2026-27: Angliya futbolidagi yangi qoidalar va o‘zgarishlar

Angliya futboli bu mavsumga oddiy reglament bilan emas, to‘liq “reset” bilan kirib kelmoqda. 2026-27 yilgi kampaniya – o‘yin sur’ati, vaqtdan yutish, “qorong‘i san’atlar”ga qarshi ochiq urush mavsumi bo‘ladi.

Qoidalar avval Qatar 2022 va yozgi jahon chempionatida sinovdan o‘tdi. Endi esa ular to‘liq kuch bilan kiryapti: yakshanba kungi Community Shielddagi Arsenal – Manchester City duelidan tortib Premier League, EFL va yakshanba ligalarigacha. Faqat bitta istisno – VAR hamma darajaga tushmaydi.

Maqsad sodda: tomoshabinni asabiylashtiradigan mayda hiylalarni kesib tashlash va to‘p o‘ynaladigan sof vaqtni oshirish, lekin o‘yin oxirida 10-12 daqiqalik “marafon” kompensatsiya qo‘shmasdan.

Qatarda bu ishladi. 2022 yilda o‘rtacha to‘p o‘yinda bo‘lgan vaqt 58 daqiqa 3 soniya atrofida, taxminan 56,9 foiz edi. Yozgi turnirda bu ko‘rsatkich 58:16 ga chiqdi, lekin qo‘shimcha vaqt ancha qisqardi – natijada to‘p o‘yinda vaqtining 60,4 foizida maydonda bo‘ldi. Endi shu model Angliyaga ko‘chmoqda.

Bu qat’iy jazodan ko‘ra, futbolchilarning odatini sindirishga qaratilgan tajriba. Lekin vaqtni “yeb” o‘yin so‘ndirib kelgan jamoalar uchun bu chindan ham yoqimsiz bo‘lishi aniq.

Autlar, darvozadan zarbalar va 5 soniyalik bosim

Endi to‘p chiziqdan chiqishi bilan sanash boshlanmaydi. Muhim narsa – kim ataylab kechiktirayotganini hakam bahosi.

Autni qo‘lga olgan futbolchi to‘pni konus ustiga qo‘yib ketadimi, sherigiga tashlab yuboradimi, maydon bo‘ylab sayr qiladimi – o‘yin sur’atini buzayotgan har qanday hiyla 5 soniyalik “taymer”ni ishga tushirishi mumkin.

Hakam hushtak chalib, futbolchiga tezlashishni buyuradi va qo‘l harakati bilan sanashni boshlaydi. Besh soniya tugasa, yana hushtak – va aut raqib jamoaga beriladi. Uzoq autlar bundan mustasno: ular standart kombinatsiya sifatida ko‘riladi.

Darvozabonlar uchun esa bosim yanada kuchliroq. O‘yin oxirida darvozadan zarba ustida “yotib oladigan” posbon endi jamoasini nafaqat ogohlantirish, balki burchak zarbasiga ham tushirib qo‘yishi mumkin. Darvozabon cho‘zilsa, hakam raqibga burchak beradi – shunchaki vaqtni cho‘zish uchun katta narx.

Almashinish: 10 soniya ichida chiq – aks holda jamoani kam qoldirasan

Almashtirilayotgan futbolchi endi maydonni eng yaqin nuqtadan 10 soniya ichida tark etishi kerak. Agar u sekinlasa, hakamga qarab olqishlab chiqsa yoki vaqt yutsa, jazoni jamoa tortadi.

Bunday holatda zaxiradan tushayotgan o‘yinchi maydonga kamida bir daqiqa kira olmaydi va jamoa shu muddat ichida 10 kishi bo‘lib o‘ynaydi.

Buni allaqachon his qilib bo‘ldi. Carabao Cup doirasidagi Wrexham – Middlesbrough uchrashuvida Will Lankshear tarixga kirdi – yangi qoida bo‘yicha birinchi “qurbon”.

80-daqiqada Lankshearning o‘zi urgan gol Boro’ni 1:0 oldinga olib chiqqan payt, u almashinishga ketayotib, maydondan sekin-asta chiqdi, muxlislarga chapak chaldi. Kim Hellberg chiziq bo‘yidan unga shoshilishni ishora qildi, lekin hujumchi baribir me’yoridan ko‘proq vaqt sarfladi. Natija: Fin Cartwright darhol maydonga kira olmadi.

O‘yindan keyin sobiq Tottenham futbolchisi faqat bitta gapni ayta oldi: u bu qoidadan bexabar bo‘lganini. Qoidalar esa shafqatsiz: zaxiradagi futbolchi keyingi to‘xtashgacha kutadi. To‘p o‘yinda davom etsa, jamoa bir necha daqiqa 10 kishi bo‘lib qolishi mumkin.

Istisnolar bor: jarohat, xavfsizlik nuqtai nazaridan maydonni ma’lum joydan tark etish imkoni bo‘lmagani kabi holatlar.

Tibbiy yordam va “soxta” jarohatlarga qarshi kurash

Tomoshabinlar odatda shuni biladi: shifokor maydonga kirsa, futbolchi kamida yarim daqiqa tashqarida qoladi. Endi bu raqam ikki baravar oshdi – bir daqiqa.

Eng keskin o‘zgarish shunda: agar o‘yinchining o‘zi yordam so‘ramagan bo‘lsa ham, uning yotishi tufayli hakam o‘yinni to‘xtatgan bo‘lsa, u baribir maydondan chiqishi shart. Maqsad aniq – raqibning bosimini sindirish uchun “yotib olish” amaliyotini yo‘qotish.

