Afrika 2026-yilgi Mundial: Yutuqlar va Qiyinchiliklar
Afrika 2026-yilgi Fifa World Cup’ka tarixidagi eng katta delegatsiyani yubordi. O‘nta terma jamoa, milliarddan ortiq muxlislarning umidi, kengaytirilgan format va yangi sahna. Sahna chiroq yonadi, hikoyalar tug‘iladi. Lekin savol ochiq: bu haqiqiy yutuqmi yoki yana bir “deyarli” bilan tugagan kampaniyami?
Caf prezidenti Patrice Motsepe to‘qqizta afrikalik jamoa pley-offga chiqqach, “1,6 milliard odamni faxrlantirdik”, dedi. Ha, raqamlar tarixiy. Ammo chorak finalga yetib borgan yagona jamoa — yana o‘sha tanish nom: Marokash.
So‘nggi daqiqalarda yonib ketgan umidlar
Turnir Afrikaga shafqatsiz saboq berdi: yakuniy daqiqalar — qit’aning eng zaif joyi bo‘lib qoldi. Besh jamoa so‘nggi zarbalarda yiqildi. Senegal va Misr esa ikki goldan ustun bo‘lgan hisobni ushlab qola olmadi.
Senegal Belgium ustidan 2:0 hisobida oldinga chiqdi. Oxiriga oz qolganda, uch daqiqalik titroq hammasini o‘zgartirdi: 2:2. Keyin esa 125-daqiqada belgilangan penalti Teranga Lions’ning orzularini sindirdi.
Misr ham xuddi shunday quladi. Argentina qarshisida 2:0. Besh daqiqa ichida 2:2. 92-daqiqada Enzo Fernandez bosh bilan zarba beradi — va Pharaons uchun turnir shu yerda tugaydi.
Bu faqat dramatik sahnalar emas edi. DR Congo va Ivory Coast o‘zlarining 1/16 final uchrashuvlarida 86-daqiqada gol o‘tkazib yuborishdi. South Africa esa Canada’dan qo‘shimcha daqiqalarning ikkinchi daqiqasida gol yeb, uyga qaytdi. Guruh bosqichida ham Algeria va Ivory Coast jarohat vaqtida tarixiy natijaga yaqin turgan paytda yiqildi.
Bu tasodifmi yoki tizimli muammo? Sobiq Ivory Coast himoyachisi Emmanuel Eboue turnir oldidan afrikalik jamoalar diqqatni yo‘qotishi va oxirigacha bosimga chiday olmasligini aytgandi. Turnir voqealari uning fikrini tasdiqlab qo‘ygandek bo‘ldi.
Coventry University mutaxassisi, sport psixologi Dr Nikita Rowley esa buni “trend” deb atashdan ehtiyot bo‘ladi. Unga ko‘ra, o‘yin so‘ngida har bir jamoa xatoga moyil bo‘ladi: tan ham, ong ham charchaydi, qaror qabul qilish sekinlashadi, emotsiya kuchayadi. Tarixiy natija eshigi ochilgan sari psixologik yuk og‘irlashadi. Afrika jamoalari aynan shu bosim ostida ko‘proq sinib qolayotgani esa haqiqatdan qochib bo‘lmaydigan fakt.
Cape Verde – kichik orollar, katta yurak
Turnirning eng yorqin ertagi esa shubhasiz Cape Verde’ga tegishli bo‘ldi. Mundialda ilk bor qatnashgan Blue Sharks guruh bosqichidan chiqib, dunyoni hayratda qoldirdi. Spain, Uruguay va Saudi Arabia bilan duranglar — bu endi tasodif deb bo‘lmaydigan darajadagi barqarorlik.
Keyin esa — Argentina. Amaldagi chempion. Futbol olamining eng katta sahnasi. Cape Verde ikki bor hisobda orqada qoldi, ikki bor qaytdi. Nihoyat, qo‘shimcha bo‘limlarda 3:2 hisobida taslim bo‘ldi, lekin bu mag‘lubiyat emas, butun qit’a uchun bayonot edi.
Darvozabon Vozinha turnirning kutilmagan yulduziga aylandi. Har bir seyv — ijtimoiy tarmoqlarda portlash. Uning Instagram’dagi obunachilari 50 mingdan 29 milliondan oshdi. 40 yoshli posbon shu qadar mashhur bo‘lib ketdiki, hatto yangi topilgan dengiz shilliq qurti turi ham uning nomi bilan ataldi.
Yillardan beri Africa Cup of Nations’da o‘z salohiyatini ko‘rsatib kelayotgan Cape Verde nihoyat global sahnada ham ovozini baland eshittirdi. Himoyachi Roberto “Pico” Lopes so‘zlari bu ruhni aniq ifodalaydi: “Biz o‘zimizni xaritaga qo‘ydik. Kichik millatmiz, lekin yuragimiz katta. Ishonsang — erishasan”.
Marokash – yangi standarti bor, lekin shift ham ko‘rinib turibdi
Marokash yana bir bor qit’a bayrog‘ini eng yuqorida ko‘tardi. Atlas Lions ketma-ket ikkinchi marta chorak finalga chiqib, Afrikaning eng barqaror jamoasi ekanini tasdiqladi. Bunday natijaga qadar qit’adan hech kim erishmagandi.
