Makkabia: ikki vatan orasida yugurayotgan yuraklar

Yerushalayimdagi Teddy Stadium ochilish marosimida bayroqlar daryodek hilpiradi. Finlandiyadan Janubiy Afrikagacha, Tayvandan Lotin Amerikasi jamoalarigacha – hammasi o‘z ranglari, o‘z ohangi bilan maydonga tushdi. So‘ng sahnaga eng yirik delegatsiya chiqdi: 2 200 nafar isroillik sportchi.

Ammo bu safda boshqacha hikoya bor. O‘zini allaqachon Isroil fuqarosi deb biladigan, ammo Makkabia sahnasida tug‘ilgan yurtining ranglarini himoya qilayotgan sportchilar hikoyasi.

“Agar men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi”

Haifada yashaydigan qilichboz Michael Raichman uchun bu tanlov shunchaki sport emas. U allaqachon aliyaga kelgan, hayoti Isroilda yo‘lga qo‘yilgan. Lekin ko‘kragida “Maccabi Estonia” yozuvi tushirilgan futbolka, yonida Maccabiah City, Expo Tel Avivdagi xip-xop mashg‘ulotiga kelgan to‘rt yoshli qizi – va Estoniya bayrog‘i.

“Bu yerda ancha vaqtdan beri yashayman, qizim tug‘ilishidan oldin ham,” deydi u JNS bilan suhbatda. “Men Estoniya va u yerdagi yahudiy jamoasini himoya qilaman. Agar men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi!”

U bu yilgi o‘yinlarda yagona estoniyalik ishtirokchi. Yagona bayroq, yagona forma, lekin butun bir jamoaning xotirasi yelkasida.

Bir necha pavilyon narida esa boshqa ranglar. Qoramtir ko‘k rangdagi Kuba futbolkasi, yonida 3x3 basketbol bahsini endigina tugatgan to‘rt nafar o‘smir. Ularning yonida 15 yildan beri Hadera shahrida yashayotgan Alexis Chavez.

U uchun Makkabia – turnirdan kattaroq tushuncha.

“Bu barcha yahudiylarni birlashtiradi, xuddi aka-ukalardek,” deydi u. “Hammasi sababa.”

Stadion shovqini orasida bu so‘zlar juda sodda eshitiladi, lekin Makkabia ruhini aniq tasvirlab turibdi.

Og‘ir atletikachi va og‘ir xotiralar

Kolumbiyalik shtangachi Judith Gaon uchun esa maydonga Kolumbiya ranglarida chiqish – ichdan kelgan ehtiyoj. U 27 yoshda, Quddusdagi Hebrew University of Jerusalem talabasidir, ikkinchi bosqich tibbiyot yo‘nalishida o‘qiydi. 2012 yilda aliyaga kelgan, uch karra Isroil chempioni. Shunga qaramay, Makkabiada u Kolumbiya libosida.

U 50 kilogrammni ko‘tarib, keyingi bosqichga yo‘l olganidan so‘ng JNS bilan gaplashdi. Avval ikki urinishida xato qilgan, lekin tribuna uni qayta jangga qaytardi.

“Juda ko‘p qichqiriqlarni eshitdim,” deydi u. Shu hayqiriqlar unga qo‘llab-quvvatlov emas, balki mas’uliyat ham bo‘lib tushadi.

Gaon og‘ir atletikani yetti yil oldin Jerusalem CrossFit markazida kashf qilgan, hozir ham o‘sha yerda ishlaydi. Sport unga o‘ziga ishonchni qayta qurishda, tibbiy muammolari bilan yashashni o‘rganishda tayanch bo‘lgan.

U xalqaro musobaqalarda Isroil nomidan chiqishdan faxrlanadi. Lekin Makkabiada Kolumbiya uchun kurashish – ildizlarga qaytish.

“Kolumbiyani himoya qilish ajoyib tuyg‘u,” deydi u. “Shunda men o‘z ildizlarimni, xalqimiz boshidan kechirganlarni unutmayman.”

U Pesax bilan qiyoslaydi: “Bu xuddi Pesaxga o‘xshaydi. Biz har doim ildizlarimizni, qaerdan kelganimizni va qaerga ketayotganimizni eslaymiz. Men qayerdan chiqqanimizni eslab turishni yaxshi ko‘raman.”

Uning otasi va ko‘plab qarindoshlari hamon Kolumbiyada yashaydi. Demak, har bir ko‘tarilgan shtanga – ikki qit’a orasiga tashlangan ko‘prik.

Kolumbiya delegatsiyasi: katta tarix, kichik tarkib

Kolumbiya delegatsiyasi rahbari Bela Himelfarb pavilyonda turib, raqamlarni sanaydi – va o‘tmishni eslaydi. Oldingi Makkabia musobaqalarida Kolumbiya 150 nafar sportchi bilan kelgan yil bo‘lgan, keyin 80 nafar bilan. Bu safar esa atigi besh nafar, asosan o‘smirlar.

Bu qisqarish sababi ko‘p: maktablarning Isroil safarlari bilan to‘qnashgan taqvim, FIFA Jahon chempionati bilan mos kelmagan sanalar. U Bogota va Harish o‘rtasida vaqtini bo‘lib yashaydi va Kolumbiya yahudiy jamoasining kayfiyatini yaxshi biladi.

