Marokashning yangi chegarasi: Atlas sherlarining yelkasidagi og‘irlik
So‘nggi olti o‘n yillik davomida Marokash Jahon chempionatida Afrikaning yo‘l ochuvchi jamoasiga aylandi. 1970 yilda Meksikadagi final bosqichiga bevosita yo‘l olgan birinchi afrikaliklar aynan shu mamlakat edi. 1986 yilda ular yana tarix yozdi – qit’adan chiqqan ilk jamoa sifatida nimchorak finalga yo‘l oldi. Qatardagi yarim final esa bu yo‘lning cho‘qqisi bo‘lib ko‘ringandi. To‘rt yil o‘tib, ular yana sahnada.
Bu safar ham Marokash kamida yana bir marrani zabt etdi: ketma-ket ikki Jahon chempionatida chorak finalga chiqqan ilk afrika jamoasi. Fransiyaga qarshi o‘yin qanday yakunlanishidan qat’i nazar, tarix sahifasiga yozib bo‘lingan.
“Hech kim uxlamadi”: mamlakat bo‘ylab kechgan tun
Kasalblanka, Marrakesh, kichik shaharchalar, tog‘ etaklaridagi qishloqlar. Har yerda bir xil kayfiyat. G‘urur. Yengillik. Ishonch.
Kasalblankada yashab, jamoa atrofidagi kayfiyatni yaqindan kuzatayotgan futbol jurnalisti Amine El Amri shunday deydi: Marokash xalqi bu jamoani qabul qilib bo‘lgan.
Musobaqa oldidan asosiy maqsad chorak final edi. Bunga sabablar yetarli: murabbiy almashinuvi, Walid Regragui ketishi, o‘rniga Mohamed Ouahbi kelishi. Shu fon, shu bosim. Niderlandiyaga qarshi g‘alaba esa Ouahbining maqomini tubdan o‘zgartirdi. Shubhalar ko‘p edi, o‘yin bilan javob topdi.
Kanadaga qarshi o‘yin ham bu ishonchni mustahkamladi. Juda og‘ir birinchi taym, ammo oxirida yana g‘alaba. El Amrining tasviriga ko‘ra, Marokash shaharlarida o‘sha kecha osmonga qarab baqirgan, quvonchdan mashina signallarini to‘xtatmagan odamlar tun bo‘yi uyquni unutdi. “Shanba kechasi bizda umuman uyqu bo‘lmadi,” deya ta’riflaydi u.
Boston Stadiumdagi sinov: uchlikka qarshi bir jamoa
Endi navbat – turnirning eng qo‘rqinchli hujum uchligiga. Boston Stadium maydonida Marokashni Kylian Mbappé, Michael Olise va Ousmane Dembélé qarshi oladi. Uch xil ritm, uch xil xavf, bitta chiziq: jazolashga tayyor hujum.
Bunday bosim ostida sovuqqonlikni saqlash oson emas. Ouahbi esa hozircha shuni uddalayapti. Niderlandiya va Kanada bilan o‘yinlardagi og‘ir lahzalar chog‘ida uning yon chizig‘idagi xotirjamligi jamoaga ham yuqqani sezildi. Bu tasodif emas, deydi 1982, 1990 va 1994 yilgi Jahon chempionatlari ishtirokchisi, sobiq Kamerun darvozaboni Joseph-Antoine Bell.
Uning fikricha, Marokash raqibga oldindan yengilgan holda maydonga chiqmaydigan darajaga yetgan. “Jahon chempionatida hech bir jamoa Marokashga qarshi o‘ynab, ‘biz albatta yutamiz’ deya ishonch bilan ayta olmaydi,” deydi u. “Ular hisobda ortda qolishi mumkin, lekin asabiylashmaydi, o‘z-o‘zidan chiqib ketmaydi. O‘yinlariga yopishib olishadi, ishonchni yo‘qotmaydi va o‘z uslublari ularni o‘yinga qaytarishiga ishontiradi.”
Bell buning sababini maydondan tashqarida ko‘radi. Uning iborasi keskin: “Bu jamoa muammolarini hal qilib bo‘lgan jamoa.” Moliyaviy, ma’muriy boshog‘riqlarni chetga surib qo‘ygan, diqqatini faqat futbolga qaratgan tarkib. Afrikaning ko‘p terma jamoalarida yetishmayotgan narsa aynan shu, deydi u. “Bir mamlakat, masalan Ghana, Jahon chempionatiga ikki oydan kam qolganida murabbiy yollasa, qaysi tayyorgarlik haqida gapirish mumkin?”
