Hindistonda futbolning yangi bosqichi: Indian Super League 2023
Hindiston hali ham Jahon chempionatiga chiqqani yo‘q. Lekin bu yozda mamlakat bo‘ylab futbol shunchalik qizg‘in muhokama qilindiki, go‘yoki terma jamoa final bosqichida o‘ynayotgandek edi. To‘rt yilda bir marta alangalanadigan bu ehtiros endi ilk bor ichki maydonga, har hafta o‘ynaladigan ligaga ko‘chishi mumkin.
4 sentyabr kuni Indian Super League yangi mavsumni boshlaydi. Bu safar nafaqat o‘z vaqtida, balki butun tuzilmasi yangilangan holda.
Jahon chempionati fonida qayta tug‘ilayotgan liga
Bir yildan ortiq vaqt davomida ISL atrofida faqat salbiy sarlavhalar aylanib yurdi. 2025-26 yilgi mavsum besh oyga kechikdi, All India Football Federation tijoriy hamkor topa olmadi, Reliance bilan 15 yillik huquqlar shartnomasi tugadi. Klublar faoliyatini to‘xtatdi, futbolchilar ketdi, liga kelajagi savol ostida qoldi. Oxir-oqibat, atigi 13 o‘yindan iborat qisqartirilgan kampaniya bilan mavsum zo‘rg‘a o‘tkazildi.
Endi esa manzara boshqacha. Jahon chempionati Hindistonda noqulay vaqtlarda translyatsiya qilingan bo‘lsa ham, ekranlar atrofida millionlab muxlislarni to‘pladi. Futbol yana kun tartibining markaziga chiqdi.
FC Goa bosh ijrochi direktori Ravi Puskur aynan shuni urg‘ulaydi. Uning klubi o‘tgan mavsumda mamlakatning bosh kubok turniri bo‘lgan Super Cupni yutgan. U yangi start arafasida kayfiyatni aniq ifodalaydi: jahon birinchiligi ichki liga hech qachon bera olmaydigan narsani berdi – futbolni butun mamlakat bo‘ylab asosiy suhbat mavzusiga aylantirdi. Endi esa bu to‘lqinni ushlab qolish va uni mahalliy klublarga yo‘naltirish vaqti.
“Bizning vazifamiz – muxlisga shu hayajonni o‘z shahri klubiga ko‘chirishga sabab berish,” deydi Puskur. U va yana 13 ta ISL klubi rahbarlari aynan shunga bel bog‘lagan.
Klublar qo‘liga o‘tgan kuch
Yangi mavsum sakkiz oy davom etishi rejalashtirilgan. To‘liq uy-mehmonlik formatidagi 26 tadan o‘yin. Bu allaqachon yengillik. Lekin asosiy o‘zgarish kalendardan ham muhimroq.
Endi 14 ta klub tijorat, marketing va homiylik bo‘yicha boshqaruvni o‘z qo‘liga oldi. AIFF – yaqin kelajakda o‘z nomini Bharat Football Federationga o‘zgartirishni ko‘zlayotgan tashkilot – esa faqat ma’muriy va boshqaruv funksiyalarini saqlab qoladi. Ya’ni, klublar endi nafaqat maydonda, balki kulis ortida ham o‘z taqdirini o‘zlari belgilaydi.
Sobiq AIFF bosh kotibi Shaji Prabhakaran bu jarayonni “yangidan boshlash” deb ataydi. Uning fikricha, eng katta yutuq – muammolarni mavsum boshlanishidan ancha oldin hal qilib olish. Mamlakat bo‘ylab futbolga qiziqish eng yuqori nuqtada turgan bir pallada telekanallar va sarmoyadorlarni jalb qilish ancha osonlashadi.
Puskur yangi kelishuv bo‘yicha muzokaralarda bevosita qatnashgan. Endi u o‘z e’tiborini nihoyat futbolning o‘ziga qaratishi mumkinligini aytadi. Oldin klub rahbarlari ma’muriy beqarorlikni “o‘chirish” bilan ovora bo‘lib, vaqt va energiyasini shunga sarflardi. Endi esa tarkibni shakllantirish, stadiondagi muxlislar tajribasini yaxshilash va uzoq muddatli hamkorliklarni qurish birinchi o‘ringa chiqadi.
