Cristiano Ronaldo: Futbol tarixidagi afsona yoki qarib borayotgan yulduz?

RAQAM EMAS, DAVR MASALASI

Cristiano Ronaldo — bu o‘yin tarixining eng buyuk hujumchilaridan biri. Bu endi bahs emas, fakt. Qancha baland yoki past o‘rinda turishi haqida cheksiz tortishish mumkin, lekin uning futbolning “katta stoli”da o‘tirgani allaqachon yozib bo‘lingan. Hal qiluvchi lahzalar, aqlni lol qiladigan fintlar, yillar davomida cho‘zilgan atletizm, ichida yozgi ta’til o‘tkazsa bo‘ladigan kuboklar xonasi — u klub va terma jamoa darajasida deyarli hamma narsani ko‘rdi, hamma cho‘qqiga chiqdi. Ammo vaqt baribir o‘z ishini qiladi.

Ronaldo uchun eng yaxshi yillar ortda qolgani aytilsa, bu uyat emas. Portugaliya esa — ayni damda dunyoning eng to‘liq, eng muvozanatli terma jamoalaridan biri. Markazda betakror yarim himoya, chap qanotda dunyodagi eng zo‘r chap himoyachi, orqada chuqur, sifatli zaxira. Shunday tarkibga oldinda 76 yoshli, hozirda asosan penaltilar va O‘zbekiston darajasidagi raqiblarga qarshi statistikani bo‘rttirish bilan kifoyalanayotgan hujumchi emas, boshqacha profil kerakligi tobora yaqqolroq ko‘rinmoqda.

Shunga qaramay, Ronaldo hanuz eng yuqori darajada yugurib yuribdi — o‘ziga xos g‘alaba ham shu. Uning tengqurlari hozir hammomda suv qo‘yaman deb mushagini cho‘zib qo‘yishdan qo‘rqsa, u 90 daqiqa va ustiga qo‘shimchasini ham maydonda o‘tkazyapti, raqiblar esa bemalol uning farzandi bo‘ladigan yoshda. Lekin Roberto Martínez qanchalik tez anglab yetsa, Portugaliyaning taqdiri endi o‘sha mashhur, ammo qarib qolgan oyoqlarga bog‘liq emas, bu jamoa shunchalik tez haqiqiy qudratini ochib beradi.

Gollar, VAR va vaqtni aldashga urinish

Protokol shunday deydi: Ronaldo gol urdi, Portugaliya 2:1 hisobida Xorvatiyani mag‘lub etdi va Geopolitics World Cup musobaqasida 1/8 finalga chiqdi. Statistikada chiroyli ko‘rinadi. Ha, u penalti aniq ijro etdi. Lekin qolgan 80 daqiqada-chi? U jamoaning hujumini deyarli bo‘g‘ib qo‘ydi, pressingni sekinlashtirdi, qarshi hujumlarni muzlatdi, ritmni chigallashtirdi. To‘p tepishdan ko‘ra ko‘proq yuz ifodalarini almashtirdi — ayniqsa 81-daqiqada almashtirilganidan keyin.

Portugaliya o‘yin davomida ko‘p vaqt ustun bo‘ldi, to‘pni yaxshi nazorat qildi, chiziqlar orasini to‘g‘ri egalladi. Baribir deyarli yonib ketdi. Xorvatiya ikki marta nishonga tekkan zarbasini nishonlashga ulgurmay, VAR ularni millimetrlar bilan ofsaydga qaytardi. Yana bir zarba ustunga tegib qaytdi. Bir lahza stadionda hamma narsa Portugaliga qarshi ketayotgandek tuyuldi.

So‘ng sahnaga Gonçalo Ramos chiqdi. Milan yangi 60 million funtlik hujumchiga aylangan yigit. U qo‘shimcha daqiqalarda jarima maydoniga otilib kirib, havoda xuddi o‘sha “prime Ronaldo” kabi muallaq turdi va bosh bilan burchakka aniq yo‘lladi. Xorvatiya tushlaridagi golni o‘tkazib yubordi, Portugaliya esa charchagan bo‘lsa-da, tirik qoldi.

VAR esa yana kun tartibida. Igor Matanović nomi protokolda bor, lekin hech kim to‘pning uning boshiga tekkani lahzani ko‘rmadi. Traektoriya deyarli o‘zgarmadi, aylanishi ham. Sensor esa “teginish bo‘ldi” deb yozdi — va biz hammasiga bo‘yin egdik. Maydonda ko‘rgan ko‘z emas, kompyuter signali hukmron bo‘ldi. Bu faqat bir epizod emas, butun turnir kayfiyatini ifodalovchi, texnologiya va inson sezgisi o‘rtasidagi yangi chiziq.

