘qotdi
Angliya – Ghana uchrashuvi statistik jadvalda bir tomonlama ko‘rindi: 80 foiz to‘p nazorati, qariyb 600 pas, 19 ta zarba. Ammo tablodagi nolni hech narsa o‘zgartira olmadi. Uchta aniq zarba, xolos. Yarim soatdan ortiq vaqtgacha ochiq o‘yindan biror normal vaziyat ham yo‘q.
36-daqiqada Declan Rice bosh bilan zarba berdi – stadion tomiga ketdi. Shundan keyin ham uzoq vaqtgacha haqiqiy xavf sezilmadi. Faqat 87-daqiqada Nico O’Reilly ning bosh zarbasi darvoza to‘sinigacha yetib bordi, qaytgan to‘pni Harry Kane tribunaga “yuborib”, kechaning ramziy lahzasini chizib berdi. Hammasi shundan iborat bo‘ldi.
Yon tomonga uzatmalar, bekor ketgan daqiqalar
Angliya hujumi bo‘g‘ilib qoldi. Qanotdagi Anthony Gordon va Noni Madueke har safar to‘p olganida darhol ikki futbolchi bilan siqib qo‘yildi. Markazda esa Jude Bellingham va Rice nafas olishga ham joy topa olmadi, chiziqlar orasiga kirishga uringan zahoti atrofini qora futbolkalar o‘rab olardi.
To‘p aylanardi, lekin Ghana xohlagan hududlarda: yarim himoya chizig‘i atrofida, yon chiziqlar bo‘ylab. Ichkariga kirish – taqiqlangan zona. Natija? Tanish manzara: eski Angliyaning eng yomon kunlari – sekin, jonlanishsiz, fikrsiz o‘yin. Futbolchilar xavfga borishdan cho‘chigandek, g‘alabani tortib olish emas, xato qilmaslik haqida o‘ylashdi.
Queiroz rejasining sovuqqon ijrosi
Carlos Queiroz bundan faxrlanmasdan iloji yo‘q edi. U o‘yindan keyin futbolchilarini maqtadi: rejaga sodiqlik, intizom, kurash. Uning so‘zlariga ko‘ra, Ghana ning maqsadi birinchi bo‘limni Angliyani asabiylashtirish bilan o‘tkazish edi. Bu – chuqur blok, 11 kishi orqada, qanotlarda ham, yarim himoya chizig‘ida ham bo‘sh joy yo‘qligi demak.
Ular hujum qilishga deyarli urinmadi. Bu ongli tanlov edi. “Ular rock and roll o‘ynasa, men samba o‘ynay olmayman”, dedi Queiroz. Ghana esa shu “rock”ni o‘chirib qo‘ydi – ritmsiz, bo‘g‘iq, to‘xtab qolgan Angliya.
Tuchelga bosim va tanlov bahslari
Shunday o‘yindan keyin Thomas Tuchel tanqidlar markaziga tushishi tabiiy edi – stadiondagilar ham, okean ortidagilar ham norozi. Bu, aslida, kutilgan edi: bu darajadagi tarkib bilan birinchi sust natija – va darhol savollar.
Savollar, avvalo, tarkib tanlovidan boshlandi. Tuchel dastlabki ro‘yxatni e’lon qilganida, unda Phil Foden ham, Cole Palmer ham yo‘qligi keskin munozaraga sabab bo‘ldi. Adam Wharton va Trent Alexander-Arnold kabi pas ustalarining chetda qolishi ham ko‘pchilikka yoqmadi.
Nemis murabbiy esa boshqacha yo‘lni tanladi. U o‘zining 4-2-3-1 tizimiga moslangan, aniq rolga ega futbolchilardan iborat jamoa tuzdi: klassik “o‘nchi” pozitsiyasi, chiziqqa yopishib turadigan, lekin dribling bilan yarata oladigan qanotlar, ichkaridagi bo‘shliqlarni to‘ldira oladigan to‘liq funksional himoyachilar. Bu – sahnalashtirilgan harakatlar, yod bo‘lgan yugurishlar.
Kane orqaga tushsa – qanotdagilar darhol orqaga chiziq ortiga yuguradi. Rice va Elliot Anderson raqibni markazdan tortib chiqarsa – Bellingham uchun cho‘ntaklar paydo bo‘ladi. Futbolda yuqori darajada bu oddiy mexanika, lekin Angliya uchun – ayniqsa Sir Gareth Southgate davrining oxirgi yillaridan keyin – keskin burilish.
Southgate improvizatsiyani xush ko‘rardi. U “eng yaxshi o‘yinchilarni maydonga qo‘ysam, baribir yutamiz” degan tamoyilga ishongan. Natijalar yomon emasdi – ikki marta Yevropa chempionati finali. Ammo to‘rt turnir davomida ko‘plab uchrashuvlarda o‘yin sifati ko‘zga tashlanadigan darajada sust bo‘lganini ham unutib bo‘lmaydi. Tuchel shunday fon ustiga keldi – va tabiiyki, hammani ham rozi qila olmadi.
