Angliya jahon chempionatida yarim finalda to‘xtadi

Angliya yana chorakdan qaytdi. Bu safar ham bosh murabbiy o‘zgardi, umid o‘zgardi, lekin yakuniy manzara deyarli o‘sha-o‘sha qoldi.

Tuchel keldi, va’da berdi – lekin yarim finalda to‘xtadi

Bu jahon chempionati boshlanishidan oldin ko‘pchalik singari men ham Angliya uchun chegarani yarim final deb ko‘rgan edim. Farqi shunda ediki, Thomas Tuchel ana shu chegarani yorib o‘tishi kerak bo‘lgan odam sifatida kelgan edi. U 2025-yil yanvarida lavozimni qabul qilganida, maqsadini yashirmadi: bu turnirni yutish uchun kelganini aytdi.

Vazifa aniq edi – eng katta o‘yinlarda farq qilish, yarim final la’natini sindirish, finalda chiziqdan o‘tish. So‘nggi yillarda Angliya aynan shu nuqtalarda yiqilayotgandi.

Argentina bilan bo‘lgan 2:1 hisobidagi mag‘lubiyat esa bu rejani yana bir bor parcha-parcha qildi. Gol urilgach, jamoaning ortga chekinishi, o‘yin boshqaruvini raqibga topshirishi, o‘rinbosarlar tanlovi – bularning bari Angliyani finaldan uzoqlashtirdi.

Tomoshabin uchun bu o‘yin juda alamli bo‘ldi. Ayniqsa, 60 yildan beri kutilgan birinchi jahon chempionati finaliga chiqish imkoniyati bunchalik yaqin turganida.

Kutilgan narsa boshqacha edi. Men ham ko‘proq narsa kutgan edim. Lekin Tuchel bu safar maqsadga yetkazmadi, deb uning ishini darrov yopish kerak, degan xulosa ham xato bo‘ladi.

Shartnoma davom etadi, bosim esa yanada oshadi

Tuchelning dastlabki shartnomasi aynan shu yozda yakunlanishi kerak edi. Ammo u fevral oyida ikki yillik yangi kelishuvga imzo chekdi va endi Angliyani 2028-yilgi Yevropa chempionatiga olib kiradi. Bu musobaqa Angliya hamkorlikda mezbonlik qiladigan turnir bo‘ladi.

Murabbiy nima bo‘layotganini juda yaxshi tushunadi. Bu jahon chempionatidagi yakuniy natija unga bo‘lgan e’tibor, savollar, tanqidlarni bir necha baravar oshiradi. Lekin u bunday bosimdan cho‘chiydigan darajadagi odam emas.

Uning tajribasi va yutuqlari yetarlicha. Futbol qanday ishlashini biladi. Endi esa uning uslubi, qarorlari, o‘yin falsafasi har bir bosqichda, har bir yig‘inda sinchkovlik bilan tahlil qilinadi.

Sabablardan biri aniq: bu jahon chempionatida u va’da qilgan Angliya o‘yinini deyarli ko‘rmadik.

Oxirgi yarim soatda Argentina hisobni quvib kelayotgan payt – aynan shunday vaziyatlar Tuchel jamoasining uslubiga mos, deb ko‘p gapirilgandi. Raqib ochilib o‘ynasa, Angliya kuchliroq bo‘ladi, degan g‘oya bor edi. Past blokda mudofaa qiladigan raqiblarga qarshi qiynalgan jamoa, ochiq o‘yin beradigan grandlar bilan yaxshiroq ko‘rinishi kerak edi.

Ammo bu safar bunday bo‘lmadi.

Tuchel juda erta mudofaa rejimiga o‘tdi. Meksikoga qarshi o‘n kishi bilan o‘ynalgan uchrashuvdagi kabi, Norvegiyaga qarshi so‘nggi daqiqalardagi kabi. Bu turnirda unga natija bergan ehtiyotkorlik bu safar final yo‘llanmasidan ayirdi.

Bunday darajadagi jamoaga shunchalik uzoq vaqt to‘pni berib qo‘ysangiz, ayniqsa Lionel Messi kabi dahoga bu qadar erkinlik bersangiz, jazoni kutishdan boshqa iloj qolmaydi. Jazoni esa u berdi.