Afsona va hozirgi kun o‘rtasidagi chiziq

Yosh o‘tishi merosni yemirmaydi. Ronaldo baribir afsona bo‘lib qoladi. Lekin qanday qilib endi hech kim David Attenborough’dan Ruanda o‘rmonlarida daraxtlarga osilib yurishni kutmayotgan bo‘lsa, Portugaliya ham CR7’dan yelkasida butun turnirni ko‘tarishini kutmasligi kerak. Ayniqsa, 1/8 finalda kutib turgan Ispaniya hozir ayni turnirning eng qo‘rqinchli jamoalaridan biri bo‘lib turgan paytda.

Bu, albatta, Ronaldo haqida yozilgan navbatdagi “tamom bo‘ldi” ssenariy. Tarix esa shuni ko‘rsatdiki, bunday paytda u odatda maydonga chiqib, hammani xato qilganini isbotlaydi. Dushanba kuni yana shunday bo‘lishi hech kimni hayron qoldirmaydi. Yoshi o‘tgan bo‘lsa-da, o‘ziga xos g‘ururi, raqobatga chanqoqligi hamon o‘sha.

Ammo Xorvatiyaga qarshi o‘yindan keyingi manzara mutlaqo boshqacha edi. Maydondagi sekinlik, qaror qabul qilishdagi ikkilanishlar, ortiqcha to‘xtalishlardan keyin Ronaldo final hushtagi ostida butunlay boshqa obrazga kirdi. U Diogo Jota xotirasiga hurmat bajo keltirdi, orqasida 21-raqamli libos — bir yil avval hayotdan ko‘z yumgan “Liverpool” hujumchisining raqami. Shu raqam, shu lahza, shu kun — bu Portugaliya uchun oddiy g‘alabadan kattaroq ma’no kasb etdi.

“Bugungi vaziyat biz uchun juda ko‘p narsani anglatadi. Faqat g‘alaba qozonganligimiz uchun emas, buni qanday uslubda amalga oshirganimiz uchun ham”, — dedi Ronaldo. U juda kamdan-kam ochiladigan eshikni ochdi — ichkarida insoniy qayg‘u, do‘stlik, xotira bor edi. Achchiq bir haqiqat ham shu yerda yashirin: agar Jota hali tirik bo‘lganida, ehtimol Ronaldo Xorvatiyaga qarshi asosiy tarkibda maydonga tushmagan bo‘lardi.

Maydondan tashqaridagi bo‘ron

Turnir esa Portugaliya va Ronaldodan iborat emas. Katta sahnada yana bir qancha kuchli syujetlar qaynoqda.

Yevropa Parlamenti a’zolaridan 50 nafari Fifa etik qo‘mitasidan Gianni Infantino ustidan tekshiruv o‘tkazishni talab qildi. Sabab — Donald Trump’ga berilgan “tinchlik mukofoti”. MEP’lar bu shikoyatni Fifa uchun siyosiy betaraflik va shaffoflikka sodiqligini isbotlash imkoniyati deb atadi.

Riyad Mahrez esa o‘z sahnasidan tushishga qaror qildi. Jazoir yulduzi Shveytsariyaga 0:2 hisobida yutqazib, turnirni tark etgach, terma jamoadagi faoliyatiga nuqta qo‘ydi. U orqaga qarab, “bu mening bolalik orzum edi, mamlakatim uchun o‘ynash ulkan sharaf bo‘ldi”, deb xotima qildi va endi so‘z navbatini yangi avlodga topshirdi.

Angliya esa Meksika Sityodagi bazasini mustahkamlash bilan band. FA terma jamoa mehmonxonasi atrofidagi xavfsizlikni qayta ko‘rib chiqmoqda — Ekvador Meksika muxlislarining tungi shovqini haqida Fifa’ga rasmiy shikoyat qilganidan keyin. Karnay, karnay, motor shovqini, karnaval kayfiyati — bularning bari raqib uchun tungi qiynoqqa aylanmoqda.

