U20 ayollar mundialida UEFA va FIFA o‘rtasidagi siyosiy bo‘hron
Iyul oxiri. Yozning eng sokin kunlaridan biri bo‘lishi mumkin edi, ammo futbol siyosati yana portladi. FIFA o‘zining FFE rejasi bo‘yicha tasdiq olganidan atigi ikki kun o‘tib, 30 iyul kuni UEFA keskin bayonot bilan javob qaytardi: 55ta a’zo assotsiatsiya bilan birga bu reja “bir ovozdan va mutlaqo” rad etildi.
Gap bitta jumlada jam bo‘ldi: “Jahon chempionati investitsiya mahsuloti sifatida ko‘rilishi mumkin emas.” Shundan so‘ng UEFA chizig‘ini aniq chizdi – bu takliflar yashab turgan ekan, birorta UEFA terma jamoasi hech bir FIFA musobaqasida qatnashmaydi. Faqat bitta shart: loyiha butunlay dafn etiladi va FIFA hech qachon boshqaruvini yoki musobaqalarini xususiy mulkka ochmasligi bo‘yicha qat’iy kafolat beradi.
Bosim uzoq chiday olmadi. Oradan bir kun o‘tib, FIFA orqaga chekindi. Gianni Infantino imzosi bilan tarqatilgan bayonotda loyiha endi davom etmasligi e’lon qilindi. U “dastlab qo‘yilgan maqsadga zid darajada bo‘linishlar paydo bo‘lganini” tan oldi.
Ammo UEFA uchun bu hali yakun emas edi. Ular xursandchilik kayfiyatida bayram qiladigan holatda emasdi. Bir necha kundan keyingi navbatdagi bayonotida tashkilot bo‘g‘izni bo‘sh qo‘ymadi: avval yirik musobaqalarni “sotish” bo‘yicha takliflar rasman qaytarib olinishi, keyin esa bunday urinishlar qayta takrorlanmasligiga kafolat berilishi kerakligi eslatildi. “Bu shartlar hanuz bajarilgani yo‘q,” degan ohang UEFAning pozitsiyasi o‘zgarmaganini ko‘rsatdi.
Boykot soyasi va UEFAning sekin chekinishi
So‘nggi haftalarda dunyoning turli burchaklaridan FIFA rahbariyati borasida tanqidiy bayonotlar yog‘ildi. Lekin aynan U20 ayollar mundiali bo‘yicha aniq boykot signali deyarli ko‘rinmadi. Aksincha, hozir Guardian xabar berishicha, UEFAga FFEga o‘xshash har qanday loyiha qayta kun tartibiga qo‘yilmasligi borasida kafolatlar berilganidan so‘ng, boykot tahdidini bekor qilishga tayyor turibdi.
Turnir esa deyarli shovqinsiz, odatdagi ish maromida yaqinlashmoqda. Jamoalar tayyorgarlikda, murabbiylar yig‘inlarda, futbolchilar esa orzulari sari mashg‘ulotda.
UEFAning “shartlar bajarilmadi” degan bayonotidan atigi bir kun o‘tib, Fransiya futbol federatsiyasi BBC Sport orqali: “Hozircha, France FIFA U20 Women’s World Cup musobaqasida qatnashadi”, deb aniq pozitsiya bildirdi. Shu paytgacha bu turdagi yagona qat’iy bayonot edi.
Qolgan besh yevropalik ishtirokchi – mezbon Poland, shuningdek Italy, England, Portugal va Spain – rasmiy tarzda “albatta qatnashamiz” degan gapni aytmagan bo‘lsa-da, ularning barchasi tarkiblarini e’lon qilishga kirishib ketdi. Turnir 5 sentyabr kuni start oladi, demak maydondagi ishlar siyosiy shovqindan ko‘ra ancha aniqroq ko‘rinadi.
Kimni jazolayapmiz: FIFAni yoki o‘smir qizlarni?
Boykot tarafdorlari ham, unga qarshilar ham o‘z dalillariga ega. Ammo bitta savol hamon o‘tkir: FIFA tepasidagi siyosiy bo‘hronning zarbasi nega aynan eng yaxshi yosh futbolchi qizlar bo‘yniga tushishi kerak?
Ularning ko‘pi ilk bor, ehtimol, umri davomida yagona marta Jahon chempionati sahnasiga chiqish arafasida turibdi. O‘smirlik orzusi, terma jamoa libosini kiyish sharafi, katta futbolga yo‘l ochadigan vitrina. Shunday paytda siyosiy qarorlar bilan bu imkoniyatni tortib olish – adolatmi?