Biroq Qatar 2022’dagi yarim final ertagi bu safar takrorlanmadi. Yana France, yana to‘siq. To‘rt yil avval bo‘lgani kabi, Yevropa giganti Marokashni yo‘ldan to‘xtatdi.
Murabbiy almashinuvi jamoaning yuzini o‘zgartirdi. Mohamed Ouahbi qo‘l ostida Marokash ancha ochiq, hujumkor o‘yin ko‘rsatdi. 18 yoshli Ayoub Bouaddi markazda o‘zini ko‘rsatib, kelajak yulduzlaridan biri sifatida e’tiborni tortdi. Ouahbi jamoaning yoshligini va o‘sish potensialini ta’kidlab, bu tarkib hali cho‘qqiga chiqib bo‘lmagani haqida gapirdi.
Tarixiy kengayish va tajriba yetishmasligi
48 jamoali formatdan eng katta foyda ko‘rgan qit’a — Afrika bo‘ldi. Avvalgi besh yo‘llanma to‘qqiztaga ko‘paydi, DR Congo esa qo‘shimcha ravishda interkontinental pley-off orqali mundialga chiqdi. Yakunda o‘nta jamoa — tarixiy ko‘rsatkich.
Natijalar ham yomon emas: faqat Tunisia guruhda qolib ketdi, qolganlari pley-offni ko‘rdi. Misr va DR Congo ilk mundial g‘alabalarini qayd etdi. Cape Verde, Ivory Coast va South Africa esa tarixda birinchi bor guruhdan chiqdi. Bu — aniq qadam. Lekin katta sakrash emas.
Gambiya murabbiyi va Fifa’da iqtidorlarni aniqlash bo‘yicha ishlayotgan Mattar M’Boge bitta og‘riqli haqiqatni eslatadi: aksar afrikalik futbolchilar bunday yuqori bosimli uchrashuvlarga odatlanmagan. Yevropa va Janubiy Amerika vakillari esa Nations League kabi musobaqalar orqali doimiy ravishda “nimadir garovda” bo‘lgan o‘yinlarga tushib turadi.
Afrika uchun ham Nations League yo‘lga qo‘yilmoqda. Agar u yerda ham tushish-chiqish, real raqobat, doimiy bosim bo‘lsa, qit’a jamoalari “kollektiv mas’uliyat”ga ko‘nikadi. O‘shanda so‘nggi daqiqalarda titroq emas, sovuqqonlik ustun kelishi mumkin.
Mundial bo‘ldi, lekin Afrika muxlislari uchun emasmi?
Maydondagi dramatika ortida yana bir og‘riqli sahna bor edi — tribunalar. Bu World Cup qit’aning katta qismini chetda qoldirdi.
Ivory Coast va Senegal muxlislari AQSh rasmiylari tavsiya qilgan turistik vizani ola olmadilar. Algeria, Cape Verde va Tunisia fuqarolaridan esa dastlab vizani olish uchun 15 ming dollargacha depozit talab qilindi. Bu — butun qit’a uchun deyarli yopiq eshik degani edi.
Somaliyalik eng yuqori darajadagi hakam Omar Artan ham mundialdan atigi besh kun oldin mamlakatga kiritilmadi. O‘zi barcha hujjatlar to‘g‘ri bo‘lganini aytgan Artan keyinroq Uefa tomonidan PSG va Aston Villa o‘rtasidagi Super Cup uchrashuvini boshqarish uchun chaqirildi.
Fifa Artan bo‘yicha tanqidlarga duch keldi. Keyinroq esa United States hujumchisi Folarin Balogun’ga berilgan bir o‘yinlik diskvalifikatsiyani to‘xtatib turishi uchun ham keskin e’tirozlar bo‘ldi. Uefa bu masalalarda ochiq gapirdi, Caf esa jamoatchilik oldida Fifa’ni tanqid qilishdan tiyildi. Qit’a manfaatlari himoyasida sukut – bu ham alohida signaldir.
Keyingi bosqich: 64 jamoa va yangi imkoniyatmi?
Fifa prezidenti Gianni Infantino birinchi 48 jamoali mundialdan so‘ng darhol eshikni kengroq ochish haqida gapira boshladi. 64 jamoali World Cup g‘oyasi endi real variant sifatida ko‘rilmoqda. Bu Afrikaga yana ko‘proq yo‘llanma beradi, bu esa raqamlar bo‘yicha albatta yutuq.
Ammo savol boshqa joyda: son sifatga aylanadimi?
2026-yilgi mundial Afrika uchun tarixiy bo‘ldi — ilk g‘alabalar, yangi pley-off ishtirokchilari, Cape Verde ertagi, Marokashning barqarorligi. Lekin shu bilan birga, yakuniy daqiqalarda yo‘qotilgan o‘yinlar, tribunadagi bo‘sh o‘rinlar va siyosiy- byurokratik to‘siqlar ham tarix sahifasiga yozildi.
2030-yilda World Cup Afrika tuprog‘iga qaytadi. Marokash Spain va Portugal bilan birga mezbonlik qiladi. Savol endi shunday: o‘sha paytga kelib, qit’a jamoalari so‘nggi daqiqalarda yiqiladigan ishtirokchimi bo‘ladi yoki nihoyat sahnani boshqaradigan favoritga aylanadimi?