Thomas Tuchel balandlik haqida ogohlantirmoqda: Meksika Sityodagi havo Angliya uchun “ulkan” minus bo‘lishini aytmoqda. Fifa qoidasiga ko‘ra, ayrim moslashuv rejalariga ruxsat yo‘q, bu murabbiy uchun alohida alam. Shunga qaramay, Angliya va Uelsdagi pablar dushanba tongi soat 5 gacha ochiq bo‘ladi — futbol mamlakatida hech bo‘lmaganda ekranlar yonida nafas yetarli bo‘lishi kerak.

Buyuk Britaniya hukumati esa boshqa maydonni himoya qilmoqda: maktab sinflarini. Kechasi o‘yinni tomosha qilgan bolalarga “darsga bormaslik”ni ruxsat etish taklifi rad etildi. Keir Starmer tarafidan aytilgan pozitsiya aniq: ota-onalar o‘zlari hal qiladi, lekin dushanba kuni bolalar sinfda bo‘lishi kerak.

Misr uchun esa asosiy savol bitta edi: Mohamed Salah o‘ynaydimi? Javob — ha. Yengil jarohat xavotirlariga qaramay, u Avstraliyaga qarshi o‘yinga tayyor. Qizigan turnirda bunday yulduzning maydonda bo‘lishi nafaqat jamoa, balki butun turnir uchun yengil nafasdek zarur.

Okean ortida esa boshqa raqamlar yonmoqda. USA USA USA ning Bosniya va Gertsegovinaga qarshi dramatik g‘alabasi Fox telekanalida 24,429 million tomoshabinni yig‘di. Bu — mamlakat tarixidagi eng katta ingliz tilidagi futbol translyatsiyasi. Futbol bu yurtga anchadan beri kelgan, lekin endi u yerda haqiqatan ham qolishga qaror qilgandek.

Braziliyada esa GWC soch turmaklariga ham kirib bordi. Resende shahridagi sartarosh Washington Santos mijozlarning boshiga bayroq ranglarini chizib, “Hexa Cut” deb nomlangan yangi uslub yaratdi — oltinchi jahon chempionligi orzusi boshdan boshlanmoqda. “Biz o‘z ishimizni qilyapmiz, endi navbat o‘yinchilarda”, — deydi mijozlardan biri Gleizyane de Souza. Stadiondan tashqarida ham bosim, umid va ishtiyoq bir zumga bo‘sh kelmayapti.

Eski yulduzlar, yangi manzillar

Turnirdan tashqarida ham futbol tinmayapti. Maddy Cusack onasining so‘zlari futbolning boshqa, qorong‘iroq tomonini ochib berdi: u qizining hali ham tirik bo‘lishi mumkinligini, agar “nemesis”i Jonathan Morgan Sheffield United bosh murabbiyi etib tayinlanmaganida edi, deb aytdi. U ayollar futbolida shikoyat qilish, ovoz ko‘tarish qanchalik qiyinligi haqida gapirdi — qora ro‘yxatga tushish qo‘rquvi hamon juda kuchli.

Transfer bozorida esa yana bir katta ism manzilini o‘zgartirdi. Georgia Stanway Arsenal safiga erkin agent sifatida qo‘shildi. U bu klubni sovrinlar yutish va o‘yinini yangi bosqichga ko‘tarish uchun eng to‘g‘ri joy deb biladi. London klubi ayollar futbolini yangi darajaga olib chiqishga urinayotgan paytda, Stanway kabi futbolchilar bu loyihaga og‘irlik qo‘shadi.

Germaniya himoyachisi Nathaniel Brown ham ichki raqibni tanladi — u Eintracht Frankfurt’dan Bayern Munich safiga o‘tdi. Yevropaning eng yirik klublaridan biri yana bir yosh va istiqbolli futbolchini o‘z orbitasiga tortdi.

Savol ochiq: Ronaldoning navbatdagi javobi bormi?

Portugaliya oldida endi Ispaniya turibdi. Bu — yosh, och, texnik va taktik jihatdan pishiq jamoa. Martínez esa qaror qabul qilishi kerak: Ronaldoning afsonaviy maqomi ustuvor bo‘ladimi yoki hozirgi zamon talabi — tezlik, pressing, kombinatsion hujumlarmi?

Ronaldo o‘tmishdagi buyukligi bilan bu bahsni yutib bo‘lmaydi. Lekin u karerasida necha bor “tamom bo‘ldi” degan sarlavhalarni yirtib tashlaganini ham unutib bo‘lmaydi. Dushanba kuni u yana bir bor vaqtni aldashga urinadimi yoki nihoyat Portugaliya undan keyingi hayotini boshlaydimi? Turnirning eng qiziq savollaridan biri aynan shu.