FIFA'da Isyon: Infantino Rejasi Quladi
FIFA juma kuni dunyo futbolini larzaga keltirgan rejadan keskin voz kechdi. Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlarda ulushlarni xususiy investorlar qo‘liga topshirish g‘oyasi atigi uch kun yashadi, xolos. Lekin shu qisqa muddatning o‘zi tashkilot ichida ham, ayniqsa Yevropada, shunchalik kuchli qarshilik uyg‘otdiki, Gianni Infantino orqaga chekinishdan boshqa yo‘l topa olmadi.
Bu nafaqat rejaning, balki prezidentning o‘zi uchun ham og‘ir mag‘lubiyat bo‘ldi. U yaqindagina Shimoliy Amerikada o‘tkazilgan, tarixdagi eng daromadli mundialni muvaffaqiyat bilan yakunlagan, FIFA so‘nggi to‘rt yilda 15 milliard dollar atrofida tushum ko‘rganini faxr bilan ta’kidlab kelayotgandi. Endi esa shu moliyaviy muvaffaqiyatni yanada “kapitalizatsiya qilish”ga qaratilgan eng katta tashabbusi chilparchin bo‘ldi.
Xususiy pul, jamoat mulki – Yevropa chizgan “qizil chiziq”
Rejaning markazida yangi tijoriy tuzilma yotardi: Jahon chempionati, Club World Cup va boshqa turnirlar huquqlarini bir joyga jamlaydigan kompaniya, undagi kam ulush esa xususiy investorlar qo‘liga o‘tishi kerak edi. Eng bahsli nuqta – Joshua Kushner boshqaruvidagi kompaniya ishtiroki. U – AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi. Futbol siyosat bilan xavfli darajada qorishib ketayotgandek ko‘rindi.
Yevropa buning oldida darhol devor bo‘lib turdi. UEFA va mintaqa assotsiatsiyalari bu bitimni “futbolni sotish” deb atadi. Gap faqat keskin bayonotlarda emasdi – bir qator Yevropa mamlakatlari Jahon chempionatini boykot qilish bilan ochiqchasiga tahdid qildi. Bu esa FIFA tarixida deyarli ko‘rilmagan bosim darajasi.
CONCACAF va AFC ham rejaga qarshi chiqdi. Ular boykot haqida og‘iz ochmadi, lekin ochiq norozilik bildirishning o‘ziyoq Infantino uchun ogohlantiruvchi signal edi: qarshilik faqat Yevropada emas, butun dunyo bo‘ylab kuchayib borardi.
Bosim nihoyat o‘z samarasini berdi.
Infantino bayonotida shunday dedi: loyiha “dastlab qo‘yilgan maqsadga zid darajada bo‘linish” keltirib chiqargani uchun to‘xtatiladi. U “birlashtirish va yaxshilash” niyati haqida gapirdi, lekin aynan shu tashabbus futbol siyosatidagi eng keskin bo‘linishlardan birini yuzaga chiqardi.
Qarshilik FIFA ichidan ham o‘tdi
Bu mojaro faqat tashqi front bilan cheklanib qolmadi. Eng og‘ir zarba FIFA ichkarisidan keldi.
Prezidentning eng yaqin maslahatchilaridan biri bo‘lgan Carlos Cordeiro kun davomida iste’foga chiqdi. Sabab – aynan shu loyiha. Oradan ko‘p o‘tmay, tashkilot bosh operatsion direktori Kevin Lamour ham ochiq sahnaga chiqdi. U Associated Press orqali tarqatgan bayonotida FIFA xodimlari bu reja haqida oldindan xabardor qilinmaganini aytdi va uni “bitta odamning loyihasi” deb atadi. Bu ibora Infantino nomiga bevosita ishora edi.
Lamour hatto o‘z lavozimini xavf ostiga qo‘yib, “Hech bo‘lmaganda bugun tinch uxlayman,” deya fikrini yakunladi. Bunday ochiq qarshilik FIFA yuqori qatlamida qanchalik chuqur nizo paydo bo‘lganini ko‘rsatib qo‘ydi.
Shu tariqa, Infantino tashqaridan siyosiy va sport bosimiga, ichkaridan esa o‘z jamoasining ishonchsizligiga duch keldi. Bunday sharoitda loyiha yashab qolishi amri mahol edi.
Eng daromadli mundialdan so‘ng – eng og‘ir siyosiy zarba
Infantino uchun bu burilish ayni cho‘qqida yuz berdi. Shimoliy Amerikadagi Jahon chempionati moliyaviy rekordlarni yangilagan, FIFA esa so‘nggi to‘rt yillikni mislsiz daromad bilan yakunlayotgandi. Prezident bu raqamlarni uchinchi muddatga nomzodini mustahkamlovchi asosiy dalil sifatida ko‘rsatib kelayotgan edi.
Ammo moliya hammasini hal qilmadi. So‘nggi oy va yillarda uning atrofida bahsli qarorlar ko‘paydi: osmonga chiqib ketgan chiptalar narxi, Donald Trump’ga berilgan bahsli “Tinchlik mukofoti”, AQSh terma jamoasi hujumchisi Folarin Balogun olgan qizil kartochkaning bekor qilinishi – bularning barchasi siyosiy ta’sir va bosim haqidagi savollarni kuchaytirdi.
Endi esa Jahon chempionati ulushlarini sotish rejasi bu ro‘yxatga eng og‘ir band sifatida qo‘shildi. Ko‘pchilik uchun bu “bir qadam ortiqcha” bo‘ldi. Futbolning eng muqaddas brendi – mundial – xususiy kapital bilan bevosita bog‘lanishi ko‘pchilik a’zolar uchun qabul qilib bo‘lmas chiziq bo‘lib chiqdi.
Endi nima bo‘ladi?
Infantino bayonotida “ko‘priklarni qayta qurish”ga va’da berdi. U yaqin kunlar va haftalarda barcha manfaatdor tomonlarni bir stol atrofida to‘plash, o‘yin manfaatlari yo‘lida birga ishlash, ayniqsa qo‘llab-quvvatlashga eng muhtoj mamlakatlarga e’tibor qaratish niyatini bildirdi.
Lekin savol ochiq qolmoqda: FIFA a’zolari bu mag‘lubiyatdan so‘ng prezidentga yana qanchalik ishonadi? Yevropa boykot tahdidi bilan allaqachon o‘z qudratini ko‘rsatdi. Konfederatsiyalar ichkaridan ham, tashqaridan ham kuchliroq ovoz bilan gapira boshladi.
Infantino uchinchi muddatga intilayotgan paytda, Jahon chempionati atrofidagi bu muvaffaqiyatsiz tajriba uning hokimiyat chegarasini chizib berdi. Endi u shu chiziqni hurmat qiladimi yoki yana bir bor sinab ko‘radimi – yaqin yillar FIFA siyosatini aynan shu savol belgilab beradi.