Ouahbi tayyorgarligi va boshqalarga saboq
Rasmiy tayinlov qog‘ozlarda kech ko‘rinsa-da, Mohamed Ouahbi Marokashga begon emas. U mart boshida terma jamoaga bosh murabbiy sifatida kelgan bo‘lsa-da, bu jarayonga besh o‘rtoqlik uchrashuvi va to‘rt yil davomida U-20 hamda U-23 jamoalaridagi ish tajribasi bilan kirib kelgan. Bu – uzluksizlik. Tanish yuzlar. Avvaldan shakllangan ishonch.
Ghana esa boshqa yo‘lni tanladi. Carlos Queiroz qo‘l ostida ular Jahon chempionati oldidan atigi ikki o‘yin o‘tkazdi. Natija – Kolumbiyaga qarshi 32 talik bosqichda mag‘lubiyat va erta uyga qaytish. Kapitan Jordan Ayew musobaqadan keyin taktika va vaqt yetishmasligini ochiq aytdi. Bir-ikki oy ichida murabbiy falsafasiga moslashish – xomxayol. Himoyada yaxshiroq ko‘ringan bo‘lsalar-da, hujumda ojizlik ko‘zga tashlandi. Endi ular muvozanat izlashga majbur.
Queiroz xayrlashuv so‘zlarida Ghana futbol assotsiatsiyasiga bevosita emas, ammo aniq ishora qildi: professional boshqaruv bo‘lmasa, maydondagi ish samara bermaydi. Uningcha, Black Stars kelajagi faqat stadion ichida qurilmaydi. Avval tashqarida – futbolchilarga kerakli muhit yaratish, iqtidorni asrash va rivojlantirish.
Senegalning og‘riqli sabog‘i
Bu ogohlantirishni Senegal ham eshitishi kerak. Lions of Teranga Jahon chempionatini o‘zlari uchun ortiqcha azob bilan tugatdi. Belgiyaga qarshi o‘yinda 86-daqiqagacha 2:0 hisobida oldinda borib, yakunda 3:2 hisobida mag‘lub bo‘lish – bu nafaqat sportiy, balki ruhiy zarba.
Bunday qulashni yaxshi biladiganlardan biri – Sunday Oliseh. Sobiq Nigeriya sardori va bosh murabbiyi, so‘nggi Jahon chempionatida Fifa texnik tahlil guruhida ishlagan mutaxassis 1994 yildagi Italiyaga qarshi o‘yinni hanuz unutmagan. O‘shanda Nigeriya 25-daqiqadan 88-daqiqagacha 1:0 hisobida oldinda edi, oxirida 2:1 hisobida mag‘lub bo‘ldi.
Oliseh o‘sha mag‘lubiyatni “tajribasizlik” bilan oqlaydi. Hozirgi avlodga esa bunday bahona yo‘q, deydi u. Yevropaning eng kuchli ligalarida o‘ynayotgan, hisobni saqlab qolish sirlarini yaxshi biladigan futbolchilar bor paytda bunday qulashi og‘irroq qabul qilinadi. Murabbiy tanqid ostida, lekin Oliseh nazarida tajribali futbolchilar ham o‘yin boshqaruvini o‘z qo‘liga olishi kerak edi.
“Futbol futbolchilardan boshlanmaydi”
Joseph-Antoine Bellning fikrlar Afrikaning katta rasmini ochib beradi. Uningcha, qit’a jamoalari haqiqiy salohiyatini faqat bir narsadan keyin ochadi: boshqaruv isloh bo‘lganda. U shunday deydi: “Futbol futbolchilardan boshlanmaydi.” Federatsiyalar yelkasiga tushadigan ish – uzoq muddatli reja, shaffoflik, professional muhit.
Bell optimist. U Afrika Jahon chempionatini yutish nuqtasiga tobora yaqinlashayotganiga ishonadi. Lekin bir shart qo‘yadi: “Agar biz chindan ham jiddiy bo‘lsak, chorak finalda uch-to‘rtta afrika jamoasi bo‘lishi kerak.” Hozircha bu yukni birgina jamoa ko‘tarib turibdi.
Qatorda yarim finalgacha yetib borgani, bu safar esa yana chorak final eshigini taqillatgani bilan Marokash – Atlas Lions – butun qit’aning orzusi va bosimini bir o‘zi yelkasiga olib chiqqan holda maydonga tushmoqda. Misrning Argentina qarshisidagi qahramonona o‘yini ham bu manzarani o‘zgartira olmadi.
Savol endi shunday: Boston Stadiumdagi navbatdagi jang – bu faqat Marokash tarixi uchunmi yoki nihoyat butun qit’a tarixidagi burilish nuqtasiga aylanadimi?
