2026 yilgi Jahon chempionati: Amerikaning sport o‘n yilligi qanday o‘zgarishlar keltirishi mumkin?
2026 yilgi FIFA World Cup allaqachon tarixga aylanib bo‘ldi. Ammo bu turnir, aslida, alohida turib qoladigan global shou emasdi. U kattaroq sahnaning, butun bir o‘n yillik rejissurasining birinchi pardasi bo‘ldi.
Harvard Fellow va strategik maslahatchi Samuel Hymes buni “Amerikaning sport o‘n yilligi” deb ataydi. Uningcha, AQSh sport maydonlarida emas, kulis ortida to‘g‘ri qarorlar qabul qilsa, bu davr mamlakatning “sport diplomatiyasi”ni tubdan o‘zgartirib yuborishi mumkin.
AQShni kutayotgan o‘n yillik marafon
Hymes tilga olayotgan imkoniyat qog‘ozda juda aniq ko‘rinadi. Keyingi sakkiz yil ichida AQSh birin-ketin yirik jahon chempionatlarini qabul qiladi:
- 2027 yil – Military World Games, Charlotte (N.C.)
- 2028 yil – Summer Olympics va Paralympics, Los Angeles
- 2031 yil – Men’s Rugby World Cup
- 2033 yil – Women’s Rugby World Cup
- 2034 yil – Winter Olympics va Paralympics, Salt Lake City
Bunga yana oltinchi turnir ham qo‘shilishi kutilmoqda. FIFA noyabr oyida Zurichdagi Extraordinary Congress yig‘ilishida yangi jahon chempionatini mezbonini e’lon qiladi, yagona nomzodlar – AQSh, Mexico, Costa Rica va Jamaica hamkorligidagi ariza.
Bu ro‘yxatni tasodifiy kalendar deb bo‘lmaydi. Hymes eslatgan “American Decade of Sports Act” aynan shu nuqtani urg‘ulaydi: bu musobaqalar bir martalik shou emas, milliy strategiyaning uzluksiz bo‘ligi bo‘lishi kerak.
Uning fikricha, gap nafaqat stadionlarni to‘ldiradigan muxlislar yoki televizion reytinglar haqida.
U aniq aytadi: to‘g‘ri boshqarilsa, bu o‘n yillik AQShga global aloqalarni mustahkamlash, xalq diplomatiyasini kuchaytirish, investitsiya va turizmni jalb qilish, biznesni qo‘llab-quvvatlash, madaniy ta’sir doirasini kengaytirish va eng muhimi, har qanday turnirdan ham uzoqroq yashaydigan “odamdan odamga” ko‘priklar qurish imkonini beradi.
Siyosiy qutblanish va geosiyosiy raqobat fonida mamlakat qiyofasi ko‘pincha notinch manzaralar orqali ko‘rinadi. Katta sport esa butunlay boshqa sahna – bu yerda malaka, ochiqlik va madaniy ishonch rasmiy bayonotlardan ham balandroq yangraydi.
Jahon chempionati – AQSh uchun jonli vitrina
2026 yilgi World Cup oldidan Hymes bir fikrni alohida ta’kidlagan edi: bu turnir – “mamlakat qanday ko‘rinayotganini real vaqtda shakllantira oladigan kam sonli voqealardan biri”.
Shu bois AQSh, Canada va Mexico mezbonligidagi bu mundial atrofida xavotir ko‘p edi. Eng ko‘p tanqid – chiptalar narxiga. Sarlavhalar, ijtimoiy tarmoqlar, efirlar – hammasi shu bahsga to‘la bo‘ldi. Turnir boshlanishidan oldin ham AQSh ichida, ham tashqarida “qabul qilinmay qolsa-chi?” degan savol ko‘p yangradi.
Natija esa butunlay boshqacha bo‘lib chiqdi.
104 ta o‘yin, 16 ta stadion, uch mamlakat bo‘ylab safar qilgan rekord 6 810 966 tomoshabin. Raqamlar o‘zlari uchun o‘zi gapirdi.
