Chorak final oldidan: sakkiz jamoa, sakkiz qurol
Jahon chempionati chorak finaliga kelib, favoritlar deyarli aniq chizilib bo‘lgandek: Opta hisob-kitobiga ko‘ra, yarim finalga chiqish ehtimoli bo‘yicha tartib shunday — avval France, keyin Spain, so‘ng Argentina va England. Lekin bu bosqichda tasalli yo‘q: qolgan sakkiz jamoaning har biri o‘ziga xos kuchli statistik qurol bilan kelyapti.
Bu endi faqat yulduzlar nomi haqida emas. Bu – raqamlar ortidagi xarakter haqida.
France: to‘p bilan uchadigan jamoa
France raqibni dribling bilan yorib o‘tish bo‘yicha turnirning eng yirtqich jamoasiga aylanib ulgurgan. Opta kamida besh metr davom etgan to‘p olib yurishlarni alohida qayd etadi va ularning zarba yoki golli vaziyat yaratish bilan yakunlanganini belgilaydi.
Bu yerda fransuzlarning chuqurligi yaqqol ko‘rinadi: to‘qqiz nafar futbolchi kamida to‘rttadan zarba bilan yakunlangan yoki imkoniyat yaratgan driblingga ega. Ousmane Dembélé, Désiré Doué, Kylian Mbappé va Michael Olise allaqachon bu klubda. Bradley Barcola esa atigi bitta to‘pni olib yurib, golli pas berishdan shu elit ro‘yxatga qo‘shilish arafasida.
Bu raqamlar bir narsani aytyapti: France nafaqat pressingni yorib o‘tadi, balki to‘pni ko‘tarib, raqib jarima maydonigacha sudrab boradi va u yerda zarba yoki hal qiluvchi uzatmaga aylantiradi. Chorak finalda bu xususiyat kichik detaldan ko‘ra ko‘proq — o‘yin taqdirini hal qiladigan ustunlik bo‘lishi mumkin.
Morocco: kilometrga eng ko‘p sprint
Morocco bu turnirda yugurishni to‘xtatmagan jamoa sifatida ko‘rinmoqda. Qolgan yetti raqib ichida ular eng ko‘p sprint qayd etgan. Ha, ular ayrim jamoalarga qaraganda yarim soat ko‘proq futbol o‘ynagan, lekin bu faqat umumiy son haqida.
Asl kuch esa intensivlikda. Jamoaning umumiy sprint sonini bosib o‘tilgan masofaga bo‘lsak, Morocco eng yuqori ko‘rsatkichga ega: har kilometrga o‘rtacha 0,75 sprint. Demak, ular maydonda eng keskin, eng “portlovchi” harakat qilayotgan jamoa.
Ikki o‘yinini konditsionerli stadionlarda o‘tkazgani ularning foydasiga ishlagan bo‘lishi mumkin. Lekin endi raqib — France. Tezlikka qarshi tezlik. Savol bitta: bu intensivlikni 90 daqiqa, kerak bo‘lsa 120 daqiqa davomida ushlab turishadimi?
Spain: to‘pni ushlab, xavfni o‘ldiradigan mashina
Spain yana o‘sha eski, tanish yo‘liga qaytgandek. To‘p nazorati bo‘yicha ularning o‘rtacha ko‘rsatkichi Euro 2012 davridagidan deyarli farq qilmaydi. Farqi shundaki, bu jamoa 14 yil avvalgisiga qaraganda biroz dinamikroq, kamroq “zerikarli”.
Natija esa baribir bir xil: raqiblar deyarli imkoniyat olmayapti. Spain hozirgacha atigi 1,49 expected goals (xG) — ya’ni kutilayotgan gollar miqdorida xavfga yo‘l qo‘ygan. Bu raqamni kontekstga qo‘ysak, manzara yanada ravshanlashadi: Norway o‘zining besh o‘yinidan to‘rttasida kamida 1,49 xG xavfga yo‘l qo‘ydi.
Spain to‘pni shunchaki aylantirmayapti. Ular raqibni nafas ololmaydigan darajada bo‘g‘ib qo‘yishyapti. Chorak finalda bu uslub yana bir bor sinovdan o‘tadi: raqib pressingga chidaydimi?
Belgium: yuqori pressingdan keladigan zarba
Belgium oldingi chiziqda xato kechirmaydigan jamoaga aylandi. Opta “high turnover” sifatida raqib darvozasidan 40 metr ichida boshlangan pressingdan keyingi to‘pni qaytarib olish epizodlarini hisoblaydi. Bu bo‘yicha Spain 50 ta bilan peshqadam, Belgium esa 41 ta bilan quvib kelmoqda.
Ammo farq sifatda. Belgium bu yuqori pressingdan 15 ta zarba yaratgan. Turnirdagi hech bir jamoa ularga yaqinlasha olmadi. To‘rtta gol ham aynan shunday vaziyatlardan keldi — bu ham eng yuqori natija.
Demak, Belgium raqibni xato qilishga majbur qiladigan, himoyani shoshilinch qarorlar qabul qilishga undaydigan jamoa. Spain kabi to‘pni sevuvchi jamoaga qarshi bu qurol aynan kerak paytda ishga tushishi mumkin. Bir noto‘g‘ri pas, bitta kechikkan qaror — va Belgium buni jazolashga tayyor.
