Bangladesh U-20 chempionligi: Ronan va Declan Sullivanning muvaffaqiyati

Maldive orollaridagi kecha, 3 aprel. Malé stadionida minglab muxlislar nafasini ichiga yutib turgan payt, Bangladesh va India o‘rtasidagi U-20 SAFF finali penaltilargacha cho‘zilgan, hisob esa hanuz 0:0. Beshinchi zarbani tepish navbati kelganda, Ronan Sullivan egizak akasi Declan tomonga o‘girilib, xotirjam ohangda aytadi: u panenka qiladi.

U buni hayotida atigi ikki marta sinab ko‘rgan, ikkalasi ham mashg‘ulotda, ulardan biri to‘singa tegib qaytgan. Lekin Declan uchun bu yangilik emasdi.

“U aytishi ham shart emasdi, baribir shuni qilishini bilardim”, – deya eslaydi u, hozir esa ikkisi Saint Joseph’s University yotoqxonasidagi divanda yonma-yon o‘tirib. “Agar g‘alaba keltiradigan so‘nggi penaltini u tepadigan bo‘lsa, albatta shunday qilardi. Bu – aynan uning ishi.”

Bir necha soniyadan so‘ng to‘p darvoza tomiga yengilgina chippak bo‘lib uchib kiradi. Malé osmonini yorib yuborgudek qichqiriqlar ko‘tariladi. Millionlab tomoshabinlar onlayn efirni tomosha qilayotgandi, Bangladesh esa India ustidan U-20 Janubiy Osiyo chempionligini qo‘lga kiritadi.

“Oldindan kimdir shunaqa bo‘ladi desa, ishonmagan bo‘lardim”, – deydi Ronan.

Ikki yil avval u Instagram’da “Save Bangladesh Football” sahifasiga xabar yozishni boshlagan edi, xolos. Endi esa u va egizagi Declan – onasi tomondan merosi tufayli – Bangladesh U-20 terma jamoasining kubok ko‘targan qahramonlariga aylangan. Maldive orollarida esa ular deyarli “uy jamoasi”day kutib olindi: mamlakat ishchi migrantlarining eng katta manbai aynan Bangladesh.

“U yoqqa uchib borishning o‘zi boshqacha edi. Suv shu qadar ko‘kki, bunaqasini hech ko‘rmaganmiz. Biz uchun eng sevimli joy – New Jersey’dagi Ocean City, u yerda suv jigarrang”, – deydi Ronan kulib. “Bu suvni ko‘rgach, ‘voy, bu nima bo‘ldi?’ dedik. Xuddi ‘The Waterboy’ filmidagi maxsus suvga o‘xshaydi. O‘ylaymanki, u ham aslida Maldives suvi bo‘lsa kerak.”

Filadelfiyadan Dakkagacha bo‘lgan yo‘l

Ikki irlandcha ismli bola – Ronan va Declan – Filadelfiyada ulg‘aygan, Bangladeshga esa bu safargacha hech qachon bormagan. Ular avval Maldive orollarida chempionlikni nishonlashdi, so‘ngra esa hayotlaridagi eng shov-shuvli qaytishni boshdan kechirish uchun Dakkaga uchishdi.

Bir necha kun davomida ular mahalliy OAVning e’tibor markazida bo‘ldi, keyin esa oila davrasida, ayniqsa buvilarining bag‘rida vaqt o‘tkazishdi. Ularni ilgari faqat AQShda ko‘rgan buvi uchun ham bu safar boshqacha edi.

Bu hikoya alohida oilaning muvaffaqiyati emas, 181-o‘rinda turgan, qariyb 180 million aholiga ega mamlakat uchun yangi sahifaning kirish qismiga o‘xshaydi. BMT ma’lumotiga ko‘ra, Bangladesh dunyodagi oltinchi eng katta diasporaga ega. Asosiy qismi Janubiy Osiyo va Yaqin Sharqda bo‘lsa-da, Buyuk Britaniya, AQSh, Italiya va G‘arbning boshqa burchaklarida ham katta jamoalar shakllangan.

“Bizning o‘sha yerda qilgan ishlarimizni ko‘rishdi, tajriba qanchalik zo‘r bo‘lganini ko‘rishdi va birdaniga ko‘plab chet eldagi futbolchilar Bangladesh uchun o‘ynashga qiziqa boshladi”, – deydi Declan. “Angliyada yaxshi akademiyalarda o‘ynayotgan yigitlar bor. Talant butun dunyo bo‘ylab tarqalgan. Masala – uni to‘g‘ri ishlata olishda.”

