Terry Butcher va zamonaviy futbol: Bellingham jangchi sifatida

1989-yil sentabr. Shvetsiya bilan o‘yin. Terry Butcher boshiga dahshatli zarba oladi. O‘sha paytda ko‘pchilik futbolchi almashtirishni so‘ragan bo‘lardi. U esa yo‘q dedi. Na almashtirildi, na futbolkasini o‘zgartirdi. O‘yin tugaguncha maydonda qoldi – oq rangli futbolkasi yakunda deyarli butunlay qonga bo‘yalgan edi.

O‘sha manzara hanuzcha ingliz futboli ruhining ramzi sifatida tilga olinadi. Ipswich va Rangers afsonasi, sobiq Three Lions sardori – “jangchi” deganda ko‘z oldiga keladigan ilk nomlardan biri. Paul Ince ham shunday. Manchester United o‘rtamaydoni 1997-yilda Italiyaga qarshi hal qiluvchi bahsda yuzidan qon oqib turgan holda o‘ynab, Angliyani 1998-yilgi Jahon chempionatiga olib chiqqanida, u ham shu qatordan joy olgan.

Endi esa boshqa davr. Hozir qon ko‘ringan zahoti hakam o‘yinni to‘xtatadi, shifokorlar yugurib kiradi, futbolchi majburan maydonni tark etadi. Hech kim Butcher yoki Ince kabi qonga belanib yurmaydi. Shunday sharoitda savol tug‘iladi: bugungi Angliyada kim tanasini jamoa manfaati uchun garovga qo‘yishga tayyor?

Butcher ko‘zi bilan: “Eng katta jangchi? Bu – Bellingham”

Butcher Domino’s’ning muxlislarni “ifloslanishdan” cho‘chimay qo‘llab-quvvatlashga undaydigan “Shirtiette” kampaniyasi doirasida GOAL bilan suhbatda aynan shu savolga javob berdi.

U to‘xtalib turmadi: “Eng katta jangchimiz kim? Men, ehtimol, Jude Bellingham deb aytgan bo‘lardim, shunga o‘xshagan yigit”, – deydi u.

Butcherga ko‘ra, Bellingham nafaqat texnik, balki ruhiy jihatdan ham o‘sha eski maktabga yaqin: “U ko‘proq jangchi. U tez hayajonga tushadi, o‘tli. Bu menga yoqadi. Ba’zan balki haddan tashqari o‘tli bo‘lar, lekin u shunday o‘ynaydi. U chekkada yashaydi, o‘zini maydonda his qildiradi, boshqalar kabi ranjiydi, asabiylashadi. Menimcha, men uchun aynan Jude – o‘sha yigit”.

“Bizning tipdagi futbolchilar yo‘qoldi” – boshqa davr, boshqa futbol

Butcher, Ince, Stuart Pearce kabi obrazlar bugun futbolning chekkasiga surilib ketmadimi? Savolga javob keskin: “Ha, bunday tipdagi futbolchilar o‘yindan yo‘qolib bormoqda, chunki futbolning o‘zi boshqa hayvonga aylandi. Endi u ko‘proq texnik. Endi bu – ‘qattiq kirish’ emas, o‘ynash uslublari haqida o‘yin”.

Butcherning fikricha, bugungi futbolning yuragi – sxemalar, zonalar, “overload”lar, statistik atamalar. Tana-to‘qnashuv, “duel”lar esa chekinib bormoqda: “Futbolda haqiqiy jismoniy kurash deyarli qolmadi. Hamma narsa texnikaga borib taqaladi. Overload yaratish, texnik iboralar, sxemalar… Bizning davrga eng yaqin bo‘lgan holatlar – standart vaziyatlar, ayniqsa burchak zarbalari. Hamma kurashchilar kabi bir-birini yerga qulatishga urinadi”.

U o‘yinning o‘zgarishini tan oladi, lekin o‘sha eski ruhning bir bo‘lagi qaytishini ham xohlaydi: “O‘yin ko‘p jihatdan yaxshiroq tomonga o‘zgarganini ko‘rish mumkin, lekin menimcha, biroz ko‘proq jismoniylik zarar qilmaydi. Ayniqsa muxlislar uchun. Ular har doim kimningdir ‘qattiq kirish’ini ko‘rishni yaxshi ko‘rishadi. Ammo hozir buni qila olmaysiz. Agar raqibni qo‘rqitsangiz, og‘irligingizni bosib o‘ynasangiz, sariq kartochka emas, to‘g‘ri qizil kartochka xavfi ostida qolasiz”.

Yetakchisiz mudofaa: “Uzoq vaqtdan beri orqada buyruq beradigan odam yo‘q”

Angliya uchun hozirgi vaziyatda yetakchilik masalasi yanada og‘ir. 60 yillik “qurg‘oqchilik” – katta sovrin yo‘qligi fonida, ayniqsa orqa chiziqda buyruq beradigan, tartib o‘rnatadigan kimdir kerak. Butcher bu savolda ham ortga chekinmaydi.

“Yo‘q, menimcha, bunday futbolchi yo‘q. Uzoq, juda uzoq vaqtdan beri yo‘q”, – deydi u.

