Iraola va Liverpool: Rest Defence Taktikasi St James’ Parkda
Andoni Iraola yozda Liverpool boshiga kelganidan beri atrofida aylanayotgan bitta so‘z bor: “masshtablashish”. Uning uslubi — yuqori intensivlik, jismoniy bosim, hamma birgalikda ishlaydigan pressing. O‘rtamiyona klublar bilan ishlaganda bu juda yaxshi ko‘ringan. Lekin shunday futbolni chempionlikni nishonga olayotgan jamoaga ko‘chirib bo‘ladimi?
St James’ Park’dagi ochilish o‘yini shu savolga ilk jiddiy javob bo‘ldi. Hisobda 2-2, natija qog‘ozda yomon emas. O‘yin esa? U yerda bitta tushuncha alohida ajralib turdi: “rest defence”.
“Rest defence” aslida nima?
Futbolni eng sodda shaklga keltirsak, ikki holat qoladi: to‘p bilan va to‘psiz o‘yin. To‘p sendami — hujum qilasan. To‘p raqibdami — himoyalanasan. Orasida murakkab taktika, sxemalar, press variantlari bor, lekin baribir hammasi shu ikki fazaga qaytib keladi.
Eng muhim nuqta: bu ikkisi bir-biridan ajralgan emas. To‘pni yo‘qotdingmi — shu zahoti boshqa fazaga o‘tding. Hujumdan himoyaga o‘tishdagi shu lahza “rest defence”ni mazmunli qiladi. Savol oddiy, lekin keskin: jamoang hujum qilayotgan paytda to‘pni boy berib qo‘ysang, o‘sha birinchi zarbaga qanchalik tayyorsan?
Nemis tilidagi “Restverteidigung” atamasi aynan shuni anglatadi. “Rest” — qolgan qismi, “verteidigung” — himoya. Ya’ni hujumga qo‘shilmagan futbolchilarning joylashuvi va kayfiyati: ular qarshi hujumga qay darajada tayyor turibdi?
Liverpool’ning Newcastle’ga qarshi o‘yinidan keyin aynan shu savol atrofida bahslar ko‘paydi. Ikkala gol ham Liverpool hujumi bilan boshlandi, lekin yakunda o‘z darvozalarida tugadi. Bu bejiz emas.
Birinchi gol: bo‘sh qolgan maydon va jazolangan xato
Birinchi gol epizodini ortga qaytaramiz. Ryan Gravenberch to‘pni oladi, chiroyli burilib, oldinga yuradi. U — eng chuqur turgan yarim himoyachi. Uning sherigi Dominik Szoboszlai allaqachon hujum chizig‘iga chiqib olgan, orqaga emas, orqaga yugurish haqida o‘ylayotgan yo‘q. Florian Wirtz esa chapda yuqori pozitsiyada.
Uchovlon ham oldinga intiladi. Natijada Liverpool himoyasi oldida ulkan bo‘shliq ochiladi. Agar shu zonaga Newcastle o‘yinchisi to‘p bilan tushib qolsa, muammo tayyor.
Rest defence tamoyiliga ko‘ra, hujum qilayotgan paytda ham raqibning qarshi hujumda xavf tug‘dirishi mumkin bo‘lgan o‘yinchilariga yaqin turish kerak. Bu epizodda Will Osula aynan shunday joyda: bo‘sh, oraliqda, orqa chiziq bilan to‘g‘ri aloqada. Lekin unga yaqinlashgan birorta Liverpool o‘yinchisi yo‘q.
Virgil van Dijk juda chuqur qolganini o‘zi ham o‘yindan keyin tan oldi. Wirtz esa, aksincha, haddan tashqari oldinga chiqib ketgan — ayniqsa Szoboszlai ham oldinga yugurayotganini hisobga olsak. Natija ravshan: to‘p yo‘qotilishi bilanoq Osula bosimsiz to‘p qabul qiladi, tezlik oladi, markaziy himoyachilarni ortga chekinishga majbur qiladi.
Bu faqat joylashuv emas, qarorlar masalasi ham. Gravenberch o‘sha lahzada to‘pni hujumchi Alexander Isak tomon uzatishga urinadi. Aslida boshqa yo‘llar bor edi: o‘ng tomondagi Szoboszlai’ni qidirish yoki o‘zi zarba berish. Ikkala variant ham Liverpool’ning notekis rest defence tuzilmasini kamroq fosh qilardi — to‘p yo chetga chiqardi, yo raqibga qarshi hujumni boshlash uchun unchalik qulay bo‘lmagan hududga ketardi.
U esa eng xavfli, eng tavakkal pasni tanlaydi. To‘p Newcastle jarima maydoni chetida chayqalib qoladi, Amar Dedic uni oldinga surib yuboradi, Osula qarshi hujumni yoqadi.
Bu yerda yana bitta struktura muammosi ko‘rinadi. Milos Kerkez Anthony Elanga’ga yetarlicha yaqin emas. Agar u Dedic pasiga yaqinroq turganida, uzatmani yo‘lda to‘sib qolishi, vaziyatni shu yerning o‘zida o‘chirib qo‘yishi mumkin edi. U esa kech qoladi.
Keyingi kadrlar — sof himoyaviy xatolar. Van Dijk Osula’ni maydonning chap tomoniga burishga majbur qila olmaydi, markaz ochiq qoladi. Kerkez Elanga’ni orqaga qarab tomosha qiladi, uning yonidan o‘tib ketishiga yo‘l qo‘yadi. Ligadagi eng tezkor futbolchilardan biri to‘g‘ri darvoza sari yugurib boradi.
