Jack Charltonning medaliga soliq: million funtlik savol
Jack Charlton nomi aytilsa, ko‘z oldiga birinchi bo‘lib 1966 yilgi yoz, Wembley va Jules Rimet kubogi keladi. Angliyaning yagona katta turnir g‘alabasida himoyaning qalbida turgan, keyin esa Republic of Ireland terma jamoasini tarixiy bosqichlarga olib chiqqan bu odam endi boshqa frontda “kurashib” turibdi — uning oilasi meros solig‘i bilan.
Charlton olti yil avval, 85 yoshida vafot etdi. Uning o‘sha mashhur jahon chempionligi medali bugun ham oilada, bevasining — Pat Charltonning qo‘lida. Ammo oila bu bebaho nishonni avloddan avlodga qoldirmoqchi bo‘lsa, ularning oldiga sovuq raqamlar chiqyapti: taxminan 200 ming funt sterlinglik meros solig‘i.
Va bu faqat boshlanishi bo‘lishi mumkin.
“Qayerdan chiqdi bu 200 ming?”
O‘g‘li John Charlton RTÉ Sport’ga bergan intervyusida butun jarayon qanday boshlangani va qanday chigallashib ketganini ochiq aytib berdi.
Otasi vafot etgach, ona va singlisi bilan birga meros masalalarini, investitsiyalarni, hisob-kitoblarni ko‘zdan kechirishgan. Hammasi odatdagi tartibda ketgan, to medal navbati kelguncha.
Johnning so‘zlariga ko‘ra, soliq xizmati vakillari medal uchun taxminan 200 ming funt to‘lov bo‘lishi kerakligini aytgan. Tanlov oddiy: bu summani meros bo‘yicha Charltonning o‘zi qoldirgan mulkidan to‘lash yoki Johnning o‘zi to‘lab, medalni shaxsan o‘z nomiga o‘tkazish.
“Biz shunda: ‘Bir daqiqa, bu raqam qayerdan olindi o‘zi?’ deb so‘radik”, — deydi John. Savol tug‘ildi, javob esa kelmadi.
Masala atrofida savollar ko‘paygani sari, shimoliy-sharqda yashaydigan Daily Mirror jurnalisti Jeremy Armstrong ham ishga aralashdi. U hukumat bilan bog‘landi — “bizga aloqasi yo‘q” degan javob oldi. Soliq departamentiga murojaat qildi — “bizga aloqasi yo‘q” degan javobni u yerdan ham eshitdi.
Ikki tomon ham mas’ul emas. Ammo oila baribir raqamlar bilan yuzma-yuz qolgan.
Beshta avlod, million funt
Hisob-kitobni chuqurroq o‘ylagan sari, manzara yanada noxushlashadi. Johnning aytishicha, agar u bugun 200 ming funt to‘lab, medalni o‘z nomiga o‘tkazsa, keyin bu nishonni o‘g‘liga topshirganida ham xuddi shunday soliq talabi paydo bo‘ladi. Keyin nabiraga, keyin evaraga…
Beshinchi avlodga borib, umumiy to‘lov taxminan bir million funtga yaqinlashadi. Faqat bitta medal uchun. Faqat shunchaki uni oilada saqlab qolish uchun.
Gap shundaki, Charltonlar bu medalni pulga aylantirish niyatida emas. Ular sotish haqida o‘ylamayapti, hattoki Jack Charltonning afsonaviy klubi Leeds United xarid qilishga urinib ko‘rsa ham.
“Ichimda uni sotish fikri yo‘q”, — deydi John qat’iy ohangda.
U tushuntiradi: agar medalni sotishsa va undan foyda ko‘rishsa, soliq to‘lashini adolatli deb hisoblaydi. Lekin oddiy meros sifatida, faqat egasini o‘zgartirish uchun 200 ming funt talab qilinishi — uningcha, mantiqsiz.
Bozor narxi va “qirolicha” misoli
1966 yilgi boshqa qahramonlarning medallari bo‘yicha tezkor izlanishlar ham chalkashlikni kuchaytiradi. Alan Ball, Nobby Stiles, Gordon Banks kabi katta ismlarning medallari auktsionlarda odatda 100 mingdan 200 ming funtgacha bo‘lgan narxlarga sotilgan.
Demak, bozor medalni shuncha baholayapti. Soliqchilar esa shunday diapazondan kelib chiqib, meros solig‘ini hisoblashga urinayotgandek. Ammo Charlton oilasi medalni sotmoqchi emas. Ular uchun bu lot emas, tarix.
Johnni aynan shu jihat hayratga soladi. Ularning hech qachon medalni sotish niyati bo‘lmagan, buni hech kimga bildirishmagan ham. Shunga qaramay, qog‘ozdagi qiymat, xuddi ertaga auktsion zaliga olib chiqiladigandek, ularning bo‘yniga soliq yukini osib qo‘ymoqda.
Va bu bahs atrofida bir kinoyali savol ham paydo bo‘ldi. John eshitgan, o‘zi ham keltirgan misol: “Qirolicha vafot etganda, Prince Charles toj javohirlariga soliq to‘ladimi?”
Savol keskin. Ammo aynan shu keskinlik bugungi vaziyatni ochib beradi: sport tarixining eng muhim ramzlaridan biri — mamlakat faxri bo‘lgan medal — bugun uning egalariga moliyaviy bosim sifatida qaytmoqda.
Medal qayerda qoladi?
Hozircha Jack Charltonning jahon chempionligi medali o‘z joyida — oilaning qo‘lida. Oila esa uni shunday saqlab qolishga qat’iy bel bog‘lagan. Sotish — variant emas.
Ammo soliq tizimi bilan bu cho‘zilgan bahs, javobsiz savollar va aniq pozitsiya bildirmayotgan idoralar fonida savol ochiq qolmoqda: tarixiy merosni asrashga urinayotgan oilaga davlat tizimi qancha vaqtgacha raqib bo‘lib turadi?
Va eng muhim savol: bir paytlar butun mamlakatni quvontirgan oltin medal, kelajak avlodlar uchun quvonch manbai bo‘lib qoladimi yoki faqat soliq hisob-kitoblarida qatnashadigan raqamga aylanib ketadimi?
