Ayollar sportida trans sportchilar: WNBPA bayonoti va bahslar

Ayollar milliy basketbolchilar uyushmasi (WNBPA) juma kuni keskin bayonot bilan chiqdi. Ularning nishoni – so‘nggi haftalarda ayollar sportidagi trans sportchilar mavzusi atrofida kuchaygan nafrat to‘lqini va ayniqsa Indiana Fever himoyachisi Sophie Cunningham atrofida qizigan bahslar.

Uyushma aniq chiziq chizdi: nafratga joy yo‘q.

Liga markazida – siyosiy maydonga aylangan parket

WNBPA chiqishida trans jamiyatiga qarshi “nafrat, zo‘ravonlik va yovuzlashtirish”ni qoralab, muxlislarga arenalarda bunday ritorikani ko‘rsa, xabar berishni so‘radi. Matnda Cunningham nomi tilga olinmadi, trans sportchilarning musobaqalarda qatnashish huquqi bor-yo‘qligi bo‘yicha ham tomonni ochiqcha tanlamadi. Biroq asosiy tamoyil qat’iy ifodalandi: uyushma “ayollar sportini himoya qilish bilan birga, o‘zgarish olib kirish” uchun mavjud.

Bayonotning ohangi keskin edi: biror guruhni, shu jumladan trans insonlarni nishonga olgan nafrat faqat “qo‘rquv, bo‘linish va zarar”ni kuchaytirishi ta’kidlandi. Shunga qaramay, uyushma murakkab mavzulardan qochmasligini, “og‘ir suhbatlar” davom etishini bildirdi, lekin o‘zini siyosiy o‘yinlarda “qo‘g‘irchoq” sifatida ishlatishga yo‘l qo‘ymasligini aniq aytdi: “O‘yinchilarga qo‘llab-quvvatlov bering. Muxlislarga qo‘llab-quvvatlov bering.”

Sophie Cunningham – bir bayonot, butun ligaga tarqalgan aks-sado

Bahs markazida esa baribir bitta ism turibdi. 21 iyul kuni ESPN maqolasida Cunningham ayollar sportida trans sportchilar masalasiga oid fikrini ochiq aytdi: u “garderobdagi yosh qizlarni himoya qilishni” xohlashini va “ular biologik erkaklarga qarshi o‘ynamasligi kerak”ligini ta’kidladi.

Shundan keyin bosim susaymadi, aksincha kuchaydi. Oradan bir kun o‘tib, Indiana Feverning Connecticut Sun ustidan 22 iyuldagi g‘alabasi arafasida Cunningham o‘z pozitsiyasini yana takrorladi.

“I said what I said. I think it's kind of common sense. And I think I'll always believe in that,” dedi u o‘sha kuni. U o‘zini “siyosiy inson emasman” deb tariflab, trans jamiyatini yomon ko‘rishini “hech qachon aytmaganini” urg‘ulagan bo‘lsa-da, bu so‘zlar arenalar tashqarisida ham, ichkarisida ham qarama-qarshi mitinglar, plakatlar va shiorlarga sabab bo‘ldi.

Fever o‘yinlari atrofida Cunninghamni qo‘llab-quvvatlovchilar va uni tanqid qiluvchilar alohida guruhlarga bo‘linib, o‘z pozitsiyasini namoyish eta boshladi. Cunningham esa keyinchalik konservativ media yuzlaridan biri bo‘lgan, ayollar sportida trans sportchilarga qarshi kampaniyalarda ko‘rinib kelayotgan sobiq suzuvchi Riley Gaines bilan suratga tushdi. Bu kadrlar bahsni yanada keskinlashtirdi.

WNBA ichida ham chiziq chizilmoqda

Ligadagi yirik figurallar ham jim qolmadi. Seattle Storm hammuassisi Celeste Keaton o‘tgan haftada Seattle’dagi Climate Pledge Arena ichida ikki o‘smir qiz bilan sodir bo‘lgan hodisa ortidan chetlatish va jarimaga tortildi. O‘sha qizlar o‘yin vaqtida parket yonida o‘tirib, Cunninghamni qo‘llab-quvvatlovchi plakatlar ko‘targan, Keaton esa ularga yaqinlashib, ularni haqorat qilib, “aqldan ozgansanlar” deganini da’vo qilishdi.

Minnesota Lynx bilan o‘yinda esa Cunninghamni butun arena bo‘ylab hushtaklar kutib oldi. Shu payt Lynx bosh murabbiyi Cheryl Reeve “Trans kids belong” yozuvli futbolka kiyib chiqdi. Bu oddiy kiyim emas, aniq siyosiy ishora edi.

Cunningham o‘ziga qarshi reaksiya haqida gapirar ekan, bu jarayonni “chalg‘itish” deb atadi va WNBA bu pallani turfa xillik va inklyuziya haqidagi da’volarini amalda ko‘rsatish uchun imkoniyat sifatida ko‘rishi kerakligini aytdi.

Siyosiy sahnaga chiqib qolgan himoyachi

Bahs endi faqat basketbol va WNBA bilan cheklanmayapti. AQSh vitse-prezidenti JD Vance ham Cunningham pozitsiyasini ochiq qo‘llab-quvvatladi va teleefirda unga “davom et” deb murojaat qildi.

U Fox News efirida Cunninghamni tanqid qilayotgan har bir inson uchun “o‘nlab boshqalarni ilhomlantiryapsan” deb maqtadi va mamlakatni “qaytarib olish” uchun fikrini ochiq aytadigan “jasur insonlar” zarurligini ta’kidladi.

Cunningham esa o‘z nuqtai nazarini Title IX bilan bog‘lab izohlaydi. 1972 yilda qabul qilingan, federal mablag‘ oladigan ta’lim dasturlarida jinsiy kamsitishni taqiqlovchi bu qonun AQShda qizlar va ayollar sporti portlashining asosiy omillaridan biri sifatida ko‘riladi va bugungi trans sportchilar bahslarining markazida turibdi.

“Shuning uchun Title IX bor. Shuning uchun ayollar sportida buyuklar paydo bo‘lgan,” deydi Cunningham. Uning fikricha, agar Title IX va ayollar sporti himoya qilinmaganida, “ayollarning sportdagi ovozi” hozirgidek bo‘lmasdi. U kelajakda aynan shu himoya chizig‘ini saqlab qolish “nihoyatda muhim”ligini urg‘ulaydi.

Sudlar, qonunlar va parketdagi bosim

Trans sportchilarning ishtiroki so‘nggi yillarda madaniy “front chizig‘i”ga aylangan. 30 iyul kuni AQSh Oliy sudi ayrim shtatlarning trans sportchilarga qarshi cheklovlarini kuchda qoldirdi. Bu qaror bir yil avvalgi voqealar – o‘sha paytdagi prezident Donald Trump tomonidan qizlar va ayollar musobaqalarida trans sportchilarning ishtirokini cheklashga qaratilgan farmonga urinish ortidan keldi.

Shunday fon ostida Cunninghamning har bir uch ochkoligi, har bir intervyusi endi oddiy sport voqeasi emas, siyosiy, ijtimoiy va huquqiy jang maydonida yangrayotgan signallarga aylanib bormoqda.

Parketdagi raqamlar va oldinda turgan kun

Shu shov-shuvlar ichida basketbolning o‘zi hamon davom etyapti. Cunningham Fever safida ikkinchi mavsumini o‘tkazmoqda. U fevral oyida Phoenix Mercurydan treyd orqali kelgan, aprel oyida esa Indiana bilan bir yillik shartnomani yangiladi.

Maydonda u jamoaga aniq foyda keltirmoqda: o‘rtacha 9,1 ochko, uchliklardan 44,8 foizlik aniqlik. Bunday ko‘rsatkichlar odatda sport sahifalarining birinchi satriga chiqadi. Hozir esa ularning ustiga boshqa savollar qo‘shilib ketdi: kimni himoya qilish kerak, sport kim uchun ochiq bo‘lishi kerak, chegarani kim belgilaydi?

Indiana Fever endi safarda Chicago Sky bilan o‘yinga yo‘l oladi. Bu o‘yin jadvalda oddiy navbatdagi uchrashuv bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Ammo hozirgi sharoitda har bir hushtak, har bir plakat, har bir kiyilgan futbolka WNBA kelajagida chiziladigan chiziqlarni yanada ravshanlashtiradi.