Angliya futbolidagi yangi avlod: to‘pga egalik qachon qaytadi?

Matbuot anjumanidagi savol-javoblar deyarli tugab bo‘lgandi. Shunda Thomas Tuchel birdan Argentinaning bu jahon chempionatida kechgi “kam-bek”larni qanday qilib odatga aylantirganini tushuntirib berdi. Gap taktika haqida emas, mentalitet haqida ketdi.

“Ularning madaniyatida to‘pga egalik qilish juda muhim. Bu bolalikdan boshlanadi, – dedi u. – Bu ularning DNKsi. Doim to‘pni xohlash, chiziqlar orasida bo‘lish, o‘zingni to‘p orqali ta’riflash uchun tabiiy o‘ziga ishonch kerak. Bu – jasoratni ko‘rsatish.”

Bu safar u buni o‘z futbolchilariga nishon qilib aytgani yo‘q. Lekin Angliyaning navbatdagi ustunlikni boy berishi — ipi 2002-yilgi Yaponiya va Koreyadagi mundialga borib taqaladigan odat — fonida yashirin ma’no baribir aniq eshitildi. O‘sha paytda Michael Owen Braziliyaga qarshi 23-daqiqada hisobni ochgan, keyin jamoa faqat himoyalanib yashashga urinib, baribir yiqilgandi.

O‘sha kundan beri ssenariy ko‘p o‘zgarmadi.

“England DNA” va hal qiluvchi daqiqalardagi bo‘shliq

Futbol assotsiatsiyasining St George’s Parkda 2014-yil dekabrida ishga tushirilgan “England DNA” falsafasi bir narsani va’da qilgan: “aqlli ravishda to‘pga egalikni ustunlikka aylantira oladigan” futbolchilar. Yillar, milliardlab funtlik akademiyalar, zamonaviy bazalar, eng so‘nggi texnologiyalar.

Ammo jahon chempionati yarim finalini yutib beradigan texnik jihatdan yetuk markaziy yarim himoyachilar? Hali ham tanqis.

Tuchel uchun bu turnirning eng og‘riqli satri bitta raqamga jam bo‘ladi: Anthony Gordon 55-daqiqada hisobni ochganidan tortib, Lautaro Martínez qo‘shib berilgan vaqtda g‘alaba to‘pini kiritguniga qadar bo‘lgan oraliqda Angliyaning to‘pga egaligi atigi 12 foiz.

12 foiz!

Yana bir raqam. O‘sha oraliqda Angliya atigi 39 ta pas amalga oshirdi. Shundan 12 tasi darvozabon Jordan Pickforddan. Atigi beshta pas Argentinaning maydon yarmida.

Bu shunchaki statistika emas. Bu – qo‘rquv xaritasi. Bu – raqib yuqori pressing qilganida o‘yinni o‘z oyog‘idan boshlay olmaslik, to‘pni qayta-qayta raqibga topshirish. Maydonning narigi tomoniga yugurib, 38 yoshli Nicolás Otamendi boshchiligidagi charchagan mudofaani bosim ostiga qo‘yadigan oldingi chiziq harakatlari yo‘qligi.

“England teams sense changing moments in the game both in and out of possession, reacting instinctively and intelligently,” – deyiladi 2014-yilda Dan Ashworth boshchiligida yozilgan “England DNA” hujjatida.

Qog‘ozda chiroyli. Amalda – Argentinaning bo‘g‘ib tashlaydigan pressingida yo‘qolib qolgan jamoa.

Ashworth o‘sha paytda elit rivojlanish direktori edi. Keyin FAni tark etdi, Brighton, so‘ng Newcastle, undan so‘ng Manchester Uniteddagi omadsiz davr. O‘tgan yil may oyida u St George’s Parkka qaytdi, endi yangi lavozim – bosh futbol bo‘yicha direktor. Yonida texnik direktor John McDermott. Vazifa aniq: milliy markazni qayta qurish, FAning uzoq muddatli natija tizimlarini shakllantirish. Aslida esa bitta savolga javob topish: eng og‘ir pallada qo‘rqmasdan o‘ynaydigan jamoani qanday yaratish mumkin?

Argentina darvozaboni Emiliano Martínez buni juda sodda qilib tushuntirdi: “Biz ularning orqaga va orqaga chekinayotganini his qildik. Ba’zan g‘alaba qilib turganingizda ham oldinga borishingiz kerak. O‘yinga bo‘lgan rejangizni o‘zgartira olmaysiz.”

Akademiyalar – zo‘r, ammo o‘yin boshqaradiganlar qani?