Norway: kam zarba, lekin eng sifatli imkoniyatlar
Norway butun turnir davomida shiorini aniq tanlagan: “son emas, sifat”. Ular Cape Verde bilan solishtirganda atigi to‘rtta zarbaga ko‘proq urishgan, holbuki bir o‘yin ko‘proq o‘tkazishgan. Shunga qaramay, ularning har bir zarbasi raqiblarnikidan og‘irroq.
Opta hisobiga ko‘ra, Norway jamoasining penaltilardan tashqari zarbalar bo‘yicha o‘rtacha xG ko‘rsatkichi — 0,17. Bu turnirdagi eng yuqori natija. Hatto o‘tgan mavsumda Yevropaning besh kuchli ligasida hech bir jamoa bunday o‘rtacha xG per shot darajasiga chiqa olmagan.
Bu nimani anglatadi? Norway kam zarba beradi, lekin har safar zarba berganda, bu deyarli “yarim gol”ga teng vaziyat bo‘ladi. Chorak final bosqichida esa bitta shunday imkoniyat butun turnir taqdirini o‘zgartirishi mumkin.
England: “katta imkoniyatlar” bo‘yicha mutlaq yetakchi
England nihoyat hujumdagi qurolini to‘liq ishga tushirgandek. Mexico ga qarshi o‘yinda ular atigi olti marta zarba berdi, shundan beshtasi darvozaga yo‘l oldi va uch marta golga aylandi. Uchala gol ham Opta ta’rifiga ko‘ra “big chance” — ya’ni “futbolchi mantiqan gol urishi kutiladigan” vaziyatlardan keldi: ikki yaqin masofadan yo‘llangan zarba va bir penalti.
Turnir avvalida England bu “oltin imkoniyatlar”ni ko‘p yo‘qotgan edi. Lekin baribir umumiy hisobda chorak final ishtirokchilari orasida eng ko‘p big chance — 23 ta — aynan ularga tegishli.
Demak, muammo yaratishmayapti, masala faqat yakunlashda. Agar bu bosqichda ham yakuniy zarba Mexico ga qarshi o‘yindagidek ishlasa, England ni to‘xtatish juda qiyinlashadi.
Argentina: har qanday senariyda gol topa oladigan chempion
Argentina chorak finalga eng ko‘p gol urgan jamoalar safida — 14 ta. Lekin ularni boshqalardan ajratib turadigan narsa faqat son emas, xilma-xillik. Opta “oddiy o‘yin”dan tashqarida bo‘lgan holatlar sifatida qayd etadigan vaziyatlarda hech kim Argentina darajasiga chiqa olmadi.
Ular hozirgacha qarshi hujumlardan, standart vaziyatlardan va penaltidan jami 7 ta gol urgan. Avstriya ga qarshi ikki marta tezkor qarshi hujumda jazolashdi. Jordan ustidan g‘alabada ikkita to‘g‘ridan-to‘g‘ri jarima zarbasidan foyda ko‘rishdi. Cape Verde ga qarshi esa ikki burchak zarbasidan gol urib, o‘yinni yopishdi.
Eng qiziq tomoni — ular hatto Lionel Messi penaltidan xato qilsa ham, baribir yetarlicha yo‘l topa olyapti. Bu jamoa o‘yinni istalgan shaklga keltira oladi: sekin ritm, tez qarshi hujum, standartlar, bosim ostida o‘ynash. Chorak finalda raqib faqat bir narsaga tayyorlana olmaydi — hammasiga tayyor bo‘lishi kerak.
Switzerland: sekin ko‘rinadi, tez harakat qiladi
Switzerland ko‘zga qaraganda o‘ta tezkor hujumchi jamoa bo‘lib ko‘rinmasligi mumkin. Turnirdagi 48 jamoa orasida umumiy tezlik bo‘yicha ular ajralib turmaydi ham. Lekin Opta’ning “direct speed” — ya’ni “hujum ketma-ketligi davomida to‘pning raqib darvozasi tomon o‘rtacha harakat tezligi” bo‘yicha mezoni mutlaqo boshqa manzarani chizadi.
Chorak final ishtirokchilari ichida aynan Switzerland bu ko‘rsatkichda yetakchi: 1,77 metr/sekund. Ya’ni ular to‘pni raqib darvozasi tomon eng tez siljitayotgan jamoa.
Argentina ga qarshi bu juda muhim bo‘ladi. Chempionlar to‘pni nazorat qilishni yaxshi ko‘radi, o‘yinni bo‘g‘ib qo‘yadi. Switzerland esa imkoniyat kam bo‘lishini biladi. Demak, har bir qarshi hujum, har bir bo‘sh zonaga urinish maksimal tezlikda, maksimal aniqlikda bajarilishi kerak.
Chorak finalga kelib, raqamlar allaqachon bir narsani aytib bo‘ldi: bu bosqichda tasodifga joy qolmaydi. Endi savol boshqa — qaysi jamoa o‘z statistik ustunligini real maydonga eng sovuqqon tarzda ko‘chira oladi?
