Braziliya va futbol: Sautgemptonning Charles Miller hikoyasi

Braziliya deganda ko‘z oldimizga birinchi bo‘lib nima keladi? Sambadan keyin — futbol. Rang-barang karnavallar, cheksiz shodiyonalar va besh marta qo‘lga kiritilgan FIFA World Cup kubogi. Pele, Ronaldo kabi yulduzlar. Ammo bu hikoyaning ildizi, kutilmaganda, Angliyaning tinchgina port shahri — Sautgemptonga borib taqaladi.

St Mary’sga eltuvchi ko‘prik ostidagi sir

St Mary’s Stadium tomon piyoda yo‘l olgan muxlislar odatda bir manzarani ko‘rishadi: temiryo‘l piyodalar ko‘prigi yonida, stadionga yetmasdan turib, devorga ishlangan katta mural. Unda Southampton tarixidagi sevimli qahramonlar: Alan Shearer, Matt Le Tissier, Ricky Lambert.

Ammo diqqat bilan qaralsa, qizil rangda yozilgan “1885” — klub tashkil topgan yil — o‘rtasida qora-oq tasvir ko‘zga tashlanadi. Qalin, chiroyli mo‘ylovli, jiddiy qarashli bir erkak. Ko‘pchilik uchun notanish yuz.

Bu — Braziliya futbolining “otasi” sanaladigan Charles Miller.

“Bu hikoya juda hayratlanarli,” deydi Sautgempton muzeylarida o‘n yildan ortiq ishlayotgan Andy Skinner. Uning ovozida hayrat ham, faxr ham bor.

San-Paulo tug‘ilishi, Sautgempton tarbiyasi

Miller San-Paulo shahrida, britaniyalik ota-onadan tug‘ilgan. O‘sha davrda ko‘plab muhojir oilalar singari, uning ota-onasi ham o‘g‘illarini ta’lim uchun Angliyaga qaytarishga qaror qiladi. Yo‘l, albatta, kemada. Manzil — Sautgempton.

Bu yerda u internat maktabiga joylashadi. Skinnerning aytishicha, o‘sha davrdagi ta’lim dasturi sportga juda katta urg‘u berardi. Aynan shu yerda, shu maydonlarda, Miller futbol bilan yaqindan tanishadi.

U St Mary’s jamoasi safida o‘ynaydi — keyinchalik bu klub Southampton nomini oladi. Shuningdek, yana bir mashhur o‘sha davr jamoasi — Corinthians tarkibida ham maydonga tushadi. Qisqasi, yigit nafaqat o‘yin qoidalarini, balki ingliz futbolining o‘sha paytdagi ruhini, uslubini, intizomini ichiga singdirib boradi.

Qoidalar kitobi bilan boshlangan inqilob

Miller nafaqat o‘yinning o‘zidan, balki bu jamoalar qanday futbol o‘ynashidan, qanday tashkil etilishidan “juda hayratlangan” edi. Bu hayrat keyincha butun mamlakat futbol madaniyatini o‘zgartiradigan kuchga aylanadi.

Southampton FC tarixchisi Duncan Holley ta’kidlaganidek, Miller taxminan o‘n yilni Sautgemptonda o‘tkazadi. So‘ng 19 yoshida tug‘ilib o‘sgan yurtiga qaytishga qaror qiladi. Ammo u Braziliyaga bo‘sh qo‘l bilan qaytmaydi.

Yonida bir necha futbol to‘pi, futbol qoidalari yozilgan rasmiy kitob, Southampton liboslari — va aniq niyat: Braziliyaga assotsiatsiya futbolini “rasman” olib kirish.

Holley shunday deydi: “O‘sha paytda Braziliyada futbol qoidalarini biladigan odam deyarli bo‘lmagan. Qoidalar kitobini olib kelgani juda qo‘l kelgan, desak xato bo‘lmaydi.”

