Jeremy Doku: Ota bo‘lish va futbol maydoni
Jeremy Doku qarorini allaqachon aytib qo‘ydi: u uchun birinchi o‘rinda — oila. Qolgan hammasi keyin.
Manchester City qanot hujumchisi kelasi oy ota bo‘ladi. U ochiq aytyapti: agar Belgiya hali ham Jahon chempionatida ishtirok etayotgan bo‘lsa ham, u bolasi tug‘ilayotgan paytda lagerni tark etishga tayyor.
Bu gap futbol maydonida emas, jamiyatda bahsni portlatdi.
Bir efir, bir ibora va butun boshli bo‘ron
Fransiyadagi L'Equipe kanalida olib boruvchi France Pierron shu mavzuda fikr bildirarkan, chiziqni kesib o‘tdi. U efirda otani farzand tug‘iladigan paytda “butunlay keraksiz” deb atadi, tug‘ruqni esa “jirkanch lahza” sifatida ta’rifladi.
Studiyada aytilgan bir necha jumla yetarli bo‘ldi — ijtimoiy tarmoqlar portladi. Tanqid, norozilik, hayrat. Futbolchilar, muxlislar, mutaxassislar, hatto futbolga aloqasi bo‘lmagan odamlar ham fikr bildira boshladi.
L'Equipe rasmiy bayonot bilan chiqdi. Telekanal Pierronning so‘zlari “kanal qadriyatlaridan juda uzoq” ekanini tan oldi va uzr so‘radi. Olib boruvchi ham kechirim so‘radi, Fransiya matbuoti esa u dushanba kungi ko‘rsatuvni olib bormasligini xabar qildi.
Bir nuqtada esa hamma bir fikrda birlashdi: farzand tug‘ilishi haqida bunday gapirish — chiziqdan o‘tish.
Doku tanlovi: mundial yoki tug‘ruqxona?
Doku Belgiya terma jamoasining ilk o‘yinida — Misrga qarshi 1:1 hisobida tugagan uchrashuvda 86 daqiqa maydonda bo‘ldi. Keyingi o‘yinda, Eron bilan 0:0 hisobidagi durangda esa u kasalligi sabab qatnashmadi.
Uning rafiqasi Shireen iyul oyining ikkinchi haftasida tuqqani turibdi. Bu esa Belgiya chorak finalga chiqsa, o‘sha bosqich o‘yiniga to‘g‘ri kelishi mumkin.
Doku 24 yoshda. Bu uning ilk farzandi.
“Men nima xohlayman, deb so‘rasangiz, birinchi farzandingiz tug‘ilishini hech kim o‘tkazib yubormoqchi bo‘lmaydi”, – deydi u Reuters bilan suhbatda. “Lekin bilaman, futbol boshqa ko‘p narsalarni ham o‘z ichiga oladi. Federatsiya o‘yinchilarini qo‘llab-quvvatlashini, ularning holatini tushunishini bilaman. Qanday yo‘l topishimizni ko‘ramiz”.
Bu faqat shaxsiy drama emas. Bu — futbolning qadriyatlar bilan to‘qnashgan nuqtasi.
Futbolchilar ovozi: “Bu lahza bir marta bo‘ladi”
Angliya hujumchisi Ollie Watkins — ikki farzandning otasi. U Doku qarashlarini darhol qo‘llab-quvvatladi.
“Kimdir buni jirkanch deb atagan ekan, avvalambor, tug‘ruqni shunday so‘z bilan atashning o‘zi noto‘g‘ri”, – deydi u. “Xotinim nimalarni boshidan kechirganini ko‘rganman, bizda hammasi nisbatan yengil o‘tgan bo‘lsa ham. Lekin yaqinlarim orasida bunday bo‘lmagan holatlar ham bor”.
Watkins bir fikrni urg‘ulaydi: bu lahza qaytarilmaydi. “Birinchi farzandingizni dunyoga kelishini kutib olish — bir marta bo‘ladigan voqea. Bu ne’mat. Mavsum davomida oiladan uzoqda bo‘ladigan paytlar juda ko‘p, bu juda og‘ir. Shunday paytda shu lahzani o‘tkazib yuborish — og‘ir zarba. Doku nimani his qilayotganini tushunaman”.
Professional Footballers' Association ham pozitsiyasini aniq bildirdi: futbolchilardan talab qilinadigan narsa “asosiy oilaviy lahzalar” hisobiga bo‘lmasligi kerak.
“Har bir holat o‘ziga xos, lekin bizningcha, futbolchilarga kasbiy majburiyatlarini hayotdagi muhim voqealar bilan uyg‘unlashtirishda yordam berish lozim”, – deyiladi PFA vakili bayonotida. “O‘yinchini faqat sportchi sifatida emas, inson sifatida qo‘llab-quvvatlash — sog‘lom professional muhit yaratishning ajralmas qismi”.
Bu gaplar futbolchilarni “robot” emas, ota, turmush o‘rtog‘i, farzand sifatida ko‘rish zarurligini yana bir bor eslatdi.
“Gladiatorlar” emas, odamlarmiz
Fatherhood Institute — erkaklarni faol ota va parvarishlovchi sifatida qo‘llab-quvvatlaydigan tashkilot. Ular ham Doku yonida turdi.
“Tasavvurimda Kolizeydagi gladiatorlar gavdalanadi”, – deydi tashkilot rahbar o‘rinbosari Jeremy Davies BBC Sport bilan suhbatda. “Biz bu erkaklarni faqat bizni ko‘ngilxushlik qilish uchun yashaydigan qahramonlar sifatida ko‘rishni istaymiz. Ular katta pul ishlashadi, lekin hayotda puldan ancha qimmat narsalar bor”.
