Argentina: Bangladeshdagi futbol muhabbatining tarixi
Dakka, Bangladesh — Ulkaning qorong‘usi allaqachon tushgan, katta ekran o‘chirilgan. Lekin minglab odamlar hanuz bir ovozda baqiryapti: “Argentina! Argentina! Messi! Messi!” Vuvuzelalar jarangi, osmonga o‘qday otilayotgan ko‘k-oq bayroqlar, ko‘chani to‘ldirgan shovqin. Go‘yoki Buenos Aires markazida turgandek.
Aslida esa bu manzara — Dakka yuragi, Argentinadan qariyb 17 ming kilometr narida.
Yarim soatcha avval Lionel Messi Jahon chempionati ochilish o‘yinida Algeria darvozasiga xet-trik urib, yana bir bor mamlakatini trans holatiga kiritdi. Katta ekranda tugagan o‘yin Dakka ko‘chalarida davom etdi: yigitlar yelkama-yelka, kimdir bayroqni yelkasiga o‘rab olgan, kimdir do‘stining yelkasiga chiqib olgan, qo‘shiq, qichqiriq, raqs — hammasi Messining navbatdagi sehridan keyin.
Bangladesh hech qachon FIFA World Cup final bosqichiga chiqqan emas. Baribir har to‘rt yilda, Argentina maydonga tushsa, mamlakat bo‘ylab mahallalar portlab ketgandek bo‘ladi. Universitet hovlilarida, tor ko‘chalarda, uylar tomida ulkan ekranlar paydo bo‘ladi. Ko‘p qavatli uylar tun bo‘yi tomosha kechalarini uyushtiradi, ko‘chalar esa bitta rangga kiradi — ko‘k va oq.
Maradona bilan boshlangan muhabbat
50 yoshli Abdul Hay uchun bu hikoya Messi bilan emas, bundan ancha oldin, 1986-yilda boshlangan. O‘sha payt Diego Maradona Argentina bilan dunyoni zabt etgan, futbol tarixini o‘zgartirgan yili.
“1986-yilda Maradonaga oshiq bo‘ldim,” deydi u. “Yosh edim, lekin odamlarning u tufayli qanday aqldan ozganini o‘z ko‘zim bilan ko‘rdim. Uning uslubi, ehtirosi, mahorati – hatto ‘Xudoning qo‘li’ ham – hech kim bizni bunday o‘ziga tortmagan. U biz uchun afsona, sensatsiyaga aylandi.”
Argentina keyingi Jahon chempionligini oradan 36 yil o‘tib, Qatar 2022da, bu safar Messining boshchiligida qo‘lga kiritdi. “Ammo bu kutish arziydi,” deydi Hay. “Messining Kubokni ko‘targanini ko‘rganimdan keyin futboldan hech qanday armonim qolmadi. Bu safargi turnirni avvalgilardagi xavotir emas, sof quvonch bilan ko‘ryapman.”
O‘sha sehrli 1986-yilni o‘z ko‘zi bilan ko‘rganlardan yana biri — sobiq milliy terma jamoa murabbiyi va futbolchisi Shafiqul Islam Manik. Unga ko‘ra, aynan o‘sha turnir Bangladeshda Argentina muxlisligining ildiz otish nuqtasi bo‘lgan.
“Men ko‘rganimcha, hammasi 1986-yildan boshlanadi,” deydi Manik. “Falkland urushidan keyin Angliyani yengish, so‘ng Maradonaning Jahon chempionligini olishi hammasini o‘zgartirdi. Maradonaning yakka o‘zi ko‘rsatgan o‘yinini tomosha qilar ekan, Bangladesh muxlislari asta-sekin Argentinani tanlay boshladi.”
U paytga kelib Braziliya allaqachon yulduzlar mamlakati sifatida yuraklarni zabt etgan edi. Lekin Manikning aytishicha, “Argentina Braziliyaga qarshi tomonga aylandi. Avval ko‘pchilik Braziliyani qo‘llab-quvvatlardi. 1986-yildan boshlab Argentina o‘z muxlis bazasini qurishni boshladi.”
1990-yilgi mag‘lubiyat ham bu bog‘liqlikni susaytirmadi, aksincha mustahkamladi, deydi u. “Maradona finaldan keyin yig‘laganida bu yerda oddiy odamlarning yuragiga tegdi. O‘shandan keyin Argentinaga bo‘lgan mehr butunlay o‘rnashib qoldi.”
Shu bois Germaniya yoki Italiya kabi boshqa gigantlar bu yerda hech qachon shunday darajada ommalashmagan. “Chunki o‘sha hissiy maydonni allaqachon Argentina va Braziliya egallab bo‘lgandi,” deydi Manik.
Diplomatiyada ham ko‘k-oq ranglar
Bangladeshning Argentinaga bo‘lgan mehrini endi faqat stadion atrofidagi ko‘chalar emas, diplomatik zallar ham ko‘rib turibdi. Argentina elchisi Marcelo Carlos Cesa Dakkadagi jamoaviy tomoshalarga chiqib, muxlislar bilan birga o‘yinlarni nishonlaydi.
2022-yilda Bangladeshdagi Argentina bayramlari butun dunyo e’tiborini tortgach, Buenos Aires hukumati 45 yillik tanaffusdan so‘ng, 2023-yilda Dakkadagi elchixonasini qayta ochdi. 1978-yilda harbiy diktatura davrida byudjet qisqarishi bahonasida yopilgan elchixona yana jonlandi.
Rasmiylar bu qadam savdo va diplomatik manfaatlar bilan bog‘liq ekanini ta’kidlaydi, lekin ikkala tomon ham futbolni xalqlarni bir-biriga yaqinlashtirgan kuch sifatida ko‘rsatadi.
Messi avlodi sahnada
Bugungi yosh avlod uchun esa Maradona xotira, Messi esa — hozirgi zamon qahramoni. Dwin Islam, xususiy sektorda ishlaydigan yigit, Argentina ilk o‘yinidan avval Dakkada o‘tkazilgan “welcome rally” paytida shunday deydi: u bolaligidan Argentinani yaxshi ko‘radi, sababi — Messi.
Hay avlodidan farqli o‘laroq, Dwin Maradonani jonli ko‘rmagan. Atrofida yuzlab muxlislar baraban chalib, ulkan bayroqlarni hilpiratib, yomg‘irda ham to‘xtamay qo‘shiq aytib yuribdi.
Boshqa bir muxlis, Mohammad Jahir uchun bu muhabbat uyidan boshlangan. “Otam Argentinani yaxshi ko‘rardi. Men ham shu tarafkashlikni meros qilib oldim,” deydi u. “Keyin o‘zim futbolni tushunib, ularning o‘yin uslubiga oshiq bo‘ldim.”
Jahon chempionati AQShda o‘tayotgani sababli Bangladeshda ko‘plab o‘yinlar tun yarmida boshlanadi. Argentinaning 2026 World Cup saralash bosqichida guruhda birinchi bo‘lib, endi 4-iyun tongi soat 4:00da Cape Verde bilan 1/16 final o‘yiniga chiqishi rejalashtirilgan.
Ammo vaqt muxlisni to‘xtata olmaydi. “Menga budilnik ham kerak emas,” deya kuladi Jahir. “Argentina o‘ynaydigan kuni o‘zim uyg‘onib ketaman.”
Argentina – Braziliya: Bangladeshdagi katta chiziq
Sport sharhlovchisi Shahanoor Rabbani uchun Bangladeshdagi Argentina va Braziliya fenomeni — faqat taktika yoki g‘alabalar haqida emas, bu yerning qahramonlarga bo‘lgan chanqoqligi haqida.
“Futbol tarixiga qarasak, Bangladesh mustaqilligidan keyingi davrda Janubiy Amerikadan aynan shu ikki jamoa doim oldinda bo‘lgan,” deydi u. “1970-yillarning oxiridan beri Argentina ham, Braziliya ham bir necha bor Jahon chempionligini qo‘lga kiritdi. Maradonadan tortib Ronaldo, Rivaldo, hozir esa Messi va Neymar — doim odamlarni o‘ziga tortadigan yulduzlar bo‘lgan.
“Bu faqat o‘yin uslubi emas, ular qaysi futbolchilarga ega ekani ham. Bangladesh, umuman olganda, jamoaviy o‘yinda ham bo‘lsa, baribir bosh qahramon, yetakchi shaxsni yaxshi ko‘radi.”