Foden va Palmer: iste’dod bor, joy yo‘q
Southgate Foden yoki Palmerni uyda qoldirishni tasavvur ham qilmasdi. Ular formadan tushgan bo‘lsa ham, maydonda bo‘lishi kerak bo‘lgan “yulduzlar” sifatida qarardi. Tuchel esa boshqacha qaradi. Uning mezoni – hozirgi holat. O‘tgan mavsum Palmer avvalgidek Chelsea ni yelkasida ko‘tarmadi, Foden esa PFA Player of the Year sovrinidan keyin hujumkor yarim himoyachi sifatidagi o‘sha darajaga qayta olmadi.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, Tuchel qarori mantiqli ko‘rinadi. Ammo ularning iste’dodi shubhasiz. Angliyaning “eng yaxshi” futbolchilari ro‘yxatini tuzsangiz, ikkalasi ham yuqori o‘rinlarda bo‘ladi. Yakkaning o‘zida o‘yinni taqdirini o‘zgartira oladigan futbolchilar.
Muammo bitta: Tuchelning tizimida ular qayerga sig‘adi? Bellingham – birinchi raqamli “o‘nchi”. Uning ortida Morgan Rogers va Eberechi Eze turibdi, Rogers chapda ham o‘ynay oladi. Palmer aslida o‘ng qanotchi emas, ayniqsa Tuchel xohlaydigan tipdagi emas. Foden ham xuddi shunday. Tizimga moslashmagan “yulduz”lar uchun bu jamoada joy yo‘q.
Xorvatiyaga qarshi o‘yin – nimaga qodirligini ko‘rsatgan lahza
Tuchel o‘yindan keyingi chiqishida bir necha bor Xorvatiyaga qarshi ochilish uchrashuviga qaytdi. U o‘yinni “o‘zicha qiyin” deb ta’rifladi. Haqiqatan ham, birinchi bo‘limda Angliya o‘zi uchun hammasini murakkablashtirdi. Ammo ikkinchi bo‘limning bir qismida hujumdagi o‘yin juda ilhomlantiruvchi ko‘rindi.
O‘yin ochilib ketgach, faqat intensivlikni oshirish kifoya bo‘ldi. Bellingham chiroyli gol urdi, so‘ngra Angliya Xorvatiya darvozasini bosim ostida qoldirdi. 4:2 hisobiga erishildi, yana bir-ikki gol ham bo‘lishi mumkin edi. Eng muhimi – shu tizim to‘g‘ri sharoitda nimalarga qodir ekanini ko‘rsatdi. Bo‘shliqlar paydo bo‘lsa, bu jamoa raqibni butunlay bosib tashlashi mumkin.
Zaxirada ham yulduzlar tiqilib yotibdi
Palmer va Foden atrofidagi bahslar fonida ham bu tarkib sifati juda yuqori. Bellingham – Real Madrid ga kelgan ilk mavsumidayoq Cristiano Ronaldo ning ayrim gollik rekordlarini yangilagan futbolchi. Kane – Ballon d’Or uchun kurashish imkoniyatiga ega, yozgi turnir natijasi ko‘p narsani hal qiladi. Rogers, Marcus Rashford, Eze va Bukayo Saka – bularning barchasi yakka o‘zi o‘yinni sindira oladigan futbolchilar.
Muammo – ularning hammasini bir vaqtning o‘zida maydonga sig‘dira olmaysiz. Hozircha Tuchel Rogers, Eze, Saka va Rashfordni zaxiradan tushiryapti. Bunday hujum salohiyatini o‘rindiqda ushlab turish imkoniga ega mamlakatlar soni juda kam – ehtimol, faqat France va Spain shunday dabdabayu chuqurlikka ega. Shu bois Tuchel “boshlovchilar” va “tugatib beruvchilar” tushunchasini tilga olib, jamoa ichidagi sog‘lom raqobatni qo‘zg‘atmoqda.
Bir narsa aniq: agar Angliya bu Jahon chempionatida muvaffaqiyatsizlikka uchrasa, bunga sabab sifatida “individul iste’dod yetishmadi” degan bahona o‘tmaydi.
Reja B – Tuchel uni yashiryaptimi?
Tuchel matbuot anjumanida Ghana kabi chuqur himoyalanadigan jamoalarga qarshi boshqa yondashuv ustida o‘ylayotganini ham aytib o‘tdi. Suv ichish tanaffuslaridan birida “g‘oya kelgani”, ammo u paytda ikkilanib qolganini tan oldi. Gap markaz orqali ko‘proq futbolchini hujumga jalb qilish haqida ketayotgani ayon, lekin u tafsilotlarni ochiqlashdan bosh tortdi – ehtimol, turnir davomida sinab ko‘rmoqchi.
Bu sirli rejani endi uzoq vaqt cho‘zib o‘tmaysiz bo‘lishi mumkin. Tuchel ajoyib murabbiy, ammo aynan terma jamoa bosh murabbiyi sifatida uning moslashuvchanligi hali to‘liq sinovdan o‘tmadi. Dastlabki oylarida u tarkib bilan tajriba o‘tkazdi, keyin esa tizimni topdi va unga mahkam yopishdi. Mayda tuzatishlar bo‘ldi, lekin Ghana kabi raqiblar unga yangi yo‘l izlash majburiyatini yuklayapti.
Oldinda – Panama. Ular ham Ghana singari chuqur o‘tirib, qarshi hujum kutishdan tortinmaydi. Shunda savol tug‘iladi: Tuchel o‘z tizimiga ishonganicha qoladimi yoki nihoyat yashirin rejani ishga tushiradimi?
Angliya murabbiyi tarkibini tanladi, tizimini tanladi. Endi esa uni maydonda jonlantirish, kerak bo‘lsa, o‘sha tizimni sindirish va qayta yig‘ish vaqti keldi. Shimoliy Amerikada yana bir ko‘ngil yarasini ko‘tarib qaytish – bu avlod uchun qabul qilib bo‘lmaydigan ssenariy emasmi?