Ayollar futboli ichkarisida ham shu kayfiyat kuchli: yillar davomida e’tirof va hurmat uchun kurashib, nihoyat o‘sish yo‘liga chiqqan sport turi eng katta zarbani o‘zi qabul qilishi naqadar achchiq. U20 mundialidan keyin oktyabrda U17 ayollar Jahon chempionati navbatda turibdi. Oy oxirida esa UEFA terma jamoalari kelasi yoz Brazil mezbonlik qiladigan katta ayollar Jahon chempionati saralashiga kirishadi. Zanjir uzilsa, butun taqvim chayqaladi.
Bu nuqtai nazarni inkor etish qiyin. Lekin boshqa tomon ham bor.
Agar U20 mundiali silliq o‘tsa, eng katta g‘olib kim bo‘ladi? Infantino. Uning prezidentligi davrida ayollar futboli uchun ijobiy qadamlar bo‘ldi, bu haqiqat. Lekin FFE loyihasida ayollar o‘yini deyarli tilga olinmagani ham juda ko‘p narsani anglatadi. UEFAning keskin boykoti esa, shubhasiz, FIFA ichida jiddiy islohotlarni majburiylashtirgan bo‘lardi. Bu esa, oxir-oqibat, aynan ayollar futboli foydasiga ishlashi mumkin edi.
Yoki balki bu butun mojaro o‘ziyoq yetarli saboq bo‘lar? Mart oyidagi navbatdagi saylovda FIFA yangi prezidentga o‘tishi ehtimoli ham allaqachon pichirlab gapirilmoqda.
Maydondagi hayot – “odatiy ish rejimi”
Rasmiylarning so‘nggi haftalardagi sukuti fonida turnir harorati ko‘proq murabbiylar so‘zlaridan sezildi. Ular siyosiy sahnada emas, mashg‘ulot maydonida nima bo‘layotganini aniq biladi.
Portugalda o‘tkazilgan yig‘in chog‘ida BBC Sport bilan suhbatlashgan England U20 bosh murabbiyi Lydia Bedford ehtimoliy boykot haqida shunday degan: rahbariyatdan “hammasi odatdagidek davom etadi” degan signal kelgan va ular shunga qarab tayyorgarlik ko‘rgan.
Atlantika ortida ham xuddi shunday kayfiyat. United States U20 terma jamoasi bosh murabbiyi Vicky Jepson o‘tgan haftada jurnalistlar savoliga yuzma-yuz turdi: turnir o‘tmay qolishi haqida biror ishora bormi?
“Yo‘q, mutlaqo yo‘q,” deb javob berdi u. U o‘z federatsiyasiga ishonishini, bunday xavotir bo‘lsa, allaqachon yig‘ilishga chaqirishlarini aytdi. “Bizda hammasi ish rejimida. Tayyor turibmiz. Atrofda shovqin ko‘p, lekin bu shovqin bizning lagerimizga kirib kelgani yo‘q,” deya ta’kidladi u. Federatsiya biror marta ham turnir o‘tmasligi mumkinligi haqida ogohlantirmagan.
Bir tomonda – siyosiy bo‘ron, boshqa tomonda – kundalik futbol hayoti. Mashg‘ulot, videoanaliz, tarkib tanlash, orzu va raqobat.
Infantino uchun sinov, UEFA uchun chiziq, futbolchilar uchun sahna
Endi savol: agar U20 ayollar Jahon chempionati reja bo‘yicha o‘tsa, bu FIFA, Infantino va UEFA o‘rtasidagi kuch muvozanatiga qanday iz qoldiradi?
Hozircha javob yo‘q. Faqat bitta haqiqat ko‘rinib turibdi: turnir o‘tishi kutilmoqda. Eng iste’dodli yosh futbolchi qizlar Patri Guijarro, Marta, Asisat Oshoala, Christine Sinclair, Alyssa Naeher kabi bu musobaqada porlagan yulduzlar izidan borishga hozirlanmoqda.
Ular maydonga chiqadi. Siyosiy fon qanchalik bo‘hronli bo‘lmasin, hakamning ilk hushtagi baribir futbolni gapirtiradi. Savol esa ochiq qoladi: bu safar kim ko‘proq yutadi – siyosatmi yoki o‘yinning o‘zi?
