Julian Alaphilippe: Velosportdagi Merosi va Iste’fosi
To‘rt hafta avval, Alpe d’Huez cho‘qqisida oyoqlarim ostiga yaqin joyda Julian Alaphilippe asfaltga gurs etib yiqildi. Tour de France’ning so‘nggi oldi bosqichi, finishdagi shovqin, mikrofonlar, kameralar – hamma ko‘zlar yangi fransuz umidi Paul Seixas tomon burilgan, Alaphilippe esa yerda, qo‘llarini orqaga tashlab, bo‘shliq tomonga tikilgancha yotar edi.
O‘sha paytda u bilan gaplashish rejada ham yo‘q edi. Lekin uni chetlab o‘tib bo‘lmasdi. Vaziyatning og‘irligi havoda muallaq turardi, bugun esa, uning kutilmagan tarzda velosportdan ketishi ma’lum bo‘lgach, o‘sha lahza yanada ravshanroq ko‘rinadi.
U asfalt ustida o‘tirgancha nihoyat so‘zga chiqqanida, ovozi bu sportda uzoq qolmaydigan odamnikidek eshitildi. “Ertani o‘ylamayapman. Umuman hech narsani o‘ylamayapman. Hozir xohlagan yagona narsam – o‘g‘limni quchoqlash”, dedi u past ovozda.
U qayta-qayta, ba’zan ochiq, ba’zan noaniqroq ohangda, bu uning so‘nggi Tour de France’i bo‘lishi mumkinligini aytdi. So‘ng esa, o‘sha paytda ham, bugun ortga qarab turganda ham juda ko‘p narsani aytib beradigan jumlani ishlatdi.
“Yo‘q, yo‘q. Bu yerda zavq qolmadi”, – dedi u bu yilgi Tour haqidagi savolga. “Hammasi joyida, tugadi. Zavq qolmaganda, to‘xtash vaqti kelgan.”
Bu so‘nggi satrni albatta kontekstdan uzib olish mumkin. Aslida, u intervyuning o‘zini nazarda tutgan, sekin o‘rnidan turib, suhbat yakunlangani haqida juda nozik ishora qilayotgandi. Lekin u nima qilayotganini yaxshi bilardi; bu gapni aytayotganda ko‘zida sho‘x chaqnash porlagan, ikki ma’noli iborani ataylab tanlagani bilinib turardi.
O‘sha zahoti ichimdan “Alaphilippe velosport bilan deyarli xayrlashdi”, degan fikr o‘tdi. Biroq boshqa bir tomondan, lahzaning hissiyoti ustun kelayotgandek tuyuldi: vaqt o‘tib, bu tushkun Tour de France ortda qolgach, sovuqqonlik bilan 2027 yilni o‘ylab, fikrini o‘zgartirishi mumkin edi.
Shunday bo‘lmadi. Julian Alaphilippe tamom. Vaqt hech kimni kutmaydi. XXI asrning eng yorqin kareralaridan biri endi qutiga solinib, tarix javoniga qo‘yildi.
Ijtimoiy tarmoqlardagi to‘lqin
Alaphilippe’ning iste’fosi haqidagi ilk xabarlar bilan rasmiy e’lon orasidagi 24 soat ichida ijtimoiy tarmoqlar toshib ketdi. Faqat muxlislar emas. Musobaqa tashkilotchilari, teletranslyatorlar, hamkasb poygachilar – barchasi izzat-ikrom va hurmat so‘zlarini to‘kib soldi. Xabar hali rasman tasdiqlanmagandi, lekin hech kim kutib o‘tirmadi: bu sportchini qancha odam qanchalik his qilgani shu lahzada namoyon bo‘ldi.
Bu shunchaki g‘alabalar soniga bog‘liq emasdi. U sizni qanday his qildirardi – masala shunda edi.
Ha, unda panache ko‘p edi, albatta. Lekin bu faqat shundan iborat emasdi.
Alaphilippe sof elektr edi. Qorong‘i osmonda chaqmoq chaqqandek, u tomoshabinni qisqa, lekin kuchli chaqnashlar bilan tutib olar, to‘lqinlantirar edi. Muxlislar bilan bunchalik bevosita, ichdan kelgan aloqani o‘rnatgan boshqa poygachi topish qiyin. U sizni “o‘rningizning chetiga” olib chiqib qo‘ymaydi – televizor ekranidan qo‘lingizdan ushlab, bevosita poyganing o‘ziga tortib kirgandek bo‘lardi.
Alaphilippe’ning “highlight”lar ro‘yxati uzun: 2019 yilgi Tour de France’da 14 kun sariq futbolkada yurib, butun poygani yonib turgan sahnaga aylantirgani ham bor, 2020 yilda Liège-Bastogne-Liège’ni qo‘lidan chiqarib yuborgani kabi yoqimsiz lahzalar ham.
Lekin shaxsan men uchun cho‘qqi nuqta – 2021 yilda Leuven’da qo‘lga kiritilgan ikkinchi Jahon chempionligi unvoni. Uning haqiqiy magnum opus’i. Julian Alaphilippe mohiyatining eng tiniq ifodasi.
U o‘sha chempionatga katta forma va umid bilan kelmagandi. Hatto keyinroq, ma’lum darajada, kamalak rangli futbolkaning og‘irligidan qutulishga ham qarshi emasligin aytdi. Ammo qayerdandir u Jahon chempionati tarixidagi eng buyuk chiqishlardan birini tortib chiqardi.
