Chelsea uchun qimmatga tushgan meros: 10 million funtlik jarima
FA nihoyat uