Birmingemdagi Yevropa chempionatida sport va siyosat
Birmingemdagi Yevropa chempionatida kun tartibi faqat medal va rekordlar bilan cheklanib qolmadi. Sahna markazida — global sport siyosati, uning markazida esa World Athletics prezidenti Sebastian Coe turardi.
“Siyosatchilar avtobusda, lekin rulda emas”
Coe murakkab mavzuni bitta obraz bilan ochib berdi. Uningcha, sportni siyosatdan himoya qilishning kaliti juda sodda: siyosatchilarni “avtobusga chiqarish”, lekin rulga yaqinlashtirmaslik.
“Muvozanat shunda: siyosatchilar avtobusda bo‘lsin, lekin rulga umuman yaqinlashmasin”, — dedi u Yevropa chempionatida jurnalistlar savollariga javob berar ekan.
Savol bejiz emasdi. 2028-yilgi Los Angeles Olimpiadasi fonida sport va siyosat chizig‘i yana qalinlashmoqda. Yaqinda bo‘lib o‘tgan Jahon chempionatidagi bahsli epizod — Folarin Balogun atrofidagi mojaro — bu keskinlikni yanada oshirdi.
U yerda AQSh prezidenti Donald Trump tomonidan FIFA rahbari Gianni Infantino’ga qilingan telefon qo‘ng‘irog‘i katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. Balogunga ko‘rsatilgan qizil kartochka va uning keyingi o‘yinga diskvalifikatsiyasi bekor qilinishi aynan shu siyosiy bosim bilan bog‘lab tanqid qilindi. FIFA oxir-oqibat chetlatishni olib tashladi.
Trump 2028-yilda, Los Angeles o‘yinlari o‘tkazilayotgan paytda, o‘zining ikkinchi prezidentlik muddatining oxiriga yaqinlashgan bo‘ladi. Savol aniq: siyosat Olimpiadalar eshigidan qayta kirib keladimi?
Coe bunday bosimga qanday javob berish kerakligini ochiq aytdi: “Bunday qo‘ng‘iroqlar bo‘lganda, hammasi sport tashkilotining chidamliligiga borib taqaladi: ‘Eshitdim, rahmat, kechasi tinch o‘tsin’, deb ayta olish kerak”, — dedi u, siyosatchilarni ruldan uzoq tutish haqida gapirar ekan.
London-2012 tajribasiga tayangan Coe davlat bilan yaqin ishlash zaruratini ham yashirmadi. “Men London o‘yinlarini boshqarganman. Hukumat, bosh vazirlar bilan juda yaxshi ishchi munosabatlarga ega bo‘lish nihoyatda muhim. O‘yinlarni yetkazib berish ko‘p jihatdan aynan shu aloqalarga — Moliya, Mudofaa, xavfsizlik bo‘yicha idoralar bilan ishlashga bog‘liq”, — dedi u.
Shu bilan birga u ogohlantirdi: bu eshiklarni yopib olish ham xato, haddan tashqari yaqinlashtirish ham. “Bu muvozanatni yo‘qotish xavfli”, — deya ta’kidladi Coe.
Xususiy kapital sportga kirib kelmoqda
Suhbat faqat siyosat bilan cheklanib qolmadi. Yana bir keskin mavzu — sportdagi xususiy kapital va sarmoyadorlar.
Gianni Infantino’ning Jahon chempionati daromadlarini xususiy investorlarga sotish rejasi FIFA ichida ham, tashqarisida ham kuchli qarshilikka uchragan, endi u o‘z lavozimini saqlab qolish uchun kurashmoqda.
Coe bu g‘oyani global sport uchun mutlaqo yangi hodisa sifatida ko‘rmaydi: “Oxirgi o‘n yil ichida xususiy kapital yoki suveren jamg‘armalar sportga muntazam sarmoya kiritib kelmoqda”, — dedi u.
Uning fikricha, har bir yengil atletika federatsiyasining ambitsiyasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘z daromadini oshira olish qobiliyatiga bog‘liq. “Xususiy kapital ko‘plab sport turlarida katta o‘yinchi. Aynan hozir ham ayrim yengil atletika federatsiyalari tashqi daromad manbalari, jumladan xususiy kapital bilan hamkorlikni muhokama qilmoqda. Bu shunday bo‘lishi kerak, men federatsiyalarimizni bu yo‘nalishni o‘rganishga undab kelganman”, — dedi u.
Infantino o‘z taklifida shaffoflik yetishmaganini tan olgan. Coe esa bitta prinsipni alohida urg‘uladi: “Eng muhimi — bunday jarayonlarda sportingizda boshqaruv, nazorat va muvozanat, yetarli maslahatlashuv bo‘lishi. Odamlar qarorning mantiqini, maqsadini va qanday amalga oshirilishini tushunishi kerak. Bu hal qiluvchi ahamiyatga ega”.
World Athletics’ning asosiy translyatsiya va homiylik shartnomalari 2029-yilda tugaydi. Shuning uchun tashqi sarmoyani izlash Coe nazarida na tanlov, na hashamat — zarurat. U bu boradagi munozaralar allaqachon ikki-uch yildirki, ayniqsa ijroiya qo‘mita darajasida faol davom etayotganini aytdi.
Rossiyalik sportchilar bo‘yicha keskin pozitsiya
Eng nozik nuqta esa — Rossiyaga nisbatan qo‘llanilgan sanksiyalar. Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi yozda Rossiya Olimpiya qo‘mitasiga qo‘yilgan cheklovni olib tashladi va xalqaro federatsiyalarga rossiyalik sportchilarni neytral maqomda alohida tekshirmasdan qabul qilish mumkinligini ma’lum qildi.
World Athletics bunday yo‘lni tanlamadi. Rossiya qo‘shinlari Ukrainaga bostirib kirganidan ko‘p o‘tmay joriy etilgan to‘liq taqiq hanuz kuchda qolmoqda.
Rossiya yengil atletikasi esa bu qarorni qabul qilmay, Shveysariyada joylashgan Sport arbitraj sudi — CASga murojaat qildi. Coe bu jangni masofadan turib kuzatmoqchi emas.
“Men Sport arbitraj sudida bo‘laman va o‘z pozitsiyamizni himoya qilaman”, — dedi u. O‘tgan yili IOC prezidenti bo‘lish uchun kurashib, muvaffaqiyat qozonmagan Coe bu safar o‘zining asosiy frontini aniq belgilab olgan.
U yengil atletika uchun bitta tamoyilni ajratib ko‘rsatdi: “Biz sportimiz manfaatlari deb bilgan yo‘ldan borishda davom etamiz. Xalqaro federatsiyaning sportda kimning ishtirok etishi mumkinligini belgilash huquqi — butun piramidaning asosi”.
Coe sud amaliyotiga tayandi: “Oldingi ishlarimizda ham sud aynan shu konsepsiyani qo‘llab-quvvatlagan. Bu siyosat yoki pasportlar haqida emas. Bu musobaqaning halolligi haqida. Biz himoya qiladigan pozitsiya — mana shu”.
Birmingemdagi bu chiqish Coe’ning qanday prezident ekanini yana bir bor ko‘rsatdi: u siyosatchilar bilan gaplashadi, lekin ularga rulni bermaydi; sarmoyadorlar bilan muloqot qiladi, lekin sport boshqaruvini qo‘ldan chiqarmaslikni talab qiladi; global bosimlar fonida esa yengil atletikaning musobaqaviy pokligini oxirigacha himoya qilishga tayyor.
Savol endi shunda: 2028-yil Los Angelesda bu tamoyillar sinovdan o‘tganda, avtobus rulida kim o‘tiradi?
