Gianni Infantino: Siyosiy bosim va kelajakdagi tahdidlar
Bir necha hafta avval Gianni Infantino hayoti xuddi o‘zi uchayotgan biznes-jet kabi shiddat bilan balandlikka ko‘tarilayotgandek ko‘rinardi. AQSh bo‘ylab zig-zag chizib, u Jahon chempionati yakuniga yaqinlashar chog‘ida deyarli hamma joyda paydo bo‘ldi.
19-iyul kuni esa u, yonida AQSh prezidenti Donald Trump bilan, kubokni Ispaniya futbolchilari qo‘liga topshirar ekan, o‘zini futbol olamining mutlaq markazida his qilgani tabiiy edi.
Oradan ikki hafta ham o‘tmay, manzara keskin o‘zgardi.
Siyosiy bosim va ochiq qarshilik
Endi Infantino yonida prezident emas, balki keskin bayonotlar turibdi. Buyuk Britaniya bosh vaziri Andy Burnham uni ochiq tanqid qildi, stadionlardagi muxlislar esa o‘zini “futbolni himoya qilaman” deb ta’riflaydigan rahbarni nishonga olgan. Bularni lavozimning “xarajatlari” deb yozib qo‘yish mumkin.
Ammo Uefa tomonidan Fifa musobaqalarini boykot qilish bilan tahdid qilinishi – boshqa darajadagi zarba. Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasini birlashtirgan Concacaf va Osiyo futbolini boshqaruvchi AFC ham bu zarbani yanada og‘irlashtirdi.
Uchala tashkilot ham – har biri o‘z ohangida – Fifa boshqaruvi ostidagi vaziyatga keskin baho berdi. AFC rasmiy bayonotida:
“Bu masala bitta taklif doirasidan ancha uzoqqa borib ketadi. U Fifa ichidagi maslahatlashuv va qaror qabul qilish jarayonlaridagi fundamental zaifliklarni ochib tashladi, endi bularni bartaraf etish shart”, – deya yozdi.
Ichkaridan kelayotgan signallar ham xushxabar emas. Manbalarga ko‘ra, Concacaf a’zolarining mutlaq ko‘pchiligi nafaqat Infantinoning yangi rejasini rad etgan, balki Fifa prezidentining o‘yinni boshqarish qobiliyatiga ishonchini yo‘qotgan yoki deyarli yo‘qotib bo‘lgan.
Ustiga ustak, Trump tomonidan 2026-yilgi Jahon chempionati bo‘yicha Oq uy ishchi guruhiga katta maslahatchi sifatida tayinlangan va Infantino maxsus maslahatchisi bo‘lib ishlagan Carlos Cordeiro iste’fo berdi.
Fifa bosh operatsion direktori Kevin Lamour Associated Press agentligiga qilgan bayonotida Fifa ma’muriyati “loyiha bo‘yicha aldanganini” aytdi.
BBC Sport tashkilotdan izoh so‘radi, ammo hozircha javob yo‘q.
Infantino atrofidagi devorlar tobora yaqinlashayotgandek. Savol esa o‘tkir: agar bu uning hokimiyati tugashining boshlanishi bo‘lsa, keyingi kim?
“Fifa – odatiy tashkilot emas”
Avvalo, sovuqqonlik bilan qarash kerak.
Angliya futbol assotsiatsiyasining sobiq raisi David Bernstein BBC Sport bilan suhbatda shunday dedi: “Oddiy tashkilotda bo‘lsa, bunday miqyosdagi masalada ortga chekinishga majbur bo‘lgan rahbar odatda eshik tomon yo‘l oladi. Lekin Fifa – odatiy tashkilot emas. Agar u yetarli miqdordagi milliy assotsiatsiyalar qo‘llab-quvvatlashini saqlab qolsa, davom etadi”.
Fifa sobiq vitse-prezidenti Jim Boyce ham hozircha Infantino uchun eshiklar berk emasligini aytadi. Uning fikricha, hozircha prezident qayta saylanish uchun “etarli qo‘llab-quvvatlashga ega bo‘lib turibdi”, lekin “agar voqealar shu sur’atda davom etsa, oldindan hech narsa deyish qiyin”.
U yana qo‘shimcha qildi: “Agar men garov o‘ynaydigan odam bo‘lganimda, – bunday emasman, – baribir uning so‘nggi to‘rt yillik muddatini olishi uchun pul tikkan bo‘lardim”.
