Jahon chempionati savdosi: Infantino inqirozi va Avstraliya ovozi
Gianni Infantino taklifi futbol olamida portlagan bombaga o‘xshab ketdi. David Gallop buni qisqa va aniq ifodaladi: “Qo‘rg‘oshin shar kabi cho‘kdi.”
Uningcha, aynan shunday darajada yomon qabul qilindi.
Yigirma yilga yaqin yirik sport tizimlarini boshqargan Gallop — 2002–2012 yillarda NRL, keyin esa 2019 yilgacha Football Federation Australia rahbari — bu hafta bo‘lib o‘tgan voqealarga chetdan, lekin yaxshi tanish maydonga qaragandek bo‘lib kuzatib turdi. Infantino rejasi birgina muvaffaqiyatsiz tijoriy g‘oyadan chiqib, endi uning lavozimini larzaga solayotgan siyosiy bo‘hronga aylandi.
20 milliard dollarlik reja va keskin rad javobi
FIFA Forward Enterprise deb nomlangan taklifga ko‘ra, Jahon chempionati hamda FIFA’ning eng daromadli turnirlari bo‘yicha tijoriy huquqlar alohida xususiy kompaniyaga o‘tkazilishi, so‘ngra uning 20 foizlik ulushi investorlar qo‘liga o‘tishi kerak edi. Paket qiymati — 20 milliard dollar.
Xabar qilinishicha, bu sxema ortida xususiy kapital vakillari qatorida Joshua Kushner ham bo‘lgan — u Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Gallop esa savolni juda sodda qo‘ydi: nimaga va nima evaziga?
“Biror narsani sotayotgan bo‘lsangiz, ayniqsa Jahon chempionati kabi narsa haqida gap ketayotgan bo‘lsa, bunga juda kuchli, ishonchli sabab bo‘lishi kerak,” — dedi u 7.30 dasturiga. “Siz rostdan ham bu pulga muhtojmisiz? Aktivning bir bo‘lagini berib, aslida nimani qo‘lga kiritasiz va nimadan voz kechasiz?”
Uningcha, eng asosiy norozilik shunda bo‘ldi: futbolning yuragidan uzoqda, o‘yin maydonidan tashqarida turgan xususiy investorlar foyda olib chiqib ketishi, FIFA esa bunga rozilik berishi mumkinligi tasavvuri ko‘pchilikni larzaga soldi.
Gallop o‘zi xususiylashtirishni mutlaqo yomon tushuncha deb hisoblamaydi. Lekin u uchun bir shart bor: strategik va moliyaviy asos shu qadar kuchli bo‘lishi kerakki, shubha qolmasin.
“Uyini isitaman deb mebelni yoqib yuborish xato bo‘ladi,” — deydi u. “Sportingizni va uning biznes tomonini barqarorlikka qurishingiz kerak, bir martalik ‘shirin zarba’ kapital uchun emas.”
Taklifga ko‘ra, FIFA’ning 211 a’zo assotsiatsiyasining har biri bir martalik 20 million dollarlik to‘lov olishi kerak edi. Qog‘ozda yoqimli ko‘rinadi. Ammo Gallop nazarida bu ham savolni yanada o‘tkirlashtirdi.
“FIFA Jahon chempionatidan keyin kassada 5 milliard dollar naqd pulga ega,” — deydi u.
Shunday bo‘la turib, nega birdaniga global turnirlarning kelajagini xususiy kompaniya qo‘liga topshirish kerak edi?
Bosim kuchaydi. Uch kun ichida Infantino va FIFA rejaning o‘zini ham, nomini ham ko‘mib yubordi.
UEFA, CONCACAF va Avstraliya a’zo bo‘lgan AFC bu g‘oyani ochiqchasiga rad etdi. Shundan keyin esa jarayon yanada og‘irlashdi: UEFA, CONCACAF va tobora ko‘payib borayotgan milliy federatsiyalar Infantino rahbarligiga bo‘lgan siyosiy qo‘llab-quvvatlovini ham qaytarib oldi.
Football Australia raisi Anter Isaac va bosh ijrochi direktor Martin Kugeler 7.30 dasturiga intervyu berishni rad etdi. Tashkilot FIFA’ning xususiylashtirish rejasidan voz kechganini olqishladi, lekin Infantino kelajagi haqida hanuz ochiq pozitsiya bildirmadi.