Bugun Sullivanlar Bangladeshda ham, AQShda ham, undan tashqarida ham tanilgan. Ularning ismi bilan bir qatorda yana bir tanish nom tilga olinadi – sobiq USMNT sardori Thomas Dooley. Otasi amerikalik harbiy bo‘lgan, o‘zi Germaniyada ulg‘ayib, o‘sha yerda o‘ynagan, so‘ng tasodif tufayli AQSh terma jamoasiga qo‘shilgan Dooley endi Bangladesh katta terma jamoasining bosh murabbiyi.

U U-20 terma jamoasi kubokni ko‘targanidan atigi yetti hafta o‘tib tayinlandi. Murabbiylik faoliyatining katta qismini Janubi-Sharqiy Osiyoda o‘tkazgan Dooley bu mintaqada “futbolga telba” bir mamlakat haqida eshitib yurgan, endi esa aynan o‘sha jamoani yangi Jahon chempionati sikliga yetaklayapti.

“Biz muxlis bo‘lishni juda yaxshi ko‘radigan mamlakatmiz. Buni o‘zgartirishimiz kerak. Biz futbol o‘ynaydigan mamlakatga aylanishimiz zarur”, – deydi u. “Shu yo‘lni topishimiz shart.”

Instagram’dan boshlangan yo‘l

Ronan, Declan, ularning ukalari Quinn va Cavan – barchasi Bangladesh, AQSh va Germaniya uchun o‘ynash huquqiga ega edi. Quinn o‘tgan yozda USMNT safida maydonga tushib, o‘z tanlovini qildi. Manchester City tomon yo‘l olayotgan Cavan esa AQSh futbolining eng yirik istiqbolli hujumchilaridan biri sanaladi. Ammo egizaklar uchun real sahna – Bangladesh edi.

“Hamma narsa Instagram’dagi bitta direct xabardan boshlandi, bu juda g‘alati”, – deya eslaydi Declan. Xabar “Save Bangladesh Football” sahifasidan kelgan. Avvaliga ular bu oddiy fan-sahifa deb o‘ylashdi, pasportlari ham yo‘q paytida yig‘inga taklif qilinayotganidan hayron bo‘lishdi. Tez orada bu sahifa federatsiya uchun haqiqiy ko‘prik vazifasini bajarishini anglashdi va SAFF U-20 turniri borasida qiziqish bildirganlarida, ularni federatsiya vitse-prezidenti Fahad Karim bilan bog‘lab qo‘ydi.

“Kollej boshlanishigacha biroz vaqtimiz bor edi. Mamlakatni himoya qilish, madaniyatning bir qismiga aylanish – juda zo‘r imkoniyat bo‘lar edi”, – deydi Ronan. Keyingi uch oy “telba jarayon”ga aylandi. Onalari ham Bangladesh pasportiga ega bo‘lmagani uchun hujjat ishlari ancha murakkab kechdi. Mart oyida esa egizaklar Nyu-Yorkdan Delhi, u yerdan Dhaka sari uchishdi – hayotlaridagi eng uzoq parvoz.

Ularni qizil gilam qarshi olmadi. Hech kim ularga tarkibda joy va’da qilmagan. Ular 30 dan ortiq futbolchi ishtirok etgan yig‘inga qo‘shilishdi. Yana uch nafar diasporadan chiqqan futbolchi bor edi, ular bilan tez til topishishdi. Murabbiy ham ingliz tilini bilardi, ammo maydonda baribir til to‘sig‘i sezilardi.

“Chet eldan kelgan bo‘lsangiz, boshida to‘pni olish qiyinroq. Til bilmaymiz, yigitlar ham boshida bizning kelganimizdan unchalik xursand bo‘lmagandek tuyuldi. Lekin bir necha marta to‘pni olib, nimalarga qodir ekaningizni ko‘rsatib bersangiz, hammasi osonlashadi”, – deydi Ronan. Bir necha kunlik mashg‘ulotlardan so‘ng ular tarkibga kirishlariga ishona boshlashdi, jamoga moslashish ham tezlashdi.

Diaspora va yangi Bangladesh

Dooley Bangladesh ildiziga ega futbolchilarning terma jamoani tanlash huquqini qat’iy himoya qiladi. U Osiyodagi murabbiylik yo‘lini Filippinda boshlagan, u yerda ham chet elda tug‘ilgan futbolchilarga qarshi bo‘lgan muxlislar bilan to‘qnash kelgan. Endi esa Bangladesh katta terma jamoasida uchrayotgan madaniyatdan ilhomlanadi, ayniqsa Leicester City yarim himoyachisi Hamza Choudhury’ning liderlik va kamtarligini alohida ta’kidlaydi.

