New York City Jahon chempionati oqshomida

G‘arbga cho‘zilgan quyosh nurlari chorshanba oqshomida Union City ortiga botib borar, Hudson River Parkdagi ulkan ekran ustiga oltin pardadek yopirilar edi. Braziliya – Scotland uchrashuvini tomosha qilish uchun yig‘ilganlar esa bundan nolimadi. Ko‘zga biroz qiyinroq ko‘rinardi, xolos. Muhimi – kayfiyat. New York City uchun bu haqiqiy Jahon chempionati oqshomi edi.

Hudson bo‘yidan esayotgan mayin shabada, ochiq osmon ostida o‘rnatilgan ekran, Times Square’dagi shovqin-surondan zo‘rg‘a qochib kelgan muxlislar – bularning barchasi muallifni Marseille, Seoul, Cape Town yoki Rio de Janeiro’dagi turnir xotiralariga qaytarardi. Bu uning sakkizinchi Jahon chempionati, lekin New Yorkdagi bu manzara ham o‘sha yirik futbol shaharlari qatoriga bemalol qo‘shiladigan darajada edi.

Park chetidagi bir guruh braziliyaliklar allaqachon o‘z bayramini boshlab yuborgan. Sariq liboslar, “100% Jesus” yozuvli bog‘ichlar, 3:0 hisobidagi ishonchli g‘alaba – ular uchun qolgan hammasi fon edi, xolos. Ammo bu kechani chindan ham o‘zgacha qilgan narsa – shaharning o‘zi, Jahon chempionatini quchoqlab olgan New York bo‘ldi.

Knicks’ning chempionlik paradi tugaganidan beri shahar kayfiyati bir to‘lqindan boshqasiga o‘tib ketgandek. G‘alaba eforiyasi sekin-asta futbol isitmasiga aylangan. Ko‘pchilik uchun bu tabiiy davomiylik bo‘lib qoldi.

Brooklynlik George Crabtree uchun ham shunday. U Times Square’dagi muxlislar dengizini ko‘rib, o‘zini futbol markazida his qilganini aytadi. New Jerseyda dars beradigan, allaqachon o‘zini ashaddiy futbol ishqibozi deb hisoblaydigan Christian Parelli esa shaharning o‘yinga uyg‘onayotganini kuzatib zavqlanmoqda. U uchun bu – sport uchun oltin davr: Stanley Cup, Knicks, Jahon chempionati. Hammasi bir vaqtda.

Ammo New Yorkda “Jahon chempionati qiziyaptimi?” degan savol berilsa, javobda eng ko‘p tilga olinayotgan ism Lionel Messi emas. Bu safar sahnada boshqa siyosiy yulduz – shahar meri Zohran Mamdani.

IT sohasida ishlaydigan, Arsenal muxlisi Aditya Shetty ham aynan shuni ta’kidlaydi. Uningcha, mer futbolni shunchaki fon musiqasi sifatida emas, balki shaharni birlashtiradigan, mehmondo‘stlikni namoyish etadigan markaziy voqea sifatida ko‘rmoqda. “U gapirsa, futbolni qanchadan beri kuzatayotgani bilinadi, – deydi u. – U bu o‘yin orqali mamlakat ham futbolni qabul qilsin, odamlar o‘zini bu yerda xush kelibsizdek his qilsin, deb harakat qilmoqda.” Atrofga bir qarasa, u aytgan gaplar jonlanib turibdi: braziliyaliklar, shotlandlar, marokashliklar. New Yorkning o‘zi kabi rang-barang futbol olami.

Yonida turgan, sog‘liqni saqlash sohasida ishlaydigan Laleh Emadi o‘zini “ashaddiy futbolchi emasman” deb ta’riflaydi, lekin Jahon chempionatiga to‘liq sho‘ng‘ib ketgan. Uni tortib turgan narsa – birga tomosha qilish ruhi. “Birga o‘yin ko‘rish, odamlar bilan chiqib ketish, bu juda hayajonli, – deydi u. – Shahar odamlarni ko‘chaga chiqarish, bir joyga yig‘ish bo‘yicha ajoyib ish qildi. Mer turli maslahatlar, arzonroq pivo va kechki ovqat takliflari bilan chiqyapti. U shahar nomidan bu turnirni quchoqlab olayapti.”

Mamdani uchun bu futbol to‘lqini kutilmagan emas. U sevgan ikki jamoa bir necha hafta ichida tarixiy cho‘qqiga chiqdi: Knicks 1973 yildan beri ilk bor NBA chempionligini qo‘lga kiritdi, Arsenal esa 22 yillik tanaffusdan so‘ng Premier League’ni yutdi. New York ko‘chalarida buni eslatmaydigan odamning o‘zi yo‘q. Eng qiziq tomoni – eng talabchan yevropalik muxlislar ham uning futbolni “chindan tushunishini” tan olmoqda.

