Lionel Messi: Futbolning Buyuk Iste'dodi
120 daqiqa. Jazirama issiq. 39 yoshli Lionel Messi medal taqilgan holda jim turibdi. Kumush medal. Ko‘zlari nam, lekin bu safar 2014-yildagi kabi bo‘shashgan emas, balki xotirjam, hammasini ichida qayta tomosha qilayotgandek. So‘ng maydon chetiga o‘tirmaydi — o‘sha eski, tanish maysaga o‘tiradi. O‘sha maysa, u o‘n yil avval tark etayotib, terma jamoa bilan hech qachon chempion bo‘la olmasligiga ishongandek ketgandi. Bu safar esa etik bog‘ichlarini yechadi. Argentina libosida oxirgi marta.
Shu tariqa Messi terma jamoadagi sahnadan sokin, o‘ziga xos uslubida ketadi. Hech qanday shov-shuvli “oxirgi raqs”, hujjatli film, katta intervyu bo‘lmadi. Turnir tugaguncha bir og‘iz ham so‘z aytmadi. Bu esa unga tamoman mos: Rosario ko‘chalarida to‘rt yoshidan beri, “bu bola kichkina, kattalar bilan o‘ynay olmaydi” degan gaplar ichida ulg‘aygan paytdan boshlab u har doim gapni o‘yinga qoldirgan.
Ikki o‘n yillik, to‘qqiz final, to‘rtta katta kubok
Yigirma yildan ortiq davom etgan, 207 o‘yin, to‘qqizta final va to‘rtta yirik sovrindan iborat xalqaro yo‘l nihoyasiga yetdi. Eng kattasi — 2022-yilgi Jahon chempionligi — allaqachon vitrinaning markazida turibdi. Endi esa Messi Argentina terma jamoasidan rasman ketganini e’lon qildi. Hikoya Ispaniyaga qarshi og‘ir mag‘lubiyat bilan tugadi, raqib ancha ustun edi. Lekin bu yakun uning turnirdagi ajoyib o‘yinini ham, butun ertaknamo karerasini ham so‘ndira olmaydi.
2026-yilga kelib, 39 yoshli Messi orzu qilgan hamma narsasiga erishgan bir paytda, bir vaqtlar unga eng ko‘p tashlangan aybni eslash qiyin bo‘lib qolgandek: “terma jamoa bilan hech narsa yutolmaydi”. “Ha, u Barca bilan hamma narsani qiladi, lekin nega buni mamlakati uchun qila olmaydi?” degan gaplar yillar davomida takrorlandi.
Bu pichinglar faqat raqiblardan kelmadi. O‘z yurtida ham Messi va uning oilasi tanqid, hurmatsizlik, hatto nafratni boshidan kechirdi. O‘sha paytda uni yerga urgan muxlislar va jurnalistlar bugun osmonlarga ko‘tarib maqtaydi. To‘rt marta ketma-ket finalda yutqazish, uzluksiz alam yillari, 2016-yilda Chilega qarshi mag‘lubiyatdan so‘ng e’lon qilingan — keyin ortga olingan — nafaqaga chiqish qarori… Shundan keyingina kayfiyat asta-sekin o‘zgara boshladi.
La Scaloneta: to‘xtamay ketgan to‘lqin
Lionel Scaloni, Rodrigo De Paul, Cristian Romero, Emiliano Martinez bilan birga, eski gvardiyadan Angel Di Maria va Nicolas Otamendi yordami bilan Messi atrofida nihoyatda maxsus jamoa qurildi. 2021-yilda, eng ashaddiy raqiblarining uyida, nihoyat to‘g‘on yorildi. To‘lqin ochilgach esa, uni hech kim to‘xtata olmadi.
Keyin Enzo Fernandez, Julian Alvarez kabi yangi yuzlar paydo bo‘ldi. Argentina yana dahshatli kuchga aylandi, yo‘lida uchragan deyarli hammani (Saudiya Arabistonidan tashqari) supurib tashladi va yana uchta sovringa, jumladan 2022-yilgi Jahon chempionligiga erishdi. “La Scaloneta” degan nom ostida bu jamoa raqiblar uchun qo‘rqinchli tushga aylandi. Oldinda esa bir odam — chinakam yetakchi, orqasida esa o‘z butiga o‘ynayotgan armiyadek tarkib.