To‘p tabiiy ravishda tashqariga chiqib ketgan vaziyatlar bundan mustasno: aut, darvozadan zarba yoki burchak zarbasi uchun to‘p chiziqdan chiqqan paytda hakam o‘yinni alohida to‘xtatmagan bo‘ladi.

Bir daqiqa ayrim mutaxassislar uchun ortiqcha ko‘rinishi mumkin – ayniqsa, haqiqatan ham og‘ir jarohat olgan futbolchilar uchun. Shu bois ayrim istisnolar kiritilgan.

Eng muhimlaridan biri: agar qoida buzgan futbolchi sariq yoki qizil kartochka olsa, zararlangan o‘yinchi hamma holatda ham maydondan chiqib ketishi shart emas. Bu raqibni ataylab “kesib tashlab”, ularni son jihatdan kam qoldirishga qaratilgan qo‘pol taktik xatolarni rag‘batlantirmaslik uchun o‘ylangan.

“Darvozabon timeout”ga chek: murabbiylar uchun sovuq dush

So‘nggi yillarda ko‘p ko‘riladigan manzara: jamoa bosim ostida, darvozabon birdan o‘tirib qoladi, shifokorni chaqiradi, shu paytda qolganlar texnik hududga yugurib, murabbiydan ko‘rsatma oladi. Bir necha soniya – va hamma yana joyida, raqibning bosimi esa so‘nadi.

Endi bu ham nishonda.

Agar darvozabon tibbiy yordam so‘rasa, murabbiy tanlagan bitta maydon futbolchisi majburiy ravishda bir daqiqa maydonni tark etadi. Jamoada 10 soniya bor – kim chiqishini to‘rtinchi hakamga aytish uchun. Agar bu muddat ichida nom berilmasa, avtomatik ravishda sardor chiqadi.

Faqat o‘yinchilarni chiziqqa yaqinlashishni taqiqlash bilan bu “taktik pauza” yo‘qolmas edi. Murabbiylar baribir darvozabon orqali o‘yin ritmini buzish yo‘lini topardi. Shu sababli qoida yanada og‘irlashtirildi: darvozabon yotadimi – jamoa maydondan bitta o‘yinchi yo‘qotadi.

Boshqa mamlakatlarda bu tajriba biroz boshqacha: ba’zilarida darvozabon yotishi bilanoq har doim jamoa sardori maydonni tark etishi shart. Angliya esa murabbiyga tanlov qoldirgan.

Jarohatning o‘zi haqiqiy bo‘lgan holatlar, masalan, darvozabon zarbaga uchragan yoki qon ketayotgan bo‘lsa, istisno sifatida ko‘riladi.

VAR: yangi chiziqlar, lekin to‘liq inqilob emas

VAR ham butunlay o‘zgarmaydi, lekin tomoshabinlar uchun bir nechta yangi nuqtalar paydo bo‘ladi.

Ikki sariqdan keyingi qizil: endi VAR faqat ikkinchi sariq kartochkaga sabab bo‘lgan epizodni ko‘rib chiqishi mumkin. Birinchi ogohlantirishga qaytish yo‘q, sariq kartochka olish arafasidagi har bir to‘qnashuvni qayta ko‘rib chiqish ham yo‘q. Faqat bitta mezon – aniq xato. Foulning o‘zi bor-yo‘qligi haqidagi subyektiv bahslar VAR stoliga chiqmaydi.

Standart oldidan hujumdagi foul: tajriba tariqasida, to‘p o‘yinga kirmasidan oldin hujum qilayotgan jamoa tomonidan sodir etilgan qoida buzilishi gol, penalti yoki intizomiy choraga bevosita olib kelsa, VAR aralashishi mumkin. Bunday holda to‘pni qayta tepish buyuriladi. Mantiq oddiy: to‘p o‘yinga kirmagan bo‘lsa, jarima zarbasi ham bo‘lishi mumkin emas.

Himoyachilarning xuddi shunday foullari esa VAR ko‘magiga tushmaydi – chunki bu penalti belgilash imkonini ochib yuborardi, to‘p esa hali o‘yinda bo‘lmaydi.

Shaxsni adashtirish: jahon chempionatida VAR ba’zan “simulyatsiya” bo‘yicha ham aralashgan edi. Endi Ifab bu talqinni toraytirib qo‘ydi. VAR faqat hakam jamoani adashtirgan holatlarda – masalan, Team A o‘yinchisiga qo‘l bilan o‘ynadi deb jarima belgilab, aslida qo‘l Team B futbolchisiga tegani aniqlansa – aralashadi.

Qolgan ko‘p bahsli nuqtalar esa o‘z holicha qoladi. To‘g‘ri belgilanmagan burchak zarbalari bo‘yicha VAR chorlari bo‘lmaydi. Og‘izni berkitib, hakam bilan tortishgan futbolchilarga qizil kartochka berishdagi xatolar ham monitorga qaytmaydi.

Yangi mavsum startiga bir necha kun qoldi. Murabbiylar eski hiylalarini qayta ko‘rib chiqishga majbur, futbolchilar esa har bir sekund uchun javob beradigan davrga kiryapti. Endi savol bitta: kim tezroq moslashadi – pressingga tayyor, yuqori sur’atni sevuvchi jamoalar, yoki vaqtni yutish san’atiga o‘rganib qolgan eski maktab vakillari?