Andoni Iraola: Liverpool Bosh Murabbiyi sifatida Jamoaviylikni Olish
Chikagodagi hashamatli mehmonxonaning sokin burchagida, bir piyola qahva ustida yangi davr boshlanmoqda. Andoni Iraola, endi Liverpool bosh murabbiyi, o‘z falsafasini tushuntirar ekan, gapni murakkab taktik chizmalar bilan emas, bitta oddiy so‘z bilan boshlaydi: jamoaviylik.
Uningcha, aynan shu tushuncha – “biz” degan tuyg‘u – uni Anfieldga olib kelgan va butun ishini belgilab beradigan asosiy chiziq bo‘ladi.
Gipuskoa fenomeni va jamoa kuchi
Hozirgi futbol xaritasiga nazar tashlasangiz, manzara aniq: Champions League, Premier League, Europa League, FA Cup, League Cup, European Championship va endi, yakshanba kungi finaldan so‘ng, World Cup – barchasining tepasida bask va ispan murabbiylar turibdi. Pep Guardiola Manchester Cityni tark etgan bo‘lsa ham, iz qoldirib bo‘ldi. Kelasi mavsumda esa kichikgina Gipuskoa hududidan chiqqan to‘rt murabbiy – shular qatorida Iraola ham – Premier League’ning asosiy da’vogarlarini boshqaradi.
Iraola bu yuksalishga murakkab izoh izlamaydi. Unga ko‘ra, javob juda sodda: jamoa har doim shaxsdan ustun qo‘yilgan.
U buni isbotlash uchun Ispaniyaning sport xaritasini ochadi. Yakkama-yakka sport turlari? Suzish, boks, yengil atletika – medallar ko‘p emas. Lekin jamoaviy o‘yinlarda – futbol, basketbol, gandbol, xokkey – Ispaniya doim yuqorida. U Rodri misolini keltiradi: finalda gol ham urmagan, assist ham qilmagan, ammo World Cup’ning eng yaxshi futbolchisi bo‘lib tan olingan. Chunki u jamoani yutqazmadi, jamoani ko‘tardi.
“Avval jamoa” – bu shunchaki shior emas, Iraola tarbiyasining o‘zi.
“Men bosh qahramon bo‘lishni xohlamayman”
Uning fe’l-atvori ham shunga mos. Samimiy, ochiq, lekin o‘zini sahnaga chiqarishga shoshilmaydi. Bunga 2014 yil yanvaridagi voqea yaqqol misol. O‘sha payt u bolaligidan orzu qilgan Athletic Club sardori edi va Brendan Rodgers qo‘l ostidagi Liverpool’ga o‘tish imkoniyati paydo bo‘lgandi. U rad javobini xat bilan yo‘lladi – odatda futbolchilar agentlar orqali “yo‘q” deydi, u esa klubga bevosita, hurmat bilan yozdi.
Bu hozirgi lavozimida juda qulay, “yurakni eritadigan” hikoya bo‘lishi mumkin edi. Yangi murabbiy, yangi auditoriya, oson ochko. Lekin Iraola to‘xtaydi. Uzoq sukut. Keyin shunday deydi: bu voqeani hozir aytishni istamayman. Avval bir necha o‘yin yutay, keyin eslaysiz, so‘raysiz, gaplashamiz. Hozir aytsam, o‘zimni sotayotgandek bo‘lib qolaman, deydi u. Vaqt kerak. G‘alabalar kerak.
“Bosh murabbiy sifatida sahnaga chiqib, bosh qahramonga aylanish – bu meniki emas”, – deya izohlaydi u.
Bu yondashuv Liverpool madaniyatiga yot emas. Ayniqsa, o‘tgan mavsumdan keyin.
Slot davrining parchalangan kiyinishxonasi
Arne Slot davri oxiriga yetayotganida, klubdagi jipslik deyarli yo‘qolib bo‘lgandi. Kiyinishxonada ham, tribunada ham taranglik hukm surdi. Ayrim yulduzlarning, jumladan Mohamed Salahning, o‘z sobiq chempion murabbiyiga nisbatan ochiq-oshkora qarshilik kayfiyati jamoaviy ruhni yemira bordi. Individualizm kuchaydi, jamoa esa fon bo‘lib qoldi.
Iraola bu fonni yaxshi biladi. U hamma xarakterni o‘zgartirishga da’vo qilmaydi.
“Futbolchi sifatida har kim biroz o‘z manfaatini o‘ylaydi – ko‘proq o‘ynashni, ko‘proq statistika to‘plashni, maydonda hamma daqiqani o‘ziniki qilishni xohlaydi. Lekin buni har safar ham ololmaysan. Shunda ham jamoadoshlaringga, jamoaga foyda keltirishing kerak”, – deydi u.
Uningcha, ish faqat chiroyli o‘yin bilan tugamaydi. Tomoshabin o‘zini maydondagi futbolchi o‘rniga qo‘ya olishi kerak. Har bir muxlis to‘pni “yopish” yoki burchakka “mixlab qo‘yish”ni uddalay olmaydi, lekin yugurish, kurashish, press qilish, so‘nggi chiziqqacha taslim bo‘lmaslik – buni hamma tushunadi. Tribuna aynan shunga javob qaytaradi. Iraola shuni talab qilmoqchi.
Athletic Club’dan Anfieldgacha
Iraola 12 yil avval Liverpool’ga deyarli o‘tmay qolgan futbolchi edi. Bugun esa u shu klubning bosh murabbiyi. O‘sha payt Michael Edwardsning barcha sa’y-harakatlariga qaramay, u Athletic Club’dan ketishni istamadi.