Hymesning o‘zi ham endi bemalol “hamma yengil nafas oldi” deyapti. Unga ko‘ra, hatto turnir oldidan ayrim media vakillari bu mundial haqida gapirishdan ham cho‘chigan, Qatar 2022 haqida esa ancha dadil yozishgan. “O‘z hovlimizdagi” turnir ko‘pchilikni asabiy qilgan.
Endi esa, u aytganidek, suhbatlar 2038 yilgi World Cup ehtimoliga ham o‘tib ketdi. Bu o‘ziyoq 2026 yildan keyin qolgan kayfiyatni ko‘rsatib turibdi.
G‘olib Ispaniya, lekin eng katta yutuq – stadiondan tashqarida
Sport tomoni bo‘yicha tarixga muhrlangan fakt aniq: Spain ikkinchi bor Jahon chempioni bo‘ldi, deyarli teshib bo‘lmaydigan yangi ko‘rinishdagi himoya bilan raqiblarni bo‘g‘ib qo‘ydi.
Ammo Hymes nazarida, eng katta g‘alabalar maydondan tashqarida qo‘lga kiritildi.
Shaharlar jamoalarni bag‘riga bosdi, jahonning turli burchaklaridan kelgan muxlislar esa o‘sha shaharlarni. Kansas City – eng yorqin misollardan biri. Algerian, Argentine va English muxlislari Kansas hamda Missouri shtatlarida o‘zini mehmon emas, deyarli mahalliydek his qildi.
Ko‘pincha aynan mehmon muxlislar shou markaziga aylandi. Stadionga yurish marosimlari, New Yorkdagi Times Square’ni yuzlab, ba’zan minglab odamlar bilan “egallash”, Bostonni “quruq qoldirgan” Scottish muxlislari – eng yorqin, eng esda qoladigan kadrlar ko‘pincha to‘p o‘ynalmayotgan paytlarda paydo bo‘ldi.
Norway muxlislari o‘yin payti va undan keyin “Row With Me” raqsini sahnalashtirdi, futbolchilar final hushtagi chalingach o‘sha sahnani takrorlab berdi. Barabanni esa kim chaldi? Jamoa yetakchisi Erling Haaland.
Hymes uchun Haaland – bu turnirdagi “amerikalashgan” yulduzlardan biri. Ayniqsa Texasni qanday qabul qilgani, mahalliy madaniyatni qanchalik ochiq quchoqlagani bilan esda qoldi.
MetLife’dagi tarixiy tanaffus: birinchi finaldagi “halftime show”
Madaniyat deganda yana bir epizod alohida turibdi. 19 iyul kuni East Rutherford (N.J.)dagi MetLife Stadium’da Jahon chempionati tarixidagi ilk final “halftime show” o‘tkazildi.
Odatda futbolchilarga 15 daqiqalik tanaffus yetadi. Bu safar sahna 27 daqiqa davom etdi.
Madonna, Shakira, BTS, Justin Bieber – ro‘yxat stadionni pop-konsertga aylantirish uchun yetarli edi. An’anaviy futbol ixlosmandlari oldindan xavotirda edi: “o‘yin ruhiga putur yetmaydimi?” degan savol ko‘p yangradi.
Ammo shou yakunida kayfiyat boshqa edi. Hymes buni kelajakdagi finallar uchun deyarli talabga aylanadigan format deb baholaydi. Ronaldinho va Ronaldo kabi afsonalar, pop-ikonalar, global auditoriya – bu kombinatsiya futbolni sahnadan siqib chiqarmadi, aksincha, uning ko‘lamini kengaytirdi.
Uch mezbon – bitta sahna
Hymes uchun yana bir muhim nuqta – AQSh, Mexico va Canada o‘rtasidagi hamkorlik sifati. Uch mamlakat 11+3+2 formatida stadionlarni bo‘lib oldi, lekin tashkiliy jihatdan bitta mexanizm sifatida ishladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, sport – mamlakatlarni bog‘lash uchun eng kuchli vositalardan biri. O‘tmishda uch davlat o‘rtasida siyosiy tarangliklar bo‘lgan bo‘lishi mumkin, lekin bu mundial ularni bir sahnada, bir podiumda birlashtirdi.