Mamdani faqat stadionlarda ko‘rinib, ijtimoiy tarmoqlarda natijalarni izohlab yuradigan oddiy siyosatchi emas. U Jahon chempionatini siyosiy xabarlar uchun maydonga aylantira oladi, lekin buni zo‘rma-zo‘raki emas, tabiiy ohangda qiladi. Bu jihati bilan u 1966 yilgi g‘alabani “faqat Labour hukumatlari davrida Angliya Jahon chempionatida g‘olib bo‘ladi”, deb hazillashgan Harold Wilsonni eslatadi. Har bir siyosatchi futbol quyoshi chiqqanda siyosiy “o‘rim”ga chiqadi, ammo Mamdani bu o‘yinda boshqalardan ancha mahoratli.

Ko‘p kuzatuvchilar uchun u bu yerda AQShning ramziga aylangandek. Yoki hech bo‘lmaganda, maktab darsliklarida tasvirlangan orzudagi mamlakat qiyofasiga. Prezident ma’muriyati migratsiya bo‘yicha cheklovlar, safar taqiqlari bilan band bo‘lgan paytda, Mamdani New York City’ni dunyoga “Welcome home!” degan shior bilan qarshi oluvchi shahar sifatida ko‘rsatdi. Immigrantlar shahri o‘zini shunday ko‘rishni istaydi.

Fifa prezidenti Gianni Infantino esa AQSh bozorida qimmatbaho chiptalar “normal” ekanini uqtirayotgan bir vaqtda, Mamdani Nyu-yorkliklar uchun 50 dollarlik chipta paketlarini tortib chiqdi. Fifa stadionlarga suv olib kirishni taqiqlab, ichimliklar orqali qo‘shimcha daromad izlaganida ham aynan Mamdani bu qarorga qarshi gapirdi. Qoidalar keyin o‘zgardi. New Jersey Transit MetLife Stadium’ga qatnov uchun 150 dollarlik poyezd chiptalarini e’lon qilganida ham, u New York gubernatori Kathy Hochul bilan birga 20 dollarlik shuttle avtobuslarini yo‘lga qo‘ydi.

Hudson River Parkdagi tomosha maydonida eng katta shikoyat – narxlar. Va muxlislar bu borada barmog‘ini aynan Fifa tomonga cho‘zadi. “Bitta muammo – hammasi juda qimmat,” deydi Crabtree. Parelli ham shu fikrda: “Mahalliylar uchun haddan tashqari qimmat. Agar chipta lotereyasini yutganimda, borardim. Hozir esa deyarli chetga surilganmiz.” Agar New Yorkdagi yosh, yaxshi maosh oladigan mutaxassislar ham stadiondan chetda qolayotgan bo‘lsa, demak, Fifa tizimida nimadir chiriy boshlagan. Bu fon ustida Mamdani va Infantinoning yondashuvi o‘rtasidagi farq yanada keskinroq ko‘rinadi. Fifa rasmiylari foydani “grassroots” futboliga yo‘naltirishni va’da qilayotgan bir paytda, shahar meri bu Jahon chempionatini imkon qadar “hamma uchun” qilishga urinmoqda.

Bu harakatlar real hayotda qanchalik o‘zgarish keltiradi – vaqt ko‘rsatadi. Lekin PR maydonida g‘olib aniq. Trump ma’muriyati New York City’ni Immigration and Customs Enforcement xodimlari bilan to‘ldirish bilan tahdid qilgan pallada, aynan Mamdani Jahon chempionati ruhini aniq va keskin so‘zlar bilan ifoda etdi.

Uningcha, Jahon chempionati “butun dunyo bayrami” bo‘lishi kerak. Federal darajadagi ayrim qarorlar esa bu turnir ma’nosiga zid. U New Yorkni va bu turnirni “o‘zimizdan kattaroq narsaning bir bo‘lagi” sifatida ko‘rishni taklif qildi – bu “dunyo o‘yini”, va unga hamma kirishi kerak.

Jahon chempionatining asoschisi, idealist fransuz Jules Rimet turnirni aynan shunday tasavvur qilgan. Bugun esa bu g‘oyani eng ravshan qilib ifoda etayotgan shaxs – bir new-yorklik mer.

Infantino bilan solishtirganda, Mamdani notiqlikda ustunligi bilan ham ajralib turadi. U Gen X siyosiy tilining sovuqligini buzadigan, millennial avlodga yaqin ohangda gapiradi. Knicks paradidagi nutqi buni yaqqol ko‘rsatdi: u nafaqat lahzani ushlay oladi, balki stadiondagilarga o‘zini yagona jamoa sifatida his qildiradi. Eng qiziq tomoni – bu kayfiyat ichida u chap qanot g‘oyalariga o‘tib ketadi, lekin buni bayramni buzmasdan, ohangni o‘zgartirmasdan amalga oshiradi.

Turnir davom etar ekan, sahnada Trump deyarli ko‘rinmayapti. Mamdani esa deyarli hamma joyda. Albatta, prezidentning kun tartibi merdan ancha tig‘iz. Biroq u NBA finali paytida Knicks o‘yiniga kelishga vaqt topdi – va u yerda uni xushlamaslik bilan kutib olishdi. Endi esa final oldida yana bir xavfli sahna kutib turibdi: Infantino e’lon qilganidek, kubokni aynan u va Trump birgalikda topshiradi.

Savol shunday: bu sahnada tomoshabinlar kimni eslab qoladi – Fifa prezidentini, Oq uy rahbarini yoki Hudson bo‘yida “Welcome home!” deb turgan shahar merini?