Elanga sovuqqon yakunlaydi. Beshinchi daqiqaga kelib, Newcastle 1:0 oldinda. Liverpool esa rest defence nima ekanini jonli ko‘rinishda ko‘rib turibdi.
Ikkinchi gol: o‘sha dard, boshqacha ko‘rinish
Ikkinchi gol epizodi biroz boshqacha, lekin ildiz bir xil. Bu safar Liverpool joylashuvi avvalgidan yaxshiroq. Szoboszlai Yoane Wissa joylashgan zonaga ancha yaqin, Gravenberch oldinga siljiganda, Wirtz orqaga tushib, bo‘shliqni yopishga urinadi. Tanaffusdagi eslatmalar samara bergandek.
Baribir markaziy himoyachilar yana biroz chuqur turibdi. Biri chiziqni ushlab turgan holda, boshqasi oldinga chiqib, raqibning oraliqdagi futbolchilariga yaqinlashishi mumkin edi.
Gravenberch yana xavfli qarorni tanlaydi. Bu safar orqaga qarab, orqa tovon bilan noaniq pas. Bu chiroyli ko‘rinishi mumkin, lekin xavf va foyda nisbatini hisoblasak, bunday joyda bunday tavakkal oqlanmaydi.
To‘p yo‘qotiladi. Wirtz va Szoboszlai tezda orqaga qaytadi, zonani yopishga ulguradi. Lekin Wissa baribir ularning orasidan yorib o‘tadi. Shu yerda bitta savol tug‘iladi: nega ikkalasidan biri taktik foul qilmagan? O‘rtada sariq kartochka evaziga butun qarshi hujumni to‘xtatish imkoniyati bor edi. Ehtimol, ular orqada yetarlicha qoplama bor deb o‘ylashgan.
Ha, son jihatdan Liverpool ustun edi. Lekin bu ustunlik Joe Willock’ning jarima maydoni chetida to‘pni qabul qilib, aniq zarba berishiga to‘sqinlik qilmadi. 2:0. Yana rest defence, yana qarorlar, yana jazolangan xatolar.
Taktika, qarorlar va Iraola uchun haqiqiy sinov
Liverpool bu gollarda faqat himoyaviy duellarda yutqazgani uchun emas, aynan hujum fazasida noto‘g‘ri qarorlar qabul qilgani uchun jazolandi. To‘p sendami — bu faqat ijodkorlik emas, xavfni boshqarish ham. Qaysi pasni tanlaysan, qaysi zonani bo‘sh qoldirasan, kimni hujumga qo‘shasan — bularning barchasi rest defence sifatini belgilaydi.
Iraola Bournemouth’da ishlagan paytda bu mavzu bunchalik ko‘tarilmagan. Sabab aniq: u yerda jamoasi ko‘proq to‘psiz o‘ynardi, ko‘proq himoyalanardi. Rest defence epizodlari kamroq, raqibga qarshi hujumga chiqish ehtimoli ham boshqacha edi. Liverpool’da esa vaziyat teskari: to‘p ko‘proq senikida, demak, har yo‘qotish — potentsial zarba.
Shunga qaramay, bu Iraola uchun yangilik emas. Bournemouth davrida u rest defence bo‘yicha yomon ko‘rinmagan. Demak, bu Liverpool’da ham yo‘lga qo‘yib bo‘lmaydigan muammo emas.
Yechimlar ko‘p. Taktik nuqtai nazardan — yarim himoyachilarga bir-birining pozitsiyasini doimiy nazorat qilishni singdirish, markaziy himoyachilardan birini ko‘proq oldinga chiqarish, qarshi hujumga tayyor turgan raqib o‘yinchilariga yaqinlashish. Bular Iraola uslubiga zid emas, aksincha, uni mustahkamlaydi.
Kadrlar bo‘yicha ham variantlar bor. Gravenberch tabiatan to‘pni olib yurishni, chiziqlar orasiga kirishni yaxshi ko‘radi. Bu uning kuchli tomoni, lekin shu bilan birga orqa chiziq oldida bo‘shliq ochadi. Jamoadoshlar bu xususiyatni qoplay olishi kerak, lekin ba’zan oddiyroq profilga ega futbolchi bu rolda xavfsizroq bo‘ladi. Trey Nyoni tayyor bo‘lsa, chuqur yarim himoyachi sifatida mos tushayotgandek ko‘rinadi. Alexis Mac Allister ham shu pozitsiyada pre-sezonda ishonchli ko‘ringan.
Bu — transfer bozoriga yugurib borish shart degani emas. Ichkarida ham variantlar bor. Masala — Iraola qaysi yo‘lni tanlaydi va qanchalik tez.
Liverpool qaysi yo‘lga buriladi?
Yoz boshida ko‘pchilik Liverpool’dan pressingda ochiq, to‘p bilan biroz “dag‘al” ko‘rinadigan jamoani kutgandi. Newcastle’ga qarshi birinchi tur esa boshqa manzarani berdi: to‘p nazorati, yaratilgan imkoniyatlar, lekin ikki marta o‘tish fazasida yonib ketgan jamoa.
Bu yomon start emas. Bu — aniq dars. Hujum ishlayapti, pressing ham butkul yo‘q emas. Eng katta savol endi boshqacha: Iraola Liverpool’ni rest defence bo‘yicha chempionlik darajasiga olib chiqa oladimi yoki bu kichik nuqta mavsum davomida katta jarohatga aylanadimi?