“Xavf sezilganda odamlar Isroilga kelishni xohlashadi,” deydi u.

Yangi prezidentning saylanishi, uning Isroilga nisbatan iliqroq qarashlari bu xavotirni bir muddat pasaytirgandek.

“Balki hozircha zarurat bo‘lmas,” deydi u, biroq darhol qo‘shib qo‘yadi: “Lekin ko‘pchilik yoshlar baribir ko‘chib o‘tishga, aliyaga kelishga urinmoqda.”

Demak, delegatsiya kichraygan bo‘lsa-da, yurakdagi yo‘l hali ham Quddusga qarab ochiq.

Isroilni tashqaridan himoya qilayotgan yigit

Boshqa yo‘lni tanlaganlar ham bor. 18 yoshli Jonah Weissmann hozir Miami shahrida yashaydi. Shunga qaramay, u Makkabia uchun Isroil beysbol jamoasiga qaytdi.

Uning oilasi 2018 yilda Boulder, Colorado shtatidan Isroilga ko‘chib kelgan. Reja oddiy edi: bir yil yashab ko‘rish. Natija boshqacha bo‘ldi.

“Bir yil qolamiz, deb kelgan edik, to‘rt yil qolib ketdik,” deydi u JNS bilan suhbatda, Team Israel AQShga qarshi o‘yinidan avval, Ra’anana shahridagi Ezra Schwartz Memorial Field maydonida. “Ota-onamiz bizning yahudiylik bilan bog‘lanishimiz kuchayishini, o‘z “pufagimiz”dan chiqishimizni xohlashgan.”

Oila 2022 yilda AQShga qaytgach, Jonah o‘zini Isroil nomidan o‘ynash imkoniyatidan mahrum bo‘lmadim, deb o‘ylagan.

“Jamoani tuzishayotganda, jamoadoshlarimdan biri Freddie (murabbiy Freddie Bain)dan meni chaqirish mumkinligini so‘ragan,” deydi u. “Ular meni taklif qilishdi. Jamoa yigitlari bilan birga o‘ynayotganimdan juda xursandman.”

Bir qarashda bu oddiy sport hikoyasi. Aslida esa – ikki qit’a, ikki maktab, ikkita uy o‘rtasida cho‘zilgan nozik ip.

Makkabia maydoni – xotira maydoni

Dushanba kuni o‘yindan oldin Isroil va AQSh beysbol jamoalari safga tizildi. Lekin bu safar hakam hushtagi emas, boshqa ovoz maydonga hukmron bo‘ldi. Yoav Schwartz ularning qarshisida turib, jiyanining hikoyasini so‘zlab berdi.

Ezra Schwartz – 18 yoshli amerikalik yigit, 2015 yil 19 noyabr kuni terrorchilik hujumida halok bo‘lgan. U Isroilda “gap year” dasturi doirasida ko‘ngilli bo‘lib ishlayotgan edi. O‘limidan bir kun oldin Ezra Israel Association of Baseball tashkilotiga xat yozib, mahalliy jamoaga qo‘shilishni so‘ragan.

Bugun esa Makkabia beysbol turniri o‘tkazilayotgan stadion uning nomini ko‘tarib turibdi. Har bir zarba, har bir yugurish – tugallanmay qolgan xatning javobidek.

Oradan bir kun o‘tib, jamoalar yana yig‘ildi. Bu safar minbarda Debbie Ziering – o‘g‘li Aryeh haqida gapirdi. Aryeh 2023 yil 7 oktyabr kuni Hamas hujumi boshlanganida, janubni himoya qilayotgan birinchi isroillik askarlar orasida halok bo‘lgan.

Shunday lahzalar Makkabiani oddiy musobaqa chegarasidan chiqarib yuboradi. Bu yerda medallar bilan birga xotira, qo‘rquv, g‘urur va qayg‘u ham baham ko‘riladi.

Ikki bayroq, bitta uy

Qariyb ikki hafta davomida minglab sportchilar 40 dan ortiq sport turida bellashadi. Ular bir-birining tajribasini tinglaydi: Buenos-Ayresdagi yahudiy maktablari, Bogotadagi kichik sinagogalar, Miamidagi jamoat markazlari, Parijdagi xavfsizlik postlari. Hammasi oxir-oqibat bir joyda kesishadi – Isroil bilan bog‘lanishda.

Michael Raichman, Alexis Chavez va Judith Gaon kabi sportchilar uchun esa Makkabia yanada noyob imkoniyatni beradi: ularni tarbiyalagan mamlakatni va hozirgi uylarini bir sahnada nishonlash.

Biri qilich bilan, biri to‘p bilan, biri shtanga bilan. Ammo hammasi bitta savol bilan yashaydi: qaysi bayroqni ko‘tarish kerak, agar yuragingiz ikkiga bo‘lingan bo‘lsa?

Makkabia javobni keskin aytmaydi. U maydonni beradi. Qolganini esa sportchilar o‘zlari hal qiladi – har bir yugurish, har bir zarba, har bir ko‘tarilgan vazn bilan.