“Men uchun Athletic Club – borar joy emas, qolish kerak bo‘lgan joy edi”, – deya tan oladi u. Oxir-oqibat MLS, New York City FC tajribasi – butunlay boshqa dunyo – uni qiziqtirdi. O‘z klubiga muammo bo‘lishni istamadi.
Bugun esa u o‘sha bolalik klubi bilan yangi ish joyi o‘rtasida ko‘prik ko‘radi. Albatta, o‘lcham boshqa: Liverpool – dunyoning eng katta klublaridan biri. Shunga qaramay, u o‘xshashliklarni sanaydi: o‘ziga xoslik, “biz boshqachamiz” degan tuyg‘u, akademiyadan chiqqan futbolchilarga bo‘lgan ishonch, stadion atmosferasi. San-Mames va Anfield o‘rtasida ruhiy bog‘lanish borligini u his qiladi.
Shahar bilan tanishgan murabbiy
Rasmiy taqdimot chog‘ida u “shaharni his qilish, biroz sayyohlik qilib, suratlar olish” haqida gapirdi. Aslida esa bu allaqachon qilingan ish. Athletic Club safida o‘ynagan yillarida u bir necha bor Liverpoolga kelgan. Sababi juda oddiy bo‘lgan: eng qulay aviaqatnovlar shu yerdan uchardi.
“Manchester va Bryussel bilan bir qatorda eng yaxshi parvozlar shu yoqdan edi, bizda esa atigi ikki-uch kun bo‘lardi, tez va yaqin joy kerak edi”, – deya kulib eslaydi u. Birinchi safarida shaharga kelganda, allaqachon Rojdestvo bozori ochilgan, demak noyabr atrofida, xalqaro tanaffus payti. Farzandlari hali tug‘ilmagan, xotini bilan shaharni bemalol kezgan. “Juda yoqimli vaqt edi”, deydi u.
Bu yoz esa ta’til bo‘lmadi. Mavsum tugagach, may oxirida bolalarning ta’tiliga bir hafta uyiga qaytdi, xolos. Asosan Bournemouthda bo‘ldi, orada bir necha bor Liverpoolga uchib, maktablar, uy-joy masalasini hal qildi. “Rasmiy ishni boshlashdan oldin hal qilmoqchi bo‘lgan ishlarim edi”, deydi u.
Bournemouth bilan xayrlashuv va tezkor qo‘ng‘iroq
Uch yil davomida Bournemouthni o‘sishga olib chiqqan Iraola ketish jarayonini “juda, juda toza” deb ta’riflaydi. U kelajakni faqat mavsum tugagach o‘ylay boshlaganini aytadi – klub tarixida ilk bor Yevropa yo‘llanmasini qo‘lga kiritganidan so‘ng.
Slot o‘rniga kelish jarayoni esa hayratlanarli darajada tez kechgan. Mavsum yakunidan keyingi birinchi-ikkinchi haftada u bir nechta klub bilan gaplashganini yashirmaydi – Milan, Bayer Leverkusen, Crystal Palace kabi nomlar tilga olinadi. Lekin Liverpool qo‘ng‘iroq qilganida, javobni cho‘zishning hojati qolmagan.
Bu safar “yo‘q” deyish oson bo‘lmadi. U “ha” dedi.
“Bu qo‘shiq menga emas, ularga tegishli”
Liverpool muxlislari esa kechikmadi. Iraola klubga tayinlanganidan bir necha kun o‘tmay, The Kop uchun yangi qo‘shiq paydo bo‘ldi. Christy Moore’ning “Viva la Quinta Brigada” kuyiga moslab yozilgan bu qo‘shiq – Ispaniya fuqarolar urushida Frankoga qarshi kurashgan irland ko‘ngillilar haqidagi asar – bir zumda internetni aylanib chiqdi.
Bu yangilikni eshitganda Iraola deyarli qahvasiga bo‘g‘ilib qoladi.
“Yangi qo‘shiqmi?” – deya hayratlanadi u. Unga ko‘ra, bu g‘alati holat: futbol – har doim futbolchilar sahnasi bo‘lishi kerak. U Angliyaga kelgan ilk kunlarini eslaydi. Bournemouthdagi dastlabki o‘yinlarda u futbolchilar bilan birga muxlislarni olqishlash uchun borishni xayoliga ham keltirmagan. Ispaniyada bu ishni odatda futbolchilar qiladi, murabbiylar orqada qoladi.
Tommy Elphick va Shaun Cooper esa unga bu yerda boshqacha ekanini tushuntirgan. Angliyada murabbiy ham tribunaga boradi, muxlislar bilan ko‘rishadi. Shundan beri u ham har safar shunday qiladi.
Bu madaniy tafovutlarni u o‘rganib boryapti. Lekin bitta narsa o‘zgarmaydi: “Biz futbolchilarning yordamchisimiz. Asosiy rol ularniki. Biz faqat ularga muvaffaqiyat qozonishga yordam bera olamiz. Biz ulardek muhim emasmiz, bu juda aniq”, – deydi u.
The Kop bu fikrga rozi bo‘ladimi, bo‘lmaydimi – mavsum ko‘rsatadi. Ammo bitta narsa shubhasiz: agar Iraola Anfielddagi jamoaviy ruhni yana bir bor ishga tushira olsa, Liverpool yana o‘sha eski, xavfli, hamjihat jamoaga aylanishi mumkin.
Savol endi bitta: bu safar “biz” degan so‘z “men”dan ustun keladimi?