Infantino 2016-yildan beri Fifa prezidenti. Ungacha yetti yil davomida Uefa bosh kotibi bo‘lib ishlagan. Futbol siyosati xaritasini undan yaxshiroq biladiganlar kam.
56 yoshli rahbar o‘sha paytda Osiyo futbol konfederatsiyasi prezidenti Sheikh Salman al-Khalifa bilan bahsda 115 ga 88 ovoz hisobida g‘alaba qozongan. Uning vazifasi poraxo‘rlik mojaralari fonida iste’foga ketgan Sepp Blatterdan keyin obro‘si yerga urilgan tashkilotni tozalash edi. Blatter o‘tgan yili korrupsiya ayblovlaridan oqlangan.
O‘sha paytda Infantino shunday va’da bergan edi: “Men tinmay ishlayman – futbolni Fifa tomon, Fifa’ni esa yana futbol tomon qaytarish uchun”.
Shundan buyon u ikki marta raqibsiz qayta saylandi. Kelasi yil mart oyida ham xuddi shunday stsenariy takrorlanishi kutilayotgan edi. Bu Fifa tarixida g‘ayrioddiy holat emas: Blatter 2007 va 2011-yillarda ham raqibsiz qatnashgan.
Braziliyalik Joao Havelange esa Fifa tarixida amaldagi prezidentni saylovda yengib, o‘rindan surgan so‘nggi inson bo‘lib qolmoqda – u 1974-yilda Sir Stanley Rousni chetga surgan. Keyin besh muddat davomida unga hech kim raqib bo‘lib chiqmadi, faqat 1998-yilda, 82 yoshida iste’foga ketdi.
Infantino qayta saylanishini qo‘llab-quvvatlovchi xatlar allaqachon Fifa’ga topshirilgan. Endi savol: ular qaytarib olinadimi? BBC Sport kamida bitta Uefa a’zosi bu haftadagi voqealar fonida o‘z xatini allaqachon qaytarib olganini biladi.
Shunday vaziyatda kimlar sahnaga chiqishi mumkin?
Victor Montagliani: shimoliy yarimsharning kuchli nomzodi
Concacaf prezidenti Victor Montagliani – eng tabiiy ko‘rinadigan nomlardan biri. U ham 2016-yilda saylangan va o‘sha paytda bosh islohotchi bo‘lishni va’da qilgan.
Kanada futbol assotsiatsiyasining sobiq prezidenti bo‘lgan Montagliani 2026-yilgi Jahon chempionati – tarixda ilk bor uch mamlakat mezbonlik qiladigan turnir – tayyorgarligi va o‘tkazilishida hamraisi sifatida markaziy rol o‘ynadi. U fransuz, italyan, ispan va ingliz tillarida bemalol so‘zlashadi.
Concacaf prezidentligiga nomzod bo‘lish qarorini izohlar ekan, u “BC Business” nashriga shunday degan: “Biror ishga kirishsam, oxirigacha boraman. Uch oy davomida o‘z hisobimdan kampaniya qildim, 41 ta mamlakatning barchasiga bordim – AQShdan tortib, Venesuela yaqinidagi kichik Bonaire oroligacha”.
Montagliani 2024-yilda kengaytirilgan Copa America’ni Concacaf hududida o‘tkazish tashabbusida bosh rolni o‘ynadi. BBC Sport bilan suhbatda u bu turnirni muntazam an’anaga aylantirish g‘oyasini rad etgan. Siyosiy maydonda kuchli o‘yinchi sifatida u Arsene Wenger ilgari surgan “har ikki yilda Jahon chempionati” rejasiga nisbatan keskin qarshiliklarni yumshatishda vositachilik qildi, lekin 64 jamoali mundial g‘oyasiga hech qachon to‘liq ishongan emas.
2025-yilgi Leaders konferensiyasida u futbolning siyosiy bo‘ronlarga chidamliligini shunday tasvirlagan edi:
“O‘yin hozirgi dunyo yetakchilaridan ham kattaroq. Futbol rejimlardan ham omon qoladi. Bu bosh og‘rig‘ini keltiradimi? Albatta. Bunga real qarash kerak. O‘yinimizning go‘zalligi shunda – u istalgan shaxs va mamlakatdan kattaroq”.
Bugungi fonni hisobga olganda, bu gaplar butunlay boshqa ohangda yangrayapti.
