Eronlik futbolchilar Avstraliya fuqarosi bo‘ldi

Ikki eronlik futbolchi ayol, qochqinlik so‘ragan edi, endi Avstraliya fuqarosi

Osiyo Kubogi bahslari ortidan Avstraliyada qolishga qaror qilgan Eron ayollar terma jamoasining ikki futbolchisi nihoyat o‘zini xavfsiz his qiladigan mamlakat pasportiga ega bo‘ldi. Ularning ism-shariflari endi nafaqat protokolda, balki Avstraliya fuqarolari ro‘yxatida ham turadi: Fatemeh Pasandideh va Atefeh Ramezanisadeh.

Qo‘shiqsiz qolgan madhiyaning narxi

Mart oyida Eron terma jamoasi Osiyo Kubogi doirasida Avstraliyaga kelganida, Yaqin Sharqda taranglik keskinlashgan, AQSh va Isroilning Eron Islom Respublikasi hududiga hujumlari fonida urush xavfi yanada kuchaygan edi. Shu siyosiy bosim ostida ham futbolchilar maydonga chiqdi, ammo Janubiy Koreyaga qarshi o‘yindan oldin bo‘lgan marosim hammasini o‘zgartirdi.

Eron madhiyasi yangraganda, bir nechta futbolchi qo‘shilmadi. Ular jim turdi. Bu lahza stadionda qisqa, ammo og‘ir sukunat keltirdi, oradan ko‘p o‘tmay esa Eron davlat telekanallari ularni keskin tanqid ostiga oldi. Xavfsizlik haqidagi savollar kuchaydi. O‘yin tugadi, lekin oqibatlari endi boshlanayotgan edi.

Jamoaning yetti a’zosi, jumladan, bir murabbiy-hodim Avstraliyada qolib, gumanitar viza so‘radi. Besh nafari keyinchalik arizasini qaytarib olib, Eron tomon yo‘l oldi. Ikki futbolchi esa ortga qaytmaslikni tanladi. Bu tanlov ularning hayotini butunlay o‘zgartirdi.

Brisbane sahnasidagi qasam

Oradan oylar o‘tib, shu hafta chorshanba kuni Fatemeh Pasandideh va Atefeh Ramezanisadeh rasmiy ravishda Avstraliya fuqarosi sifatida qasamyod qildi. Marosim Brisbane shahrida, Ichki ishlar vaziri Tony Burke ishtirokida bo‘lib o‘tdi.

Zalda mahalliy eronlik diasporaning vakillari, do‘stlar, qo‘llab-quvvatlovchilar yig‘ildi. Bu oddiy rasmiy tadbir emasdi. Ularning ko‘pchiligi yaxshi biladi: bu ikki futbolchi uchun bu qasam – faqat yangi pasport emas, balki ortda qolgan qo‘rquv, tahdid va noaniqlik bilan uzilgan rishtalar ramzi.

Fatemeh Pasandideh bu kunni “hayotimdagi eng baxtli kunlardan biri” deb atadi. U o‘z boshidan kechirgan sinovlarni eslab, bu lahzaning oddiy so‘zlardan ham kattaroq ma’no kasb etishini ta’kidladi va Avstraliyaga berilgan imkoniyat uchun minnatdorlik bildirdi. U endi bu mamlakatning bir qismi ekanidan faxrlanadi.

Atefeh Ramezanisadeh ham o‘z navbatida Avstraliya fuqaroligini “chuqur faxr” bilan qabul qilayotganini aytdi. U bu yerda hayotini va kelajagini qayta qurish imkoniyatiga ega bo‘lganini, endi bu jamiyatga tegishli ekanini his qilayotganini ta’kidladi.

Futbolda ba’zan bir penaltidan butun o‘yin taqdiri o‘zgaradi. Ular uchun esa bir madhiyani kuylamaslik qarori butun hayot yo‘nalishini burib yubordi.

Qochqinlar tizimidagi “osilib qolganlar”

Ammo bu hikoya Avstraliya qochqinlar siyosatidagi kengroq manzara fonida ko‘rilganda yanada murakkablashadi. Huquq faollari aynan shunday deydi.

Human Rights Law Centre (HRLC) assotsiatsiyalangan yuridik direktori Laura John hukumatni yillar davomida Avstraliyada yashab kelayotgan, lekin hanuz noaniqlikda qolayotgan boshqa eronliklarga ham shunday yo‘l ochishga chaqirdi. Ularning ma’lumotiga ko‘ra, qariyb 700 nafar qochqin Avstraliya jamiyatida o‘n yildan ortiq vaqt davomida “qisqa muddatli, beqaror ko‘prik vizalari” bilan yashamoqda.

Bu raqamlar ortida charchagan oilalar, bo‘lingan taqdirlar, cho‘zilgan kutishlar turibdi. Taxminan yarmiga yaqini Eron fuqarolari bo‘lib, ular xavfsizlik sababli vatanga qaytolmaydi. Ko‘plarining farzandlari yoki turmush o‘rtoqlari allaqachon Avstraliya fuqarosi yoki doimiy rezident maqomiga ega.

HRLC mijozlari orasida Fatemah Lahmidi va Mahsa Mazaheri ham bor. Ular Avstraliyada 13 yildan ortiq vaqt yashagan, biroq hanuz fuqarolik olmagan.

Lahmidi – ona, keksalar parvarishi sohasida ishlaydigan xodim va Eronlik qochqin. U futbolchilarning muvaffaqiyatidan xursandligini aytarkan, o‘zining hanuz fuqarolik ololmagani yuragini “og‘ritayotganini” ta’kidladi. Uning oilasi yillar davomida kutmoqda, ammo baribir noaniqlik davom etmoqda. Farzandlari uchun yagona uy – Avstraliya, deydi u. Lekin hujjatlarda bu haqiqat hali to‘liq aks etmagan.

Kichik biznes egasi Mahsa Mazaheri ham o‘zini shu ziddiyat markazida his qiladi. Uning qizlari va eri allaqachon Avstraliya fuqarosi. O‘zi esa bu mamlakatni o‘n yildan ortiq vaqt “uy” deb bilsa-da, baribir vaqtinchalik maqom bilan yashamoqda. U ayrimlarga tezkor ravishda fuqarolik berilayotgani, boshqalar esa yillar davomida noaniqlikda qolayotgani og‘riqli tafovut ekanini aytadi.

Bir pasport – ikki xil haqiqat

Brisbane’dagi marosimda ikki futbolchi uchun sahna yorqin edi. Yangi pasport, yangi hayot, yangi start. Ammo shu bilan birga, Avstraliya qochqinlar tizimidagi eski savollar yana yuzaga chiqdi: kim tezroq himoya topadi, kim esa yillar davomida “oraliq holat”da qoladi?

Futbolchilar hikoyasi – jasorat, xavf ostida qilingan tanlov va nihoyat, mukofotlangan qat’iyat haqida. Lahmidi va Mazaheri kabi o‘nlab, yuzlab qochqinlar hikoyasi esa cho‘zilgan kutish, byurokratiya va tenglik izlash haqida.

Savol ochiq qoladi: Avstraliya qachon bu ikki haqiqatni bir xil adolat tarozisiga qo‘yadi?