Eng muhim burilish shunda: endi teletranslyatsiya va homiylik huquqlari to‘g‘ridan to‘g‘ri klublarga tegishli. Ligani tijoriy jihatdan o‘stirish bo‘yicha manfaat aynan eng ko‘p sarmoya kiritayotgan tomon – klublarning o‘z qo‘lida.
Bu nuqtaga kelish uchun 12 yil ketdi. 2014 yilda ISL ilk bor ishga tushganda, sakkizta asoschi klub tarkibida Nicolas Anelka, Alessandro Del Piero kabi yulduzlar, Peter Reid va Zico singari murabbiylar bor edi. Stadionlar to‘lib-toshardi, yangi turnir shov-shuv bilan qarshi olingandi.
Bugun o‘sha yulduzlarning aksariyati yo‘q, tomoshabinlar soni ham o‘sha dastlabki hayajondan ancha uzoqlashgan. Liga amalda qayta yuklanmoqda. Egalar zarar ko‘rishga ko‘nikib bo‘lgan, lekin endi hech bo‘lmaganda yo‘nalish to‘g‘ri tomonga burilgandek.
Prabhakaranning talabi aniq: klublar faqat bugungi natijaga emas, kamida to‘rt, balki o‘n yillik istiqbolga qarashi kerak. Birinchi jamoa bilan cheklanib bo‘lmaydi. Infratuzilma, akademiyalar, skaut tizimi, brend – hammasi mustahkamlanishi lozim.
Telekanal tanlovi va ishonchni qayta tiklash
Endi asosiy savol: bu mahsulotni kim namoyish qiladi?
Prabhakaran telehuquqlar bo‘yicha dastlabki kelishuv katta pul olib kelmasligini tan oladi. Lekin Jahon chempionatining keltirgan sur’ati bu jarayonni yengillashtiradi. Muhimi – barqaror hamkor topish. Darhol maksimal foyda emas, balki uch-to‘rt yil davomida turnirni birga o‘stirishga tayyor bo‘lgan translyator kerak.
O‘tgan mavsumdagi beqarorlikdan keyin jamoatchilik ishonchini tiklash Puskur uchun birinchi vazifa. Uning so‘zlariga ko‘ra, telekanallar ham, homiylar ham, oddiy muxlis ham faqat bir narsaga ishonsa jiddiy sarmoya kiritadi: taqvim o‘zgarmasligiga. Mavsum qachon boshlanib, qachon tugashini bilish – professional futbolning eng oddiy, lekin Hindiston uchun hanuz eng og‘riqli shartlaridan biri bo‘lib kelgan.
Yana bir talab – yoshlar va mahalliy futbolchilarga haqiqiy sarmoya. Ichki futbolchilar havzasini kengaytirmasdan turib, ISLning Osiyo sahnasidagi obro‘sini oshirish qiyin. Puskur ochiq aytadi: agar ISL klublari AFC musobaqalarida raqobatbardosh bo‘la olsa, butun liga haqidagi tasavvur birdaniga o‘zgaradi.
Hindiston qachon global sahnaga chiqadi?
Hamma narsa rejadagidek ishlasa, kelajak yozlarda Hindiston Jahon chempionatini faqat tomosha qilibgina qolmaydi. Bu safar tomoshabin emas, ishtirokchi sifatida.
Prabhakaran bir gapni qayta-qayta eslatadi: Jahon chempionati butun aholini quvvatlantirdi. Har bir kafeda, ofisda, metroda bir savol yangradi: “Nega Hindiston bu yerda yo‘q?” Endi bu savolning yoniga yana bittasi qo‘shilishi shart: “Buni o‘zgartirish uchun nimalar qilyapmiz?”
Javob esa stadionlarda, akademiyalarda, ISL klublarining ofislarida shakllanadi. Mamlakat bo‘ylab millionlab futbol bahslari davom etayotgan bir paytda, bu suhbatlar endi qayerga borib taqaladi? Endi navbat Hindiston ligalariga – ularning qo‘lida faqat reytinglar emas, butun avlodning orzusi turibdi.