U ehtiyotkorlikni chetga uloqtirdi, qayta-qayta hujumga o‘tdi, so‘nggi aylanada quvib kelayotganlarni asabni chirmab yuboradigan darajadagi fursatlarda ortida qoldirdi. Bularning barchasi chog‘ida u kameraga turli grimasalar qilib, yo‘l yoqalab turgan olomonni yanada junbushga keltirardi.
Bu og‘ir metalga o‘xshash velosport edi. Sahna ustidagi ustoz shoumen ijrosi. Lekin bu yerda yana bir narsa bor edi – sehrgarona mahorat. Instinkt, ilhom va sof yurak kuchi bilan u raqamlar yig‘indisidan kattaroq, quruq vattlardan ustunroq bir narsa yaratdi. Bu ma’noda bu haqiqiy sehr edi.
Leuven’dagi poygadan keyingi matbuot anjumanida Alaphilippe aytgan bir gap xotiramda mixlanib qolgan.
“2014 yildan beri men o‘sha-o‘sha poygachiman, va hech narsani o‘zgartirmoqchi emasman”, dedi u. “Shunday uslubda poyga qilishdan juda katta zavq oldim va men uchun bu zavqni saqlab qolish juda muhim, chunki velosport og‘ir sport, va men robotga aylanishni xohlamayman.”
‘Skybots’ davridan sun’iy intellekt asriga
Alaphilippe 2014 yilda professional bo‘ldi. O‘sha paytda Team Sky davri avjida edi, britaniyalik jamoa poygalarni shunchalik nazorat va aniqlik bilan boshqarardiki, ularning poygachilarini ko‘p hollarda “Skybots” deb atashardi. U esa bugun, panache Tadej Pogačar va Mathieu van der Poel qo‘lida xavfsizdek ko‘ringan, ammo professional poygachi hayoti ma’lumotlarga to‘liq botgan, tobora ko‘proq sun’iy intellekt tomonidan “rejalashtiriladigan” davrda poygani tark etyapti.
Bu oraliq yillarda Alaphilippe o‘ziga alohida makon ochdi. Bu yerda his-tuyg‘u energiyasi boshqaruvchi kuch edi. U bu yerda juda dabdalasi chiqqan mag‘lubiyatlarni ham, undan-da yuksakroq g‘alabalarni ham boshdan kechirdi. Va eng muhimi – u bilan poygaga kirganingizda, keyingi burilishda nima bo‘lishini hech qachon aniq bilmasdingiz.
Oxir-oqibat velosport Alaphilippe’ni quvib o‘tdi. Va uni ortda qoldirdi. U esa shu nur so‘nayotgan paytda jim turmadi.
2024 yilgi Giro d’Italia’dagi bosqich g‘alabasi – 120 kilometrli yakka hujum orqali kelgan natija – uning eng jasur ishlaridan biri bo‘lib qoldi. 2025 yilgi Grand Prix de Québec esa o‘tkir vaziyatdan foydalanilgan, deyarli “o‘g‘irlik” darajasidagi reyd bilan qo‘lga kiritildi. Bu uning so‘nggi g‘alabasi bo‘lib chiqdi.
2026 yilda esa eski Alaphilippe’ni eslatadigan biror chaqnash ko‘rinmadi. Tour de France unga faqat mashaqqat, xolos, olib keldi. Alpe d’Huez’da u Warren Barguil bilan yonma-yon marradan o‘tdi – o‘zi kabi pasayish davrini boshdan kechirayotgan yana bir fransuz. Barguil bir necha kun avval velosportning yangi avlodi haqida keskin fikr bildirgani bilan sarlavhalarga chiqgandi: “Oldin 6 vatt/kg chiqarsangiz, yaxshi poygachi edingiz. Hozir esa shunchaki yordamchi bo‘lasiz”, degandi u.
Alaphilippe bosh irg‘adi. “Ha, ha. Buni his qilasiz. Va buni ko‘rasiz ham. Tezliklar telba”, dedi u.
Uning shartnomasida yana bir yil bor edi. Lekin har doimgidek, yuragi raqamlardan boshqa gap aytardi. Balki u yana bir mavsumni siqib chiqarishi mumkin edi, lekin bu faqat “reja bo‘yicha kelish” bo‘lardi, xolos. Bu esa, uning uchun, hech qanday ma’no anglatmasdi.
Shu bois u yana instinktga ergashdi. O‘z iste’fosini ham improvizatsiya qildi. Oxirgi lahzasigacha o‘ziga xos, o‘z brendiga sodiq qoldi.
Meros: raqamlardan ortiqcha narsa
U ortda 45 ta professional g‘alaba, Tour de France’da olti bosqich, ikki bor Jahon chempioni unvonini qoldirib ketmoqda. Bu raqamlar o‘z-o‘zidan hurmatga loyiq.
Ammo u haqida gap ketganda, chindan ham sanaladigan narsa – raqamlar emas.
U sahnaga chiqqan har kuni muxlislarni qanday his qilganini eslaysiz. Yurak urish tezligingiz qanday oshganini, kresloga chuqurroq cho‘kib emas, o‘rningizdan yarim turib poygani tomosha qilganingizni, televizor oldida ham qo‘lingizni musht qilib siqib, yo‘l chetidagi odamlar bilan birga baqirganingizni eslaysiz.
Julian Alaphilippe velosportni tark etmoqda. Lekin u qoldirgan bo‘shliqni raqamlar bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Savol shunday: kelajak avlodlar orasidan yana kimdir ekranning narigi tomonidan qo‘lingizdan ushlab, poyganing o‘ziga sudrab kiradigan darajada elektr bo‘la oladimi?