Finaldan keyingi medal topshirish marosimi aynan shu birlikni ramziy tarzda ko‘rsatdi. U yerda AQSh prezidenti Donald Trump, Mexico prezidenti Claudia Sheinbaum va Canada bosh vaziri Mark Carney bir safda turib, futbolchilarga medallar taqdi.
Bu kadrlar tarix kitoblarida siyosiy sahifa sifatida emas, sport orqali qurilgan uch tomonlama ishonchning ramzi sifatida qolishi mumkin.
Cape Verde – xaritada topilmagan orollardan dunyo sahnasiga
Bu mundial nafaqat mezbonlar, balki tomoshabinlar uchun ham katta “darslik” bo‘ldi. Ayniqsa amerikaliklar uchun.
Eng yorqin misollardan biri – Cape Verde. Keng auditoriya uchun deyarli noma’lum bo‘lgan Afrika jamoasi kengaytirilgan – 48 jamoali – format tufayli ilk bor mundialga yo‘l oldi.
Ular uchta guruh o‘yinini ham durang bilan yakunladi. Eng hayratli natija – bo‘lajak chempion Spain bilan 0:0. Round of 32 bosqichida esa Lionel Messi boshchiligidagi Argentina bilan qo‘shimcha bo‘limlargacha teng kurash olib bordi va shundan keyin taslim bo‘ldi.
Hymes uchun bu – ko‘p jamoali formatning eng iliq hikoyalaridan biri. Cape Verde nafaqat natija ko‘rsatdi, balki tomoshabinlarni xaritaga yuz burishga majbur qildi. “Bu qayerda joylashgan?” degan savolga javob izlaganlar ko‘paydi, mamlakat haqida o‘rganishga qiziqish oshdi.
USMNT – uy mezbonining maydondagi ovozi
Turnirning sport qismida AQShning o‘zi ham jim tomoshabin bo‘lib qolmadi. USMNT guruh bosqichida ikki bor g‘alaba qozondi – bu ularning Jahon chempionatlari tarixidagi ikkinchi shunday natijasi. Turnir yakunida esa ilk bor uchta g‘alabaga erishdi va baribir pley-offga chiqdi.
Round of 16 bosqichida Belgium 4:1 hisobida ustun keldi, lekin bu mag‘lubiyat ham umumiy kayfiyatni so‘ndirmadi.
Hymes Washington, D.C.dagi National Mall’da tashkil etilgan Fan Fest maydonida bo‘ldi. U yerda to‘plangan olomon, birgalikda o‘yin tomosha qilayotgan minglab odamlarning reaksiyasi – bu, uningcha, “yangi” amerikalik futbol muxlisining yuzi edi.
Uning kuzatuviga ko‘ra, bu jamoa o‘yinidagi ishtiyoq va jamoaviylik mamlakatda futbolni qanday qurish kerakligi haqida ramziy dars bo‘ldi. 1970-yillardan beri futbol AQShda yoshlar orasida eng ko‘p o‘ynaladigan sport. Lekin professional darajada ko‘plab boshqa variantlar – football, basketball, track and field, baseball va boshqalar – futbolning yo‘lini to‘sib kelgan.
Bu mundial esa ko‘plab odamlarni stadion ichiga ham, tashqarisidagi FIFA Fan Zone maydonlariga ham birlashtirdi.
1994 yilgi World Cup’dan so‘ng AQSh professional tizimini qayta qurishga majbur bo‘lgan, 1996 yilda 10 jamoali Major League Soccer ishga tushgan edi. Bugun MLS 30 klubga yetdi.
Endi savol boshqacha: 2026 yilgi mundial qanday iz qoldiradi?