FIFA qoidalarida ayol futbolchilar uchun homiladorlik ta’tili aniq belgilangan: kamida 14 haftalik pullik ta’til, shundan kamida sakkiz haftasi tug‘ruqdan keyin bo‘lishi shart. Erkak futbolchilar uchun esa aniq paternity ta’tili bandi yo‘q. Shu bois erkak futbolchilar o‘z mas’uliyatlarini o‘zlari muvozanatlashga majbur.
Ba’zi klublar imkon qadar moslashadi: kimdadir stadion tashqarisida, darvozabonlar mashg‘ulot mashinasidek, tug‘ruqxona tomon uchib ketishga tayyor avtomobil kutadi. Yana bir holatda esa Yevropadagi top-klub murabbiyi ikkinchi farzandi tug‘ilishi arafasida safarga bormadi, o‘yinni uyidan tomosha qildi va ko‘rsatmalarni shtabiga telefondan yetkazib turdi.
O‘sha murabbiy — hozirda Championshipda ishlayotgan mutaxassis — o‘sha kunni eslab shunday deydi: “Quloqda quloqchin, skameykaga bog‘langanman. O‘yin boshlangandan 10 daqiqa o‘tib, xotinimda to‘lg‘oq boshlandi. Tanaffusga 2:1 hisobida oldinda chiqdik, lekin to‘lg‘oq kuchayib borardi. Kasalxonaga boramiz, deb qo‘ng‘iroq qildim, lekin penalti belgilandi, qo‘ng‘iroqni to‘xtatishga to‘g‘ri keldi. Gol urdik, o‘yinni yutganimizni bildim va darhol kasalxonaga jo‘nadik. Qizimiz ikki soat o‘tib tug‘ildi”.
Futbol o‘sha paytda ham to‘xtamadi. U shunday deydi: “Murabbiylarda bu holat kamroq uchraydi, chunki ular odatda yoshi katta bo‘ladi. Lekin o‘yin davom etaveradi… keyingi o‘yinni yutish kerak”.
Doku — birinchi emas, lekin ramziy figura
Doku bu borada birinchi futbolchi emas. Lekin bugungi bahsda u ramzga aylanib qoldi.
2018 yilda Fabian Delph Angliya terma jamoasi bilan Rossiyada bo‘layotgan Jahon chempionati lagerini tark etib, qizining tug‘ilishi uchun Buyuk Britaniyaga qaytgan edi.
Xuddi o‘sha yili David Silva ham o‘g‘li muddatidan oldin tug‘ilgach, Manchester City safida ikki o‘yinni o‘tkazib yubordi.
2021 yilda esa David de Gea pandemiya davrida rafiqasi Edurne qizini dunyoga keltirganida, Manchester United unga uzoqroq ta’til berdi.
Boshqa tomonda esa mutlaqo boshqa manzara. Joriy hafta oxirida Norvegiya himoyachisi Leo Ostigard Jahon chempionatida bo‘lganida, o‘g‘lining tug‘ilishini FaceTime orqali tomosha qildi. Unga o‘xshash voqea Ruben Neves boshidan o‘tkazgan: 2021 yil yanvarida Wolves avtobusida, Crystal Palacega qarshi 0:1 hisobidagi mag‘lubiyatdan keyin, telefon ekranida uchinchi farzandining tug‘ilishini ko‘rgan. Rafiqasi shifokori Portugaliyada bo‘lgani uchun u yerga qaytgan, lekin pandemiya cheklovlari tufayli Nevesning o‘zi uchib bora olmagan.
Futbol bilan cheklanmaymiz. O‘tgan hafta kriketchi Jamie Smith qizining tug‘ilishi sabab Angliyaning Yangi Zelandiyaga qarshi ikkinchi Test uchrashuvida o‘ynamadi. 2010 yilda Sir James Anderson Ashes seriyasi o‘rtasida Avstraliyadan qaytib, ikkinchi farzandi tug‘ilishida qatnashdi. 2024 yilda basketbolchi Anthony Edwards o‘yin tanaffusida maydonni tark etib, qizining tug‘ilishi uchun shifoxonaga yo‘l oldi.
Tennis yulduzi Sir Andy Murray esa 2016 yilda ochiq aytgandi: agar rafiqasi Kim tug‘ruqxonaga tushsa, u Australian Openni yarim yo‘lda tashlab ketishga tayyor. “Australian Opengni yutib, farzand tug‘ilishida bo‘lmasam, ancha ko‘proq afsuslanaman”, – degandi u o‘shanda.
Shu bilan birga, qarama-qarshi misollar ham bor. Darts ustasi Rob Cross 2017 yilda World Matchplay turniriga yo‘llanma olish uchun uchinchi farzandining tug‘ilishini o‘tkazib yuborgan.
Futbolning eski savoli: chegarani qayerga chizamiz?
Haqiqat shuki, har bir misol — alohida hikoya. Har bir oila — o‘z dunyosi. Har bir qaror — o‘sha insonning ichki mezoni.
Lekin Doku atrofidagi bahs bir narsani aniq ko‘rsatdi: futbolchilarni faqat raqamlar, statistikalar va transfer summalari orqali ko‘rish davri sekin-asta tugayapti. Ular ham ota bo‘ladi, qo‘rqadi, hayajonlanadi, tug‘ruqxona eshigi oldida jim qoladi.
Belgiyaning qanotida yugurayotgan Doku maydonda qaror qabul qilishga o‘rgangan. Lekin bu safar uning oldida boshqa savol turibdi: jahonga chiqqan millionlab tomoshabinlarmi yoki tug‘ruqxona xonasidagi birgina yangi hayotmi?
Javobni faqat u biladi. Va aynan shu javob futbolning ertangi kunida qanchalik aks sado beradi?