“Hamma Hamza kelganidan xursand bo‘ldi, futbolchilar ham tushunadi – xalqaro tajribaga ega o‘yinchilar ularga yordam bera oladi, – deydi Dooley. – Ularning munosabati, mehnat etikasini ko‘rishadi. Qanday vaziyatni qanday boshqarishini kuzatishadi.”

Diaspora ichidan futbolchilar qidirilgan sari, yangidan yangi nomlar paydo bo‘lmoqda. Ular hali yevropalik yulduzlar emas, ammo umumiy saviyani ancha ko‘tarib bera oladigan darajadagi futbolchilar. Biroq bu ham oson emas. Dooley’ning aytishicha, unga “minglab” xabarlar keladi, lekin byudjet cheklangan.

“Har bir chiroyli jarima zarbasi videosini yuborgan odam ham bizga yordam bera oladigan futbolchi emas. O‘zimizda ham yaxshi o‘yinchilar bor, ular bilan ishlashga qurbi yetadigan mamlakatmiz”, – deydi u. “Biz o‘yinchini olib kelish uchun 2-3 ming dollar sarflab, keyin uni zaxirada o‘tqazib qo‘ya olmaymiz. Agar chetdan kelayotgan bo‘lsa, u haqiqatdan ham yordam bera olishi kerak. Aks holda o‘sha pulni mahalliy futbolchilarga sarflab, ularni ikki hafta davomida kuniga ikki mahal mashg‘ulotga chiqaramiz – va ularning qanchalik tez o‘sishini ko‘rasiz.”

Dooley nazarida, yaxshi tayyorlangan, maydonda ko‘p yugura oladigan, o‘yin haqida o‘ylab harakat qilishga o‘rgatilgan guruh bilan ishlash terma jamoani 20-30 foizga kuchaytirishi mumkin. FIFA reytingida 150-lik sari ko‘tarilish – uningcha, mutlaqo erishib bo‘lmaydigan marramas.

Orzular esa bundan ham katta.

India bilan raqobat va Malé’dagi shovqin

Sullivanlarning Instagram sahifalari yillar davomida Bangladesh bayroqlari bilan to‘lgan. Maldive orollarida bo‘lgan paytlarida esa bu shovqin butunlay boshqa bosqichga ko‘tarildi. Ayniqsa India bilan raqobat alohida sezildi.

“Men haqimda shunaqa montajlar qilishdi: go‘yoki men it yetaklab yuribman, it esa India bayrog‘i rangiga bo‘yalgan. Jinnilik edi. Issiq kayfiyat, taranglik juda yuqori edi”, – deydi Ronan.

Maldive orollaridagi qo‘llab-quvvatlash ularning hech qachon his qilmagan darajadagi muhitini yaratdi. Bu surreal kecha Dakkadagi qahramonlardek kutib olish bilan davom etdi.

“Bu juda ko‘p edi. Juda ko‘p gul, juda ko‘p odamlar bilan uchrashdik. O‘ylaymanki, bizning jamoamiz Bangladeshda ‘yangi issiq mavzu’ga aylandi”, – deydi Declan. Ularning ko‘chada yurgan o‘zini tasvirlab, yarim hazil bilan qo‘shimcha qiladi: “Biz o‘sha yerda hamma uchun oq tanlimiz, shundoq ham ko‘zga tashlanamiz.”

“Ko‘p odamlar bilan uchrashdik, hammasi juda baxtli edi, kubokni mamlakatga olib kelganimiz uchun minnatdor edi. Ular chindan ham juda hayajonda edi. Bunday narsani AQShda yoshlik futboli uchun tasavvur qila olmaysiz”, – deydi u.

Dooley boshchiligidagi katta terma jamoa iyun oyida San Marino bilan o‘rtoqlik o‘yiniga uchib ketayotganida, Dakkadagi aeroportda kutib olish marosimi ham ko‘pchilikni lol qoldirdi.

“Men o‘zimni go‘yoki Jahon chempionatiga ketayotgandek his qildim, – deydi u. – ‘Agar biz haqiqatan ham Jahon chempionatiga yo‘l olsak, bu mamlakatda nimalar bo‘lishini tasavvur ham qila olmayman’, deb o‘yladim.”

Ronan ham bitta jumla bilan aytadi: “Agar Bangladesh Jahon chempionatiga chiqa olsa, mamlakat portlab ketadi.”

64 jamoali Jahon chempionati orzusi

Bugun bu orzu uzoq tuyuladi. Hind yarimorolidan birorta erkaklar yoki ayollar terma jamoasi hali Jahon chempionatida o‘ynamagan. Mintaqaning xalqaro futbolga bo‘lgan muhabbati esa hanuzcha asosan Janubiy Amerika gigantlariga yo‘naltirilgan.

Shunga qaramay, erkaklar Jahon chempionatining kengayishi tobora haqiqatga aylanib borar ekan, Bangladesh uchun ham yangi eshiklar ochilmoqda. Diaspora bilan barpo etilayotgan ko‘prik esa bu jarayonning markazida turibdi. Agar mintaqadan bir mamlakat Jahon chempionatiga chiqsa, bu nafaqat sport, balki madaniy portlash bo‘ladi.

“Har safar 64 jamoali Jahon chempionati haqida o‘ylasam, ‘agar biz hamma o‘yinchilarni jamlay olsak, saralashdan o‘tish imkonimiz bor’, deb o‘ylayman. Bu – orzu. Bu – eng oliy maqsad”, – deydi Declan.

U sobiq Philadelphia Union akademiya jamoadoshi, hozir Penn State qanot hujumchisi bo‘lgan Nehan Hasan va Stanford hujumchisi Trevor Islam’ni potentsial nomzod sifatida tilga oladi. Umidi – bu ro‘yxat yanada uzayishi.

Dooley esa diaspora futbolchilariga nisbatan talabni aniq qo‘yadi: “Biz ularni ishontirishimiz kerak. Ularga bu yerda haqiqiy meros qoldirishlari mumkinligini aytishimiz kerak.”

Uning nazarida Asian Cup yoki Jahon chempionati yo‘llanmasi – jarayon. Lekin shu bilan birga: “Bu tez ham bo‘lishi mumkin”, – deydi. U 19 yoshli qanot futbolchisi, Fulham akademiyasi mahsuli Farhaan Wahid va Angliya to‘rtinchi divizionida o‘ynayotgan, 25 yoshli hujumkor yarim himoyachi Louie Watson’ni keyingi bo‘laklar sifatida ko‘radi. Hamza Choudhury va New York Cosmos bilan yozgi shartnoma imzolagan, Kanadada tug‘ilgan yarim himoyachi Shamit Shome – loyihaning tayanch nuqtalari. Dooley ayniqsa darvozabon pozitsiyasini hal qiluvchi bo‘g‘in sifatida ko‘radi.

SAFF, Gulshan va kelajakdagi bolalar

Kuzgi o‘rtoqlik o‘yinlaridan so‘ng navbatdagi katta sinov – noyabr oyida Bangladeshda o‘tadigan katta terma jamoalar uchun SAFF Championship. Bangladesh bu turnirni faqat bir marta, 2003 yilda, ham mezbon sifatida yutgan. Hozir Dooley uchun asosiy maqsad – aynan shu.

Keyin esa u ichki futbol tizimini rivojlantirishga yanada chuqurroq kirishni rejalashtiradi. Uning nazarida, bu jarayon yuqoridan pastga qarab ishlashi kerak: katta terma jamoaning muvaffaqiyati qiziqish, homiylik va investitsiyani oshiradi, bu esa yoshlar akademiyalaridan tortib kattalar ligalarigacha to‘liq piramida qurishga imkon beradi.

Hozircha u Dakkadagi badavlat Gulshan tumanida kvartira topilguncha mehmonxonada yashayapti. Derazadan tashqariga qaraganida, zich joylashgan ko‘p qavatli uylar ko‘rinadi, atrofda esa futbol maydoniga ega maktablar juda kam.

Asl sinov ham shu yerda: infratuzilma, madaniyat va keyingi avlod tafakkurini o‘zgartirishda.

Dooley bir jumlada butun orzuni jamlaydi: “Biz shuni istaymizki, bolalar Argentina muxlisi bo‘lishni emas, Argentina, Brazil bilan o‘ynaydigan futbolchi bo‘lishni xohlasin.”

Maldive osmonida panenka uchib borgan o‘sha kecha, ehtimol, shu orzuning birinchi haqiqiy nuqtasi bo‘lib qolgandir. Endi savol bitta: Bangladesh bu zarbani davom ettira oladimi?