Gallopning fikricha, Avstraliyaning global futbol sahnasidagi ta’siri siyosiy og‘irlikdan ko‘ra halollik va tamoyillarga tayanadi.
“Tozalash” va’dasi, dog‘ tushgan obro‘
Endi esa savol boshqacha: Infantino o‘zi va’da qilgan halollik mezonlariga qanchalik sodiq qoldi?
U 2016 yilda Sepp Blatter davridagi ketma-ket korruptsiya mojarolaridan keyin FIFA’ga ishonchni tiklash va’dasi bilan saylangan edi. Shiorlar aniq edi: shaffoflik, hisobdorlik, maslahatlashuv, “futbol birinchi o‘rinda”.
Gallop FIFA ichida har ikki davrni ham ko‘rganlardan. U 2010 yilda ham rahbarlik lavozimida bo‘lgan, o‘sha paytda Avstraliya 2022 Jahon chempionatiga mezbonlik uchun kurashda Qatar tomonidan yengilgan edi. O‘sha qaror atrofidagi shubhalar, korrupsiya da’volari hanuzgacha unutilgani yo‘q.
“FIFA atrofida bir oz ‘badbo‘y hid’ bor edi va Gianni maydonga kirib kelganda, u shaffoflik va hisobdorlik haqida gapirardi, futbolni birinchi o‘ringa qo‘yishni va’da qilardi,” — deydi Gallop.
Bu safargi xato esa, uningcha, o‘sha va’dalarning o‘ziga zarba bo‘ldi.
Infantino iste’fosini talab qilayotgan ovozlar ko‘payib bormoqda. Shunga qaramay, Gallop uni siyosiy jihatdan allaqachon yakuniy mag‘lub deb hisoblamaydi.
“Uni qayta saylashmaydi, deb qat’iy aytish qiyin. Hozir u qarshisida juda katta konfederatsiyalarni ko‘ryapti, lekin boshqa hududlar ham bor — FIFA ko‘p yillar davomida kichik davlatlarda rivojlanish loyihalarini ehtiyotkorlik bilan moliyalashtirib kelgan,” — deydi u.
Gallop FIFA kongresslaridagi manzarani yaxshi eslaydi: Avstraliya delegatsiyasi yonida kichik Karib orol davlati Aruba — atigi yuz ming aholiga ega mamlakat. Orqa qatorda esa — Braziliya. Millionlab aholi, dunyo futbolining timsoli.
“Lekin hammaning ovozi bitta. Ana shu yerda konfederatsiya tuzilmasi ishga tushadi,” — deydi u.
Infantino siyosiy kelajagi endi bir narsaga bog‘liq: a’zo assotsiatsiyalar uning davridagi yutuqlarni bu xatodan ko‘ra muhimroq deb hisoblaydimi yoki yo‘q.
“Futbolni xususiylashtirishga urinish” va muxlislarning g‘azabi
Maydon chetida, tribunada esa kayfiyat ancha keskin.
Football Supporters Association in Australia rahbari Patrick Clancy 7.30 dasturiga bergan intervyusida ko‘plab muxlislar o‘zini xiyonatga uchragandek his qilayotganini aytadi.
“U futbolni o‘yin hisobiga xususiylashtirishga urindi,” — deydi u. “Bu hech qaerdan paydo bo‘ldi va hech kim ilgari tasavvur ham qilmagan yo‘nalish. Shuning uchun ham asosiy savol shu: bu hammasi qayerga olib boryapti?”
Clancy boshchiligidagi tashkilot endi bitta narsa bilan alohida qiziqmoqda: Football Australia Infantino va uning rahbarligi borasida qayerda turibdi?
Muxlislar talabi murakkab emas. Ularning istagi juda sodda.
“Ular o‘yin to‘g‘ri boshqarilishini xohlaydi. Ular ma’lum bir darajada halollikni his etishni istaydi va o‘yin o‘zining tabiiy, organik rivojiga xalaqit qilayotgan, faqat pulga chanqoq tashkilot ko‘rinishini ko‘rishni istamaydi,” — deydi Clancy.
Uning so‘zlariga ko‘ra, bu safargi voqea futbolning naqadar nozik tizim ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.
“24 soat ichida Infantino va FIFA jahon futbolining shaklini butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkin edi.”
Bu safar reja yiqildi. Lekin savol ochiq qolmoqda: keyingi urinish qachon bo‘ladi va o‘sha paytda kimlar qarshi turishga jur’at topadi?