Hymesning javobi aniq – bu safar gap nafaqat infratuzilma, balki global futbolchilar oqimi haqida. Unga ko‘ra, bu turnir chet ellik futbolchilarga AQShdagi muxlislar bazasining naqadar jiddiyligini ko‘rsatdi. Endi karerasining cho‘qqisini ortda qoldirgan, lekin hanuz tomoshabop yulduzlar uchun ham, o‘yinini yuqori darajada davom ettirmoqchi bo‘lganlar uchun ham AQSh ancha jozibali manzilga aylanadi.
Pul, FIFA va mezbonning haqqi
FIFA bu mundialdan taxminan 15 milliard dollar atrofida daromad olishi kutilmoqda. Hymesning pozitsiyasi bu borada keskin: mezbon mamlakat bu “pirog”dan ulush olishi shart.
Uningcha, agar maqsad futbolni AQShda ustuvor sportga aylantirish bo‘lsa, tushumning bir qismi mahalliy tizimga qaytishi kerak. Aks holda futbol, an’anaviy ravishda kuchli bo‘lgan boshqa sport turlari soyasida qolishda davom etadi.
“FIFA milliardlab daromad qilgan bo‘lsa, mezbon ham o‘sha milliardlardan bir qismini olishi kerak”, deydi u.
2038 – orzu, lekin mantiqli orzu
Suhbat oxir-oqibat yana 2038 yilgi World Cup mavzusiga qaytadi. Turnirning AQShga kutilganidan ham tezroq qaytishi haqida gaplar bor.
Hymes bitta tamoyilni eslatadi: ketma-ket ikki mundialni bir mamlakatda o‘tkazish to‘g‘ri emas. Futbol global o‘yin, shuning uchun kubok turli qit’alarni aylanib yurishi kerak.
Lekin u yana bir faktni keltiradi – AQSh hozir global sport musobaqalarini qabul qilish bo‘yicha tarixidagi uchinchi eng uzun “qurg‘oqchilik” davrini boshdan kechirmoqda. Oxirgi yirik tadbir – 2002 yilgi Salt Lake City Olympics edi. Endi esa sportning yangi o‘n yilligi bu pauzani mantiqan yakunlash imkonini beradi.
Prognozlar ham futbolning AQShda ommalashuvi davom etishini ko‘rsatmoqda. Demak, 2038 yilga kelib, bu mamlakat futbol bo‘yicha butunlay boshqa darajaga chiqishi mumkin.
“Sport o‘n yilligi” – imkoniyatmi yoki boy berilgan shansmi?
Oldinda – kamida olti, ehtimol yettita yirik jahon chempionati. Hymesning ogohlantirishi esa juda sodda: bu shunchaki taqvimdagi chiroyli ro‘yxat bo‘lib qolishi ham, butun mamlakat strategiyasini o‘zgartiradigan bosqichga aylanishi ham mumkin.
Uning fikricha, eng yaxshi ssenariyda bu “Amerikaning sport o‘n yilligi” AQShga xalq diplomatiyasini zamonaviylashtirish, hukumat va sport industriyasi o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash, mezbon shaharlar uchun iqtisodiy va fuqarolik foydalarini yaratish, dunyoga yanada ishonchli va bog‘langan qiyofani namoyish etish imkonini beradi.
Yana bir muhim nuqta – sportni “jiddiy ishlar”dan chalg‘ituvchi emas, aksincha, aynan o‘sha jiddiy masalalar hal bo‘ladigan sahnalardan biri sifatida qabul qilish zarurati.
Ammo Hymes bitta og‘riqli haqiqatni ham yashirmaydi: bu natija o‘z-o‘zidan kelmaydi. O‘n yillik yirik turnirlar faqat bitta shart bajarilgandagina milliy ustunlikka aylanadi – mamlakat sportni kengroq strategik kun tartibining bo‘lagi sifatida tasavvur qila olsa, xolos.
American Decade of Sports Act ortida turgan haqiqiy sinov ham shunda. 2026 yilgi World Cup – bu yakun emas, boshlanish. Savol esa endi juda aniq: AQSh bu ochilgan eshikdan kirib, sport orqali o‘z global mavqei, iqtisodi va milliy maqsadini qayta qurishga jur’at topadimi yoki yo‘q?
