Andy Ruiz Jr qaytishi: Meksikalik Rocky ning yangi yo‘li
Madison Square Garden’dagi mo‘jizadan so‘ng yo‘ldan adashgan gigant yana yo‘lga qaytmoqda. Andy Ruiz Jr, yetti yil avval og‘ir vazn tarixidagi eng katta sensatsiyalardan birini yaratgan odam, endi yana bir bor cho‘qqiga intilmoqda – bu safar ehtimol oxirgi marta.
Meksikalik Rockyning qulash va qaytish davri
O‘sha kecha Nyu-Yorkda u deyarli hech kimning ishonchiga sazovor emasdi. Jarohatlangan Jarrell Miller o‘rniga besh haftalik ogohlantirish bilan keltirilgan, bukmekerlar nazarida 11-1 autsayder. Uchinchi raundda erga qulagan, keyin esa Anthony Joshua’ni to‘rt marta nokdaunga tushirgan. Hakam jangni to‘xtatgan paytda og‘ir vazn taxti yangi egasini topgan, Meksika ildizlariga ega birinchi chempion tug‘ilgan edi.
Imperial – Kaliforniyaning chang bosgan, tog‘lar va cho‘llar orasidagi qishloq shaharchasi – shu zahoti qahramonini bag‘riga bosdi. “Mexican Rocky” kechki shoularni aylanib chiqdi, Meksika prezidenti Andrés Manuel López Obrador qabuliga bordi, Joshua revanshini qabul qilgan zahoti 10 million dollarlik shartnomaga imzo chekdi. Pul, mashinalar, shon-shuhrat, ayollar – hammasi birdan yopirildi.
Olti oy o‘tib, u allaqancha sobiq chempion edi. Buster Douglas, Leon Spinks va James J Braddock qatoriga, “bir zarba – bir taxt” toifasiga qo‘shildi. Saudiya Arabistonidagi shamol urgan Diriyah shahrida u Joshua bilan revanishda lohas, ruhsiz ko‘rinishda ringga chiqdi. Uch oylik bazmlar, qisqartirilgan tayyorgarlik, birinchi jangga nisbatan 15 funtga og‘irlashgan vazn – hammasi hisobidan u ochkolar bo‘yicha yutqazdi. Tonggi soat 3 dagi og‘ir matbuot anjumanida, yuzida afsus izlari bilan, Ruiz haddan tashqari ishonib yuborganini va revanishga jiddiy qaramaganini tan oldi.
Shundan beri olti yildan ko‘proq vaqt o‘tdi. U esa atigi uch marta jang qildi. Vazn o‘zgarishlari, jarohatlar, bekor qilingan sanalar – hammasi uning eng ulkan g‘alabasini boshqa hayotga tegishli eksponatga o‘xshatib qo‘ydi.
Prudential Centerdagi so‘nggi yurish
Endi esa, Nyuarkdagi Prudential Centerda – uning hayotini o‘zgartirgan Manhattan arenasidan atigi o‘n chaqirim narida – Ruiz yana bir bor cho‘qqiga yurishni boshlaydi. Bu safar xatolar uchun joy qolmagan. U 12 raundlik, unvonsiz jangda 6 fut 7 dyuymli gigant Damian Knyba bilan to‘qnash keladi. Bu – ikki yildan ortiq tanaffusdan keyingi ilk jang, Eddie Hearn promoushen kompaniyasi bilan tuzilgan uch janglik shartnomaning birinchi bo‘lagi.
Bir paytlar uning chempionlikka qaytishi ancha real ko‘rinardi. Joshua’dan WBA, IBF va WBO kamarlarini yo‘qotganida u atigi 30 yoshda edi. Og‘ir vazn toifasidagi eng tabiiy iste’dod egalardan biri sanalardi: g‘ayrioddiy tez qo‘llar, yumshoq gavdasiga qaramay, ko‘z ilg‘amas kombinatsiyalar. Bolaligidan beri unga hamma past nazar bilan qarardi – semizgina bola, ammo ringda qo‘l tezligi va fikrlash darajasi boshqalardan ustun.