Sheikh Salman bin Ebrahim Al Khalifa: Osiyoning tajribali rahbari
AFC prezidenti Sheikh Salman bin Ebrahim Al Khalifa – yana bir kuchli siyosiy figura. U 2013-yilda saylangan, so‘ngra to‘rtinchi muddatga qadar, 2027-yilgacha, raqibsiz qayta saylangan.
Bahraynlik rahbar qo‘l ostida Osiyo futboli sezilarli darajada kengaydi. Champions League Elite, Champions League Two, Challenge League, 2024-25-yillarda ishga tushgan Women’s Champions League – bularning barchasi uning davrida yo‘lga qo‘yildi. Osiyo Kubogi 24 jamoaga kengaytirildi.
Infantino boshqaruvidagi Fifa’ni keskin tanqid qilgan rasmiy bayonotga aynan Sheikh Salman imzo chekdi. U bilan birga 46 a’zodan iborat konfederatsiya ham bir yoqadan bosh chiqardi – ularning ko‘pi Infantino rejasida taklif etilgan raqamlar o‘z futbol byudjetlari uchun naqadar ulkan ekani haqida yaxshi tasavvurga ega.
Sheikh Salman nomzodi global saylovda qanday qarshiliklarga duch kelishi mumkinligi – boshqa masala. Ammo bugun u Fifa ichida Infantino’ga ochiq qarshi chiqqan eng og‘ir vazn toifasidagi rahbarlardan biri.
Nasser Al-Khelaifi: kuchli, lekin o‘zi istamayotgan nom
PSG prezidenti va European Football Clubs (sobiq European Clubs’ Association) raisi Nasser Al-Khelaifi ham nazariy jihatdan jiddiy raqib bo‘lishi mumkin bo‘lgan shaxs.
U bu lavozimni futbolni larzaga keltirgan boshqa bir voqea – 2021-yilda atigi 48 soat ichida qulagan European Super League loyihasidan keyin qo‘lga kiritdi. Al-Khelaifi rahbarligida tashkilot nomi o‘zgardi, lekin bundan ham muhimi – a’zolar soni 800 dan oshdi. Eng yirik klublardan faqat Real Madrid tashqarida qolmoqda.
Bunday siyosiy va iqtisodiy og‘irlik bilan u Fifa prezidentligi uchun tabiiy nomdek ko‘rinadi. Ammo yaqin atrofidagilar boshqacha gapirmoqda. 52 yoshli rahbarga yaqin manba payshanba kuni shunday degan: “U bu lavozimni chin dildan, chin dildan, chin dildan istamaydi”.
Demak, hozircha bu yo‘l yopiq. Hech bo‘lmaganda, ochiqchasiga.
Mattias Grafstrom: ichkaridan chiqqan kuch
Fifa bosh kotibi Mattias Grafstrom – so‘nggi yillarda tashkilot ichida eng tez ko‘tarilgan figuradan biri. U 2024-yil may oyida lavozimga tayinlandi va Fifa stol atrofidagi tobora ta’sirli ovozga aylandi.
Ko‘p tillarni biladigan Grafstrom 2016-yilda Infantino prezident etib saylangach, uning bosh shtab rahbari bo‘lib ishlay boshlagan. Jahon chempionati davomida ham u ko‘p joylarda, ko‘p kadrda ko‘rindi – Fifa ichki doiralari uchun tanish va qulay nom.
Ammo aynan shu yaqinlik bugun unga qarshi omilga aylanishi mumkin. Infantino bilan haddan tashqari chambarchas bog‘langan obraz, ustiga ustak, “keyingi prezident yevropalik bo‘lmasligi kerak” degan umumiy kayfiyat – bular Grafstrom imkoniyatlarini ancha cheklab qo‘yishi ehtimoli bor.
Marokashdagi kongress – hal qiluvchi sahna
Fifa’ning navbatdagi prezidenti tashkilotning 77-kongressida, kelasi yil mart oyida Marokashda aniqlanadi. Nomzodlar 18-noyabrgacha o‘z arizalarini topshirishi kerak.
Infantino o‘sha kungacha siyosiy zarbalarni yengib o‘tadimi yoki futbol siyosatidagi kuchlar muvozanati nihoyat o‘zgaradimi – hozircha hech kim aniq ayta olmaydi.
Bitta narsa ravshan: bu safar saylov jarayoni Fifa tarixidagi navbatdagi “odatiy, zerikarli, raqibsiz” marosim bo‘lib qolishiga hech kim kafolat bera olmaydi.
