Futbol va tijorat: 1966 yildagi Jahon chempionati medali va meros solig‘i
Shimoliy Amerikada o‘tgan so‘nggi Jahon chempionati maydondagi o‘yinlar bilan emas, maydondan tashqaridagi shovqin-suron bilan ham esda qoldi. Stadionlar to‘la, ritm yuqori, sifatli futbol bor edi. Lekin tomoshabinga qilinayotgan bosim, har bir lahzani pulga aylantirishga bo‘lgan shoshqaloqlik turnirning ko‘rinishiga dog‘ tushirdi.
Majburiy suv ichish tanaffuslari har bir uchrashuvda joriy qilindi. Haroratdan qat’i nazar. Rasmiy talqin – futbolchilarning salomatligi. Tomoshabinlar esa boshqa savolni berishdi: bu tanaffuslar aslida telekanallar uchun qo‘shimcha reklama oynalarimi? Har bir o‘yinda ritm bo‘linib, ekran ortida yana bir necha soniya sotildi.
Turnir tugashi bilan bahslar ham susaymadi. FIFA Jahon chempionati tijorat huquqlarining bir qismini xususiy investorlar guruhiga sotish rejasini ko‘tarib chiqdi. Bu guruh tarkibida Donald Trump oilasiga yaqin shaxslar borligi haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Reaksiyaga ko‘p vaqt ketmadi: UEFA tarkibidagi 55ta assotsiatsiya bu g‘oyaga qarshi chiqdi. Jahon chempionati – futbolning eng katta ramzi. Uni bo‘lib-bo‘lib sotish fikri Yevropa futboli rahbarlarida keskin norozilik uyg‘otdi.
Shu fon ortida esa sport tarixining eng qadrli timsollaridan biri ham moliyaviy bahs markaziga aylanib qoldi.
1966 yili yutib olingan medal va 200 ming funtlik savol
Angliya Jahon chempionatini faqat bir marta yutgan – 1966 yilda. O‘sha oltin yoz futbol mamlakatida hanuz muqaddas xotira sifatida yashaydi. Wembleyda ko‘tarilgan kubok, Geoff Hurstning xet-triki, Bobby Moore qo‘lidagi sovrin – va, albatta, himoyadagi poydevor bo‘lgan Jack Charlton.
Jack Charlton 2020 yilda olamdan o‘tdi. U qoldirgan eng ulug‘ meroslardan biri – o‘sha chempionlik medali. Oila uchun bu buyum – tarix, faxr, avloddan-avlodga o‘tadigan ramz. Lekin Britaniya soliq tizimi uchun u, avvalo, qimmatbaho aktiv.
Jack Charltonning o‘g‘li talkSPORT efirida shuni aytdiki, otasining vasiyatiga ko‘ra unga qoldirilgan Jahon chempionati medali uchun meros solig‘i sifatida undan 200 ming funt sterling talab qilinmoqda. Bir dona medal – 200 ming. Raqamning o‘ziyoq zarba beradi.
U shunday deydi, medal bilan bog‘liq “muammo” aynan shu: meros sifatida rasmiy ravishda qabul qilsa, darhol katta soliq yukiga botadi. Shuning uchun u og‘ir, ammo huquqiy jihatdan aniq qarorga kelgan: medali onasiga qaytargan. Onasi tirik ekan, buyum uning nomida qoladi, demak, hozircha soliq to‘lanmaydi.
Savol tug‘ildi: bu 200 minglik bahoni soliqchilar qayerdan olishgan? Charltonning o‘g‘li bunga javob bera olmadi. Faqat shuni qo‘shimcha qildi – xuddi shunday tamoyil Olimpiya chempionlari, gimnastikachilar va boshqa ko‘plab sportchilarga tegishli medallar va mukofotlarga ham qo‘llanadi.
Ya’ni, sport tarixini yozgan, mamlakat obro‘sini ko‘targan avlodlarining ramzlari endi bozor narxi bilan o‘lchanmoqda. Qog‘ozdagi baho esa ko‘pincha ularning oila uchun asl qiymatidan butunlay uzilgan.
Bir tomonda – Jahon chempionati formatini, tijorat huquqlarini bo‘lib sotishga urinayotgan global tashkilot. Ikkinchi tomonda – 1966 yilgi oltin medali uchun 200 ming funt to‘lay olmasligi sababli uni o‘z uyida saqlab qola olmayotgan afsonaning o‘g‘li.
Futbol qaysi yo‘lga burilmoqda – tarixni asraydigan sport yo‘limi yoki hamma narsani narx bilan o‘lchaydigan sanoat yo‘limi?