Eski murabbiy, yangi intizom
Endi esa uning burchagida yana Manny Robles turibdi. 54 yoshli murabbiy Ruizni ikki Joshua jangiga olib chiqqan, ammo revanjdan keyin yo‘llari og‘ir tarzda ajralgan edi. Ruiz keyin Chris Arreola bilan 2021-yilgi qaytish jangida Canelo Álvarez bilan ishlagan Eddy Reynoso xizmatidan foydalandi, Luis Ortiz ustidan 2022-yilgi g‘alabada esa Alfredo Osuna bilan ishladi. Jarrell Millerga qarshi 2024-yilgi jang arafasida esa u deyarli o‘zini o‘zi tayyorlaganini, “yarim kuch bilan” shug‘ullanganini tan oldi.
Ularning yarashuvi esa kutilmagan joyda boshlandi – Tulumdagi ta’til paytida, piña colada ustida. Ruiz qiz do‘sti bilan dam olayotgandi, og‘ir vazn toifasi esa u holda oldinga ketayotgan edi. U g‘ururini yutdi va biroz mast holatda Instagram orqali Robles’ga yozdi: yana birga ishlashni so‘radi. Javob ko‘p kutdirmadi. Robles rozi bo‘ldi, ammo bitta shart qo‘ydi: Ruiz butunlay tinglashi, diqqatini bo‘lishmasligi, vaqt va mehnatining “120 foizini” berishi kerak.
Ruiz Nyuarkdagi matbuot anjumanida shunday dedi: u bilan qayta birlashgani uchun xursand, avvalgi raqiblarga qarshi janglarda “to‘g‘ri ishlarni qilmaganini”, Robles uni “uyg‘otganini” ta’kidladi.
Ularning qayta birlashuvi bu safargi qaytishning avvalgilaridan farqli ekaniga eng jiddiy dalil bo‘lib turibdi. Roblesning aytishicha, ular oddiy yigirma-yigirma to‘rt haftalik lager o‘rniga deyarli butun yilni zalda o‘tkazishgan. “Bu ikki yoki uch oy avval boshlanmagan. Butun yil shu yo‘ldamiz”, – dedi u. “Eski Andy qaytdi, u ruhiy, jismoniy, ma’naviy jihatdan yaxshi holatda.”
Tarozidagi signal
Bir narsa bu so‘zlarni tasdiqlayotgandek bo‘ldi: vazn o‘lchash marosimi. Ruiz 254,3 funt bilan keldi – 2018-yilda Kevin Johnson ustidan qozongan g‘alabasidan beri eng yengil ko‘rsatkichi. Joshua revanjidagi 283,7 funtlik “rekord”idan qariyb 30 funt kam. Knyba esa 255,5 funt bo‘ldi. Bo‘yda olti dyuym farq, vaznda esa bir funtga ham yetmaydi.
Ruiz yo‘liga chiqayotgan to‘siqlar real edi. 2021-yilda o‘ng tizzasiga, 2023-yilda esa yirtilgan rotator manjetkasiga operatsiya qildirgan. Millerga qarshi jangda o‘ng qo‘lini sindirgan, shunga qaramay 12 raundni to‘liq o‘tkazgan. Avvaliga jarrohliksiz tuzalishiga umid qilgan, ammo oxir-oqibat pichoq ostiga yotishga majbur bo‘lgan. Natijada juma oqshom tugaydigan 762 kunlik tanaffus cho‘zilib ketdi.
Bu orada u shoshilmadi. Besh farzandi bilan ko‘proq vaqt o‘tkazdi, Meksikada tug‘ilgan, qurilish pudratchisi bo‘lgan otasi bilan birga ko‘chmas mulk loyihalarida ishladi. Aynan o‘sha ota uni besh yoshida bokschilar zali tomon boshlagan, giperaktivligini jilovlash uchun uni Meksikalidagi zal va musobaqalarga olib o‘tgan. Ruiz cherkovga bora boshladi. Joshua janglaridan bir o‘zi taxminan 17 million dollar topgan, pul unga qaytish uchun majburiyat bo‘la olmasdi. Lekin bir payt kelib u “charchashdan charchaganini”, “zerikishdan zerikkanini” his qildi.
Bo‘shab qolgan taxt va ochilgan eshiklar
Bugun og‘ir vazn toifasiga qaytish uchun bundan qulay payt topish qiyin. Lennox Lewis’dan keyin chorak asr kutish kerak bo‘ldi – nihoyat 2024-yil mayida Oleksandr Usyk Tyson Fury ustidan g‘alaba qozonib, to‘rt asosiy kamarni birlashtirdi. Oradan ikki yil ham o‘tmay, bo‘lim yana parchalandi. 39 yoshli Usyk iyunda qolgan kamarlaridan ham voz kechdi, endi taxt bo‘laklari Murat Gassiev (WBA), Agit Kabayel (WBC), Filip Hrgović (IBF) va Daniel Dubois (WBO) qo‘lida. Yo‘llar ko‘p, eshiklar ochiq.