Angliya akademiya tizimi bugun ko‘plab davlatlar havas qiladigan darajada. Premier League klublarining resurslari, infratuzilmasi, skaut tarmoqlari – hammasi yuqori darajada. Ammo bir hal qiluvchi bo‘lak yetishmayapti: o‘yinni markazdan boshqarib, tempni o‘zgartira oladigan, pressing ostida to‘pni saqlab qoladigan, bosimni yengil qabul qiladigan yarim himoyachilar.

Baribir ufqda nimadir ko‘rinayapti.

So‘nggi 12 oy ichida Elliot Anderson Angliya uchun birinchi tanlovga aylandi. Manchester City uni yozda 116 million funtga sotib oldi. Bu narx faqat bozor shovqini emas, balki ikki yildan keyin o‘z uyida bo‘lib o‘tadigan Yevropa chempionatida o‘yin markazini yetaklay oladigan avlodga bo‘lgan ishonch ham.

Manchester United muxlislari esa Kobbie Mainoo mavsumning ikkinchi yarmida Michael Carrick qo‘l ostida jamoa qayta jonlanishida asosiy figura bo‘lib turganiga qaramay, bu chempionatda deyarli maydonga tushmagani haqida hanuz bosh qotirmoqda. U Anderson va Declan Rice ortida Jordan Henderson bilan birga zaxira markaziy yarim himoyachi sifatida chaqirildi. Natijada Bournemouthdan Alex Scott ham, Arsenalning iqtidorli yulduzi Myles Lewis-Skelly ham chetda qoldi.

Holbuki, Premier League yakuniga kelib, mamlakatdagi eng yaxshi formada bo‘lgan ikki yarim himoyachi aynan shular edi, degan fikrni rad etish qiyin. Scott o‘tgan yilgi Yevropa U‑21 chempionatida Anderson bilan birga markazda g‘olib duetni tashkil etgan, bu mavsum esa Bournemouthning Arsenal ustidan g‘alabasi va Manchester City bilan durangida porlab, chempionlik poygasiga bevosita ta’sir ko‘rsatdi.

Lewis-Skelly esa yanada qiziq yo‘lni bosib o‘tdi. U Angliya uchun asosiy chap qanot himoyachisi o‘rnini yo‘qotganida, jahon chempionatiga borish imkoniyati deyarli yo‘qdek ko‘ringandi. Lekin u markazga qaytdi. Allaqachon tayyor, hamma joyda bo‘ladigan yarim himoyachiga aylandi, Arsenalda Martín Zubimendini zaxiraga o‘tirg‘izdi, chempionlik poygasida asosiy rol o‘ynadi va Paris Saint‑Germainga qarshi Chempionlar ligasi finalida markazni butunlay nazorat qildi. 19 yosh. To‘pni har lahzada xohlaydigan, Tuchel aytgan o‘sha “tabiiy o‘ziga ishonch” aynan shunda.

Bu ikki futbolchi Angliya kelajagida katta rol o‘ynashi deyarli muqarrar. Lekin ular yonida kim bo‘ladi – Mainoo yoki Adam Wharton? Bu savol endi ichki raqobatni belgilaydi.

“O‘nlik”dan chuqur markazga: yangi avlod profili

Anderson, Scott, Angel Gomes, Wharton – bularning barchasi o‘yinini “10-raqam” sifatida boshlagan. Keyin esa chuqurroq pozitsiyaga qaytgan. Bu tasodif emas. Angliya nihoyat to‘p bilan o‘ynashni yoqtiradigan, pressingni yorib o‘tadigan, pas oralig‘ini ko‘ra oladigan, oldinga o‘ylaydigan yarim himoyachilarni yetishtirishni boshlayotgandek.

Tuchel hozircha Crystal Palace yarim himoyachisi Whartonga to‘liq ishongandek ko‘rinmaydi. Lekin uning pas repertuari, chiziqlar orasidagi uzatmalari, to‘p bilan o‘zini tutishidagi ishonch – bu odatdagidek mashg‘ulot bilan singdirib bo‘lmaydigan fazilatlar. Bu o‘yinchini bosim ostida ham to‘pni xohlaydigan futbolchi qiladi.

Dan Ashworth va uning hamkasblari St George’s Parkdagi kabinetlarda navbatdagi “o‘z-o‘zini tahlil qilish” sessiyasini boshlashar ekan, ehtimol, eng keskin savol shunday: bu tizimni yana tubdan o‘zgartirish kerakmi yoki nihoyat o‘z mevasini bera boshlayotgan avlodga chiday olishadimi?

Eng qizig‘i shundaki, Angliyaning yillar davomida izlagan javobi balki allaqachon qo‘l ostida yurgandir. To‘pni qo‘rqmasdan so‘raydigan, bosim ostida yashaydigan, hisob 1:0 bo‘lganda ham orqaga emas, oldinga o‘ylaydigan yarim himoyachilar shaklida. Endi savol bitta: murabbiylar ularga ishonadimi?