Miller yaxshi ta’minlangan oiladan chiqqan. Bu esa unga eshiklarni ochishda yordam berdi. U San-Paulo ko‘chalarida vaqtni boy bermadi: jamoalar tuzdi, bolalar va erkaklarni yig‘di, o‘yinlar tashkil qildi, keyin esa ligalar paydo bo‘la boshladi. Braziliya futboli ilk qadamlarini ana shunday qo‘ydi.

Janubga qarab suzgan kema va amalga oshmagan o‘yin

1904 yil. Miller Braziliyaga qaytganiga o‘n yil bo‘lgan payt. Southampton klubi Argentinaga safarga chiqadi — Holleyning aytishicha, bu Janubiy Amerikaga borgan ilk ingliz jamoasi edi.

Miller bu imkoniyatni qo‘ldan boy bermaydi. U Rio-de-Janeyro portiga borib, kemani kutib oladi. Maqsad aniq: Braziliyada futbolni yanada targ‘ib qilish, ingliz klubining tashrifidan foyda chiqarish.

U Southamptonni Braziliyada o‘yin o‘tkazishga ko‘ndirishga urinadi. Ammo safar allaqachon Argentina bo‘yicha rejalashtirilgan, vaqt ham, majburiyatlar ham allaqachon taqsimlangan. Shunday qilib, Miller rejasini keyinga surishga majbur bo‘ladi.

Southamptonning Braziliyaga haqiqiy safari uchun yana 44 yil kutishga to‘g‘ri keladi. Klub nihoyat 1948 yilda bu mamlakatga yo‘l oladi. Bu vaqtga kelib esa Braziliya allaqachon futbol bilan yashaydigan, stadionlarida millionlab orzular chulg‘anib yotadigan yurtga aylangan edi.

San-Paulo muzeyidan St Mary’s devorigacha

Bugun Miller nomi Braziliyada unutilgani yo‘q. San-Paulo futbol muzeyida uning merosi alohida o‘rin egallaydi. Shaharda Charles Miller nomi berilgan maydon — Charles Miller Square — bor. U yerda Braziliya futbolining tarixi, madaniyati, afsonalari nishonlanadi.

Muzey tadqiqotchisi Marcel Tonini Millerning o‘rni nega alohida ekanini shunday izohlaydi: Braziliyaga futbolni olib kirgan yagona inson faqat u bo‘lmagan bo‘lishi mumkin, ammo Miller yuqori tabaqaga mansub edi. Bu esa unga “rasmiy” futbolni, ya’ni assotsiatsiya futbolini, jamiyatning eng nufuzli qatlamlariga yoyish imkonini berdi.

Toninining fikricha, Miller Angliyadan qaytib kelgach, o‘zi bilan nafaqat o‘yin qoidalarini, balki “zamonaviylik”ni ham olib keldi. U futbolni Braziliya elitasining hayotiga singdirgan, keyin esa bu o‘yin xalq ommasiga tushib, butun mamlakat ruhini egallagan.

Sautgemptonning unutilmagan o‘g‘li

Hampshire uchun esa bu hikoya hanuz yetarlicha mashhur emas. Sautgempton ko‘chalarida Miller nomini biladiganlar ko‘p emas. Ammo klub ichida u unutilmagan.

“Yaxshiyamki, o‘sha muralni devorga chizdirgan — klubning o‘zi,” deydi Holley. “Ular allaqachon ancha vaqtdan beri shuni qadrlashadi: Southampton klubi ilk kunlardanoq Braziliya futboli bilan bog‘liq noyob rishtaga ega.”

St Mary’sga boradigan yo‘ldagi o‘sha mo‘ylovli yigit surati, aslida, oddiy bezak emas. U Braziliya karnavallaridagi rang-barang futbol orzulari bilan tumanli Hampshire o‘rtasidagi ko‘rinmas ko‘prik.

Savol esa shunday: Braziliya futbolining bu ingliz ildizlari kelajakda yana qanday kutilmagan hikoyalarni yuzaga chiqaradi?