Fin Tarling fojiasi: Matthew Brennanning xavfsizlik da’vati

Velosport yana motamda, lekin peloton ichidan chiqqan eng keskin savol bitta: nega hamon hech narsa o‘zgarmadi?

19 yoshli britaniyalik iqtidor Fin Tarling 14-avgust kuni Volta a Portugal bosqichi chog‘ida yopiq yo‘lga kirib kelgan furgon bilan yuqori tezlikdagi to‘qnashuvdan so‘ng hayotdan ko‘z yumdi. O‘tgan payshanba kuni Aberystwyth shahrida o‘tgan dafn marosimida uning yaqinlari, jamoadoshlari va butun velosport jamoasi so‘nggi marta unga xayr dedi.

Ammo 21 yoshli Matthew Brennan uchun bu faqat motam kuni emasdi. Bu g‘azab kuni ham bo‘ldi.

“Bu sharmandalik”

Niderlandiyaning Visma–Lease a Bike jamoasi sharafini himoya qilayotgan Brennan BBC Sport bilan suhbatda so‘zlarini yashirmadi.

U Finning dafn marosimini efirda tomosha qilganini aytib, shunday deydi: o‘tirib, yonidagi do‘stiga qarab: “Shunchalar maxsus insonni yo‘qotdik, lekin baribir hech narsa o‘zgarmadi”, degan.

“So‘zning to‘g‘risi, men buni sharmandalik deb hisoblayman. Kimdir, qaysidir tashkilotda, ‘bu endi hech qachon takrorlanmasligi kerak’ deb turib olishi kerak edi. Aksincha, dunyo go‘yoki oldinga yurib ketdi, hech narsa o‘zgarmadi, ba’zi poygalarda hanuz yo‘lga mashinalar kirib kelmoqda”, – deydi u.

Bu faqat bir his-tuyg‘u emas. Oxirgi uch yil ichida shosseda bo‘lib o‘tgan poygalarda olti nafar velosportchi halok bo‘lgan. Yana bir sportchi – amerikalik Ezra Caudell hozirda Philadelphia Cycling Classic musobaqasidagi halokatdan so‘ng og‘ir ahvolda shifoxonada, shifokorlar “ko‘p tizimli jarohatlar” bilan kurashmoqda.

Peloton soni kamaymoqda, xavf esa kamaymayapti.

Mustaqil nazorat talab qilinmoqda

Brennan yaqinda uch haftalik Vuelta a Espana’da beshta bosqichni yutib, o‘zini eng istiqbolli yosh yulduzlardan biri sifatida ko‘rsatdi. Ammo bugun u podium haqida emas, xavfsizlik haqida gapiryapti.

“Do‘stingizni yo‘qotasiz va baribir hech narsa o‘zgarmasa, bu haqiqatan ham dahshatli”, – deydi u.

Uningcha, muammo ildizi juda chuqur: hozirgi tuzilmada hech kim yetarlicha javobgarlik olmayapti.

“Menimcha, yirik tashkilotlar va UCI nimalarni o‘zgartirish kerakligini jiddiy ko‘rib chiqishi shart. Shaxsiy fikrimcha, butun poygalar, UCI va boshqalarni juda qat’iy qoidalarga bo‘ysundiradigan, ularni javobgar qiladigan mustaqil tashkilot bo‘lishi kerak. Shunda sportchining xavfsizligi haqiqiy ustuvor masalaga aylanadi”, – deydi Brennan.

UCI bu borada fikr bildirish uchun so‘ralgan, ammo hozircha javob yo‘q.

Katta poygalar xavfsiz, kichiklari-chi?

UCI yaqinda barcha poygalarda sportchilarning aniq joylashuvini kuzatish uchun GPS-trekerlar joriy etishni taklif qildi. Bu texnologik qadam. Ammo Brennan tilga olayotgan muammo faqat texnika bilan hal bo‘ladigan darajada oddiy emas.

Eng yirik startlar – Tour de France kabi uch haftalik gigantlar – odatda yaxshi xavfsizlik rekordiga ega. Sababi aniq: kunning katta qismi davomida yo‘llar to‘liq yopiladi, xavfsizlik bo‘yicha ulkan infratuzilma ishlaydi.

Kichikroq poygalarda manzara boshqacha. Volta a Portugal yoki Tour of Britain singari musobaqalarda asosan “rolling roadblock” tizimi qo‘llaniladi – politsiya va rasmiy mashinalar peloton oldi va orqasidan yurib, yo‘lni vaqtinchalik tozalab boradi.

Uchinchi toifali Volta a Portugal kabi poygalar teletranslyatsiya huquqlarini ancha arzon narxda sotadi. Demak, byudjet ham kichik, xavfsizlik choralarida “tejamkor” yo‘llar ko‘proq ishlatiladi. Aynan mana shu “tejamkorlik” qanchalik qimmatga tushayotganini esa raqamlar ko‘rsatib turibdi.

Brennan esa bu o‘yin qoidalari o‘zgarayotganini, sportning o‘zi ham avvalgidan ko‘ra tezroq, issiqroq, xavfliroq bo‘lib borayotganini ta’kidlaydi.

Issiq, efir va inson hayoti

Yil boshida u yana bir katta bir kunlik klassika – Kuurne–Brussels–Kuurne’da ham g‘alaba qozondi. Lekin uning ovozi ayniqsa Vuelta a Espana paytida baland eshitildi: 44 daraja issiqda poyga tashkil etilgani bo‘yicha u ochiqcha norozilik bildirdi.

“Bizda tashqi bosimlar juda katta, masalan, televideniye… Bu eng asosiy omillardan biri, deb aytgan bo‘lardim. Ispaniyadagi o‘sha holatni olaylik: startni ertalab soat 09:00 ga surish o‘rniga, bizni soat 15:00 da – kunning eng jazirama paytida poygaga chiqarishdi”, – deydi u.

Bu so‘zlar faqat ob-havo haqida emas. Bu qarorlar zanjiri haqida: efir vaqti, reytinglar, reklama, yo‘lni yopish xarajatlari, mahalliy hokimiyat bilan kelishuvlar. Va zanjir oxirida – asfalt ustida yotgan sportchi.

Brennan shuning uchun ham mustaqil ovoz, mustaqil hakam kerak, deb hisoblaydi:

“Jamoalarga, tashkilotchilarga ochiq ayta oladigan, ‘bu xavfsiz’ yoki ‘bu sharoitni o‘zgartirish kerak’ deb qat’iy turadigan, haqiqatdan mustaqil tashkilot sportga katta foyda keltirardi. Va, umid qilamanki, Jahon chempionatida Muriel Furrer bilan sodir bo‘lgan fojia, Fin bilan bo‘lgan halokat va sportimizdagi boshqa qayg‘uli voqealarni takrorlanishidan saqlab qolardi”.

Savol endi shunday: navbatdagi dafn marosimigacha kutib turiladimi yoki nihoyat, peloton xavfsizligi qog‘ozdagi band emas, real ustuvorlikka aylanadimi?