Bugunga kelib, Messi terma jamoani tarixidagi eng buyuk davr orqali boshlab kelgan holda ketmoqda. U maydonga tushganidan beri boshlang‘ich sinf o‘quvchilari Argentina terma jamoasining pley-offda yutqazganini deyarli ko‘rmagan edi. Bir paytlar xalqaro maydonda “muvaffaqiyatsiz” yorlig‘ini olgan odam hozir shunday to‘la vitrinaga ega bo‘ldiki, endi o‘sha tanqidchilar “xalqaro futbol unga moslab yozilgan” deya shikoyat qiladi.
Raqamlar emas, ruhni yo‘qotish
Futbolning eng katta sahnasi o‘zining eng yorqin yulduzini yo‘qotyapti. Bir yilda 91 ta gol, sakkizta “Ballon d’Or” — to‘rttasi 25 yoshga yetmasidan, 1348 ta gol va golli uzatma, 44 ta sovrin. O‘nlab, yuzlab rekordlar. Bularning o‘chisi hali uzoq vaqt yangilanmaydi.
Ammo yo‘qotilayotgan narsa faqat statistik rekordlar emas. Futbol aslida ilm emas, san’at. Va Messi bu san’atning eng sof ko‘rinishi edi.
U ehtimol tarixdagi eng iqtidorli futbolchi. Lekin iste’dodning o‘zi yetmaydi: u 39 yoshida ham jamoasini yana Jahon chempionati finaliga sudrab chiqdi, o‘zi bolalariga teng yigitlarni ortda qoldirdi, otasi o‘lim to‘shagida yotgan pallada ham maydonda boshini baland tutdi. Bu, bir necha bor sportni zabt etgan odam hali ham har bir o‘yinni oxirgidek o‘ynayotganining isboti.
Messining ta’sirini so‘z bilan to‘liq ifodalashning iloji yo‘q. Bu ishga urinib ko‘rgan, mendan ham mohir qalam sohiblari bor, baribir yetarli bo‘lmadi. Balki bunga sabab ham aniq: futbol ixlosmandlari “overrated”, “overhyped” degan iboralarni eshitganda ko‘zini olib qochishi bejiz emas. Chunki uning eng katta merosi raqamlarga sig‘maydi.
Har kimning o‘z Messisi bor
Har bir muxlis uning karerasini o‘zicha boshdan kechirdi va kelajakda ham har kim uni boshqacha eslaydi. Kimdir “El Clasico”lardagi yakkama-yakka reydlarini, Athletic Club va Getafe darvozasiga kiritgan gollarini xotirlaydi. Kimdir Jordi Alba uzatgan paslarni, MSN uchligining uyg‘unligini, tarixdagi eng buyuk yarim himoya uchligi bilan bo‘lgan aloqasini eslaydi. Ko‘pchilik esa uning Champions League, La Liga kuboklarini ko‘tarish lahzalarini, nihoyat Jahon chempionligini qo‘lga kiritgan kechani yodga oladi.
“La Pulga” bizga maydonda eslab tuganmaydigan minglab lahzalar qoldirdi. Ammo u chiroyli o‘yinga bergan eng katta qiymat, mening nazdimda, boshqa: o‘z kasbini mukammal egallagan insonni tomosha qilish hissi. O‘yinni boshqalardan butunlay boshqacha ko‘radigan, o‘ynaydigan, tushunadigan insonni.
Milliardlab odamlar to‘p tepgan. Lekin u olib kelgan ehtiros, hissiyot va sof quvonch — betakror. Unga muxlislik qilgan bo‘lsangiz, yoki shunchaki dunyoning eng yaxshi futbolchisini ko‘rish uchun televizor yoqqan bo‘lsangiz, baribir bir narsaga guvoh bo‘ldingiz: bu dahoning namoyishi edi.
Oddiy bir birinchi teginish, bo‘shliqqa qilingan qadam, tezkor “stena” pas, yelkani biroz qimirlatish yoki to‘pni o‘tkazib yuborish — bularning o‘zi ham odamni lol qoldirardi. Chunki u imkonsizdek tuyulganni osondek ko‘rsatardi. Keyin esa faqat o‘zi ko‘ra oladigan uzatmalar, faqat o‘zi topa oladigan burchaklar, faqat o‘zi ochib bera oladigan himoyalar kelardi. Ustiga ustak, u tarixdagi eng sermahsul to‘purarlardan biri.
Bolalarcha yig‘i va kattalarcha bo‘shliq
Uning nafaqaga chiqishi — hayotda kam uchraydigan holatlardan biri: yig‘layotgan bolaning reaksiyasi kattalarga ham tamoman tushunarli bo‘lgan lahza. O‘sish, maktab, universitet, psixologiya darslari — bularning bari bu tuyg‘uni izohlab berolmaydi. Futbol — bolalar o‘yini. Faqat bu o‘yinni o‘ynash, murabbiylik qilish, tahlil qilish uchun kattalarga aql bovar qilmas pul to‘lanadi. Va bir odam shu bolalar o‘yinini mukammallashtirib qo‘ydi.