Bunday fon, ismi tanilgan, so‘nggi o‘n yillikdagi eng shov-shuvli g‘alabalardan biriga ega sobiq chempion uchun – ayni muddao. Juma kuni g‘alaba qozonsa, Ruiz yana chempionlik poygasiga sho‘ng‘ishi mumkin. Hatto bir paytlar xayoliy tuyulgan Joshua bilan uchinchi jang ham, Fury bilan kutilayotgan noyabrdagi to‘qnashuvdan keyin, kun tartibiga qaytishi ehtimoli bor. Yaqinda chiqarilgan diss-treki, unda yarim o‘ndan ortiq og‘ir vazn raqiblarini tilga olishi, uning ambitsiyasi so‘nmaganini ko‘rsatib turibdi.
Bu qaytishda yana bir ramziy chiziq bor. 2019-yilda aynan Ruizning o‘zi Eddie Hearn’ga yozib, Miller doping bilan qo‘lga tushgach, Joshua’ga raqib bo‘lish imkoniyatini so‘ragan edi. O‘sha xabar Hearnning og‘ir vazn rejalarini bir kechada ostin-ustin qildi. Endi esa Ruiz boshqa takliflarni ko‘rib chiqqanidan so‘ng, o‘sha rejalarni buzgan promouter bilan bir safga qaytdi.
Hearn buni yashirmaydi: bu biznes qarori. Uning fikricha, Ruizni Joshua uchun dahshatga aylantirgan tezlik, zarba kuchi va chidamlilik hanuz joyida. Meksika ildizi va tarixiy g‘alabasi esa uni bugungi og‘ir vazn bozorida kamdan-kam bokschiga nasib etadigan darajadagi kassali yulduzga aylantirishi mumkin. Agar Ruiz bu safar hammasini to‘g‘ri qilsa, Hearnning so‘zlari bilan aytganda, “butun bo‘limni supurib o‘tishi” va sportning eng yirik yulduzlaridan biriga aylanishi ehtimoli bor.
Knyba – birinchi sinov, birinchi haqiqat
Birinchi to‘siq – Knyba (17-1, 11 KO). Og‘ir vazn uchun ham ulkan bo‘lmish polyak, 86 dyuymli qo‘l uzunligiga ega. U so‘nggi jangida Germaniya vakili Kabayelga qarshi uchinchi raundda to‘xtatib qo‘yilgan, yagona mag‘lubiyatini qabul qilgan, ammo ayrim daqiqalarda o‘zini yuqori darajada ko‘rsata olgan. Nyuarkdagi yakuniy matbuot anjumanida u bu mag‘lubiyatni “elit darajada raqobat qila olish” isboti sifatida talqin qildi va ringda “eng och, eng yaxshi Andy Ruiz”ni kutayotganini aytdi. Zalda esa Tomasz Adamek davrini eslatuvchi, shovqinli polyak muxlislari bo‘lishi kutilmoqda.
Ruiz (35-2-1, 22 KO) uchun bo‘y farqi yangilik emas. 6 fut 1 dyuym bo‘y bilan u butun karerasini undan balandroq, “klassik” og‘ir vaznlarga qarshi o‘tkazgan. Knyba haqida gapirar ekan, u shunday dedi: “[Knyba] – gigant. Shuning uchun meni ‘giant slayer’ deyishadi. Men doim katta-katta yigitlar bilan jang qilaman. Nima uchundir bu menga ishlaydi.”
Bu juftlikning amaliy tomoni ham bor. Endi Ruizni asta-sekinlik bilan, hech narsa ko‘rsatib bermaydigan raqiblar bilan qaytarishning foydasi yo‘q. Hearn buni ochiq aytdi: agar Ruiz og‘ir vazn taxtini yana zabt etish niyatida bo‘lsa, avvaliga aynan shunday raqiblarni yengishi shart.
Yetti yil avval Ruiz bitta haqiqatni o‘rgandi: bokschi uchun “ertaga qilaman” degan kunlar cheksiz emas. Endi 36 yoshida, nihoyat ularni sanab chiqishga tayyor holatda, u Prudential Center ringiga qadam qo‘yadi. Savol esa bitta: bu ertalarning nechta qolgani va ularni yana bir bor tarixga aylantirishga hali kuchi yetadimi?