Ko‘plab oilalarda bu muxlislik deyarli siyosiy bo‘linish darajasiga yetgan. 6-sinf o‘quvchisi Ayman Braziliya tarafdori. U Argentina-Algeria o‘yinidan avvalgi “welcome rally”ga unchalik xursand bo‘lmagan holda kelgan. “Akam majburlab olib keldi,” deydi u. 8-sinfda o‘qiydigan akasi Salman kulib qo‘yadi: “Uyda ba’zan tortishamiz. Otamiz Argentinani, onamiz Braziliyani qo‘llaydi.”
Bir necha soat o‘tib, Dhaka University yaqinidagi ulkan ekran qarshisida bu bo‘linish yana ko‘rinadi. Messi xet-trik qilganida, minglab Argentina futbolkalari orasida bitta Braziliya formasidagi o‘smir yigit jim turib qolgan. Do‘stlari uni hazilga tutadi. “O‘yin durang bo‘ladi, deb kelgandi,” deb kuladi ulardan biri.
Namoyishchilar orasida yosh siyosiy faollardan biri, Zubaida Islam Jerin ham bor. U qo‘lida kichik mushugini ko‘tarib yuribdi — mushuk Argentina formasiga o‘ralgan. Mushukning ismi ham bitta: Messi.
Yaqinda universitetga kirgan Saikat Hasan esa hali ko‘rganlarini hazm qilib ulgurmagan. “Bu juda zo‘r tuyg‘u,” deydi u Messining xet-trigidan so‘ng. Uning do‘sti Mahir esa allaqachon oldinga qarab bo‘lgan: “Bu safar,” deydi u ishonch bilan, “World Cup bizniki.”
“Bizniki” degani aslida kim?
Aynan shu “bizniki” so‘zi Rabbani kabi odamlarni o‘ylantiradi. U Bangladeshning cheksiz futbol muhabbati nega o‘z terma jamoasini ko‘tara olmayotganini tushunishga urinadi. Mamlakat hozir erkaklar terma jamoalari FIFA reytingida 181-o‘rinda.
“Ularning reaksiyasini ko‘rganimda juda xursand bo‘laman,” deydi u Argentina va Braziliya muxlislariga ishora qilib. “Lekin shu bilan birga, judayam xafa ham bo‘laman. Chunki bizda shuncha ehtiros bor, lekin futbol jamoamiz ham, umuman sportimiz ham bo‘lishi kerak bo‘lgan joyga yaqin ham emas.”
Uning fikricha, muammo — tizimda. “Maydonlar yetarli emas, infratuzilma, akademiyalar kam, sportchi bo‘lishni istagan yoshlar uchun aniq yo‘l yo‘q. Odamlarda ishtiyoq bor, o‘ynashni xohlashadi, lekin ko‘pchilik bu orzuni qanday amalga oshirishni bilmaydi.”
Sobiq murabbiy Manik ham bir paytlar Bangladesh futboli uchun zamin bor bo‘lganini, lekin davomiylik yo‘qligini eslatadi. “Bizda sifatli futbolchilar ko‘p edi, ammo hech kim keyingi avlod haqida, tizim yaratish haqida o‘ylamadi,” deydi u. “Yoshlar ertaga Bangladesh World Cupga chiqsinki, deb talab qilayotgani yo‘q. Ular faqat yo‘l xaritasini, futbolning to‘g‘ri yo‘nalishda harakatlanayotganini ko‘rishni xohlashadi.”
Rabbani esa mamlakat o‘z tarixida sportga sarmoya qanday kayfiyatni o‘zgartirganini yaxshi eslaydi. “1997-yilda Bangladesh Cricket World Cupga chiqqanida, butun mamlakat bayram qilgandi. 1999-yilgi Jahon chempionatida Pakistanni yengganimizda ham xuddi shunday bo‘lgan. Bu faqat sport emasdi, odamlar buni Bangladeshning g‘alabasi deb his qilishdi,” deydi u.
Shunda u bitta savolni o‘rtaga tashlaydi: “Agar sport butun mamlakatga shunday baxt bera olsa, unda nega sportga ko‘proq sarmoya kiritilmasligi kerak?”