Taktika, jismoniy tayyorgarlik, logistika — hammasi muhim. Lekin o‘yin yuragidagi o‘sha sodda zavq hech qachon yo‘qolmaydi. Uni eslatish uchun, bizga Messi kabi kimdir kerak bo‘ladi. Uning gollarini nishonlash imkoniga ega bo‘lgan har bir odamda u bolalarcha hayratni qayta uyg‘otdi. Hech kim uni ketishini xohlamaydi. Chunki hamma uning sehridan yana biroz bahramand bo‘lishni istaydi. Ko‘p ma’noda biz hanuz o‘sha: “Iltimos, qol” deb iltijo qilayotgan bola.
Tarixda juda kam futbolchi ham afsona bo‘lish iste’dodiga, ham yetakchi bo‘lish donoligiga ega bo‘lgan. Messi esa o‘z o‘yini, ehtirosi, kamtarligi va o‘yinga sof muhabbati bilan butun bir avlodni ilhomlantirdi.
Bu avlod uni ko‘rish uchun dunyo bo‘ylab uchib borish maqsadida bor narsasini sotdi. Bu avlod maktabdan uyga yugurib, eski Camp Noudagi ustozlik darslarining bir daqiqasini ham o‘tkazib yubormaslikka harakat qildi. O‘sha avlodning bolalari Argentina terma jamoasining yoshlar tizimidan o‘sib chiqdi. Va televizor orqali unga qarab ulg‘aygan, bir kun kelib hech bo‘lmaganda mashg‘ulotda yonida turishni orzu qilgan bolalar har bir o‘yinda maydonda jonini berdi. Faqat bitta maqsad bilan: o‘z qahramoniga nihoyat unga yarashadigan kubokni olib berish.
Ko‘p odamlar: “Futbol Messiga Jahon chempionligini qarz edi”, deydi. Ammo bu qarzni aslida futbolchilar qaytardi. Chunki bu — jamoaviy sport. Ular esa maydonga tushayotib, o‘zlaridan kattaroq maqsad uchun o‘ynayotganini juda yaxshi bilardi. Ular Messining yillar davomida terma jamoa uchun osmonga sakrab, yerga tushganini, har safar alam bilan to‘qnashganini, baribir yana qayta urinayotganini ko‘rib ulg‘ayishdi.
Maydondan tashqaridagi Messi
Ehtimol, Messiga berilishi mumkin bo‘lgan eng katta ehtirom — shundaki, u klub va terma jamoa uchun qilgan hamma ishlariga qaramay, sobiq jamoadoshlari yuborayotgan xabarlar, avvalo, uning inson sifatidagi qiyofasini ulug‘layapti. Kapitan, yetakchi, sherik va do‘st sifatida u nafaqat o‘zi uchun sportni qayta ta’rifladi, balki atrofidagilarni ham o‘zgartirdi, yaxshiladi.
Maydondagi noyob iste’dodidan tashqari, aynan uning fidoyiligi uni futbolchilar va muxlislar uchun birday sevimli qildi. Va, ko‘p jihatdan, aynan shu fazilatlari Messiga xalqaro futbolni mutlaq chempion sifatida tark etish imkonini berdi.
Oxirgi katta sahna ortda qoldi
Karyerasi hali tugagani yo‘q. U katta ehtimol bilan global sahnada oxirgi o‘yinini o‘tkazdi, xolos. Endi odamlar uning Miami’dagi so‘nggi yillarini kuzatadi — u yerda u do‘stlari bilan birga o‘ynab, yaqinda ham bir haftada to‘rtta gol urdi. Lekin Jahon chempionati finali, ehtimol, uning oxirgi haqiqiy “bosim ostidagi” uchrashuvi bo‘lib qoldi.
Bu biroz adolatsizdek tuyuladi. Chunki boshqa barcha jihatlarini chetga surib qo‘yib gapiradigan bo‘lsak ham, 39 yoshida ham u istalgan maydondagi eng zo‘r futbolchi ekanini yana bir bor ko‘rsatdi. Lekin endi u hech kimga, hatto o‘ziga ham biror narsa isbotlashi shart emas.
U ketayotganida futbol olamida bitta savol qoladi: endi bu bolalar o‘yinini yana kim shu darajada mukammal qilib bera oladi?