U o‘z davrini eslaydi: “O‘sha paytlarda sen jamoadoshinga qattiq gapirarding. Menda Bryan Robson bor edi, agar men xato qilsam, u menga qattiq gapirardi. Keyin men ham unga xato qilsa javob qaytarardim – lekin u deyarli xato qilmasdi, shuning uchun ko‘p gapirishimga hojat bo‘lmasdi! Ammo maydonda his-tuyg‘ularingni tez, baland va aniq aytarding”.

Bugun-chi? “Hozir bunday emas. Sabablardan biri – futbolchilar, ayniqsa standart vaziyatlarda, burchak va jarima zarbalarida, aniq bir raqibni emas, zonani himoya qilishadi. Shuning uchun ular baqirishga, buyruq berishga ehtiyoj sezmaydi”.

Butcher uchun bugungi futbolchilar orasidagi muammo aniq: “Futbolchilar bir-biriga juda ‘yaxshi bola’ bo‘lib qolishdi. Hech kim boshqasidan ko‘proq talab qilmaydi. Guruh ichida haqiqiy yetakchi yo‘q. Bu – bir-biriga aralashmagan, faqat o‘z ishini qilayotgan individlar to‘plami. Ehtimol, kiyinish xonasida gapirishar, lekin maydonda barmoqni ko‘tarib, baqiradigan odam deyarli ko‘rinmaydi”.

U bitta istisnoni tilga oladi: “[Jordan] Pickford ba’zan shunday qiladi, barmog‘ini ko‘tarib gapiradi. Angliya terma jamoasida bunday qiladiganlar ko‘p emas. Ko‘pchilik faqat o‘z ishini qilishga, o‘zi uchun eng yaxshi bo‘lishga urinadi”.

Butcher esa o‘sha vokal yetakchilikni sog‘inadi: “Men gapirishni yaxshi ko‘rardim. Odamlarni maqtashni ham, ularga baqirib, ‘yuringlar, yigitlar!’ deb turtki berishni ham. Buni hozir vaqti-vaqti bilan ko‘ramiz, lekin juda kam. Men buni ko‘proq ko‘rishni istardim”.

Kapitanlik kelajagi: Bellingham – leytenant, Rice – tabiiy merosxo‘r

Bugungi Angliyaning rasmiy sardori – rekordchi hujumchi Harry Kane. Uning hisobida 81 ta xalqaro gol bor. Ammo kun kelib, u ham kamarbandidan voz kechadi. O‘sha paytda kim merosxo‘r bo‘ladi?

Nomzodlar ko‘p. Arsenal o‘rtamaydoni Declan Rice ulardan biri. Bellingham atrofida esa xarakteri bo‘yicha savollar hamon bor. Butcher bu borada ham fikr bildirdi.

“Men bir nechta klubda sardor bo‘lganman, eshiklarni tepib ochardim, vokal bo‘lardim, hakamlarga qasam ichardim, shunday narsalar qilardim. Hozirgi kunda sardordan kutadigan narsangiz bu emas, lekin o‘sha paytda shunday edi”, – deydi u.

Butcher Bellinghamning kapitanlik salohiyatini rad etmaydi, lekin vaqt kerak deb hisoblaydi: “Menimcha, vaqt o‘tishi bilan, ayniqsa xalqaro sahnada u pishadi. Shundan keyin u sardorlikka munosib bo‘lishi mumkin. Hozircha esa u leytenantlardan biri, qanotdagi yordamchilar qatorida, sardorlik darajasidan biroz pastda”.

Rice haqida esa so‘z ancha ishonchliroq ohangda: “Declan Rice – kapitanlik uchun aniq nomzod, ayniqsa Harry Kane yo‘lidan boradigan bo‘lsa”.

Shu bilan birga, Butcher Kane’ning o‘zi haqida ham alohida to‘xtaladi: “Lekin Harry Kane abadiy o‘ynaydigan ko‘rinadi. U ishini qanday qilib bajarishi, o‘zini qanday asrashi, o‘zini tutishi – [Cristiano] Ronaldo kabi. U abadiy o‘ynaydigan futbolchiga o‘xshaydi. Harry hech qachon katta tezlikka ega bo‘lmagan, shuning uchun tezlik yo‘qotishdan qo‘rqmaydi, lekin miyasi yanada chaqqon, reaksiyalari tezlashgan. Menimcha, u hali ko‘p ishlar qilishi mumkin”.

Panama, New Jersey va yangi afsonalar uchun sahna

Oldinga qarasak, Angliya uchun navbatdagi sinov allaqachon yaqinlashib kelmoqda. Kane, Bellingham va jamoadoshlari 2026-yilgi Jahon chempionati saralashida Group L bosqichini yakunlash uchun shanba kuni maydonga qaytadi. Raqib – Panama, manzil – New Jersey.

Thomas Tuchel uchun bu oddiy o‘yin emas. U Shimoliy Amerikadagi, shuningdek, uyda o‘tirgan millionlab muxlislarni hayajonga soladigan, ularni o‘rindan sakratadigan futbolni ko‘rishni istaydi. Chunki aynan shunday kechalarda yangi afsonalar tug‘iladi, yangi “qonli futbolkalar” tarixga muhrlanadi.

Savol esa ochiq qolmoqda: o‘sha kechada Angliya safida Butcher tilga olgan jangchi ruhini kim namoyon etadi – Bellinghammi, Rice’mi yoki hanuz kamarbandidan voz kechishga shoshmayotgan Kane’mi?