Issiq paytdagi gaplar va sovuqqon tahlil

Yarim final tugagach, Tuchel o‘z yondashuvidan afsuslanmasligini aytdi. Lekin bunday lahzalarda berilgan javoblar haqida hamma biladi: hissiyotlar haddan tashqari baland, jarohat juda yangi bo‘ladi. Bosh murabbiy bo‘lasizmi, futbolchi bo‘lasizmi – bunday mag‘lubiyatdan keyin fikrlar hali joyiga tushmagan bo‘ladi.

Shuning uchun u o‘sha paytdagi gaplariga qattiq yopishib olish shart emas. Bir necha kun o‘tadi, o‘yin qayta ko‘riladi, sovuqqon tahlil boshlanadi. Ana shunda uning haqiqiy xulosalari shakllanadi.

U bilan bir necha haftadan keyin gaplashish, keyingi o‘yinlarda nimalar o‘zgarganini ko‘rish – mana bu haqiqiy mezon bo‘ladi.

Azteca, Meksika va turnirning eng yorqin lahzasi

Bu jahon chempionati Angliya uchun alamli yakun topgan bo‘lishi mumkin, ammo olib ketadigan ijobiy jihatlar ham oz emas.

Men ularning barcha uchrashuvlarini sharhlab bordim. Eng unutilmas lahza? Meksikaga qarshi Azteca stadionidagi dramatik g‘alaba. Turnirning eng yaxshi o‘yini, eng yaxshi stadionda, eng zo‘r muhitda.

Bunday jamoaviy ruhni, bunday birdamlikni avval deyarli ko‘rmaganman. Shuning uchun ham bu uchrashuvni Angliya terma jamoasining chet eldagi eng yaxshi jamoaviy o‘yini sifatida ta’rifladim. Ana shu kechadan keyin bu jamoa bilan hamma narsa mumkin degan fikr paydo bo‘ldi.

Umuman olganda, futbolchilar o‘zlarini faxr bilan his qilishi mumkin. Ular bir qator og‘ir vaziyatlardan o‘tib chiqishdi. Mag‘lub bo‘lishgan bo‘lsa ham, bu taslim bo‘lib emas, oxirigacha harakat qilib bo‘ldi.

Tarkibdagi notenglik va Kane’dan keyingi savol

Endi nima bo‘ladi? Tuchel, asosan, shu tarkib bilan kelayotgan yilgi Yevro saralashiga kirib boradi. Lekin uning keyingi ro‘yxatida uch-to‘rtta o‘zgarish bo‘lishi kutiladi. Chunki bu jamoa muvozanat nuqtai nazaridan ideal emasdi. Shaxsan men tanlagan tarkib ham bo‘lmasdi.

Eng katta savollardan biri – markaziy hujumchi masalasi. Harry Kane bir necha haftada 33 yoshga kiradi. Savol esa juda sodda: uni almashtirishga tayyor, o‘zini baland ovoz bilan e’lon qilayotgan hujumchilar qayerda?

Shunga qaramay, Tuchel ixtiyoridagi resurslarga qarab, “bu jamoa kerakli darajadan juda uzoq”, deyish ham to‘g‘ri bo‘lmaydi. Asosiy skelet bor, tajriba bor, endi uni to‘g‘ri muvozanatga keltirish, ayrim pozitsiyalarda raqobatni oshirish kerak xolos.

Uchinchi o‘rin bahsi – va doimiy deja-vu

Shanba kuni bo‘lib o‘tadigan uchinchi o‘rin uchun o‘yin? To‘g‘risini aytganda, bu uchrashuvning o‘zi – futbol taqvimidagi eng g‘alati an’analardan biri. Turnirning ruhiy tomoni allaqachon yakunlangan bo‘ladi, lekin baribir maydonga chiqish kerak.

Natijadan qat’i nazar, Angliya yana odatdagi manzarani takrorlaydi. Turnir yakunida alam bilan orqaga nazar tashlaydi, lekin shu bilan birga, keyingi safar hammasi boshqacha bo‘lishiga umid bilan qaraydi.

Tuchel ham shu ishonchni ushlab turishi kerak. 2028-yilgi Yevropa chempionatining katta qismi o‘z uyida o‘tkaziladi. 2021-yilda uyda o‘ynalgan o‘yinlar qanday kuch berganini, finalgacha yetib borilganini unutish qiyin.

Shon-shuhrat haqidagi orzular yana qaytadan boshlanadi. Bu orzular to‘xtamaydi. Angliya nihoyat chiziqdan o‘tguncha, oxirgi to‘siqni buzib o‘tguncha davom etadi.

Savol esa o‘sha: bu safar Tuchel va uning jamoasi chindan ham chiziqni bosib o‘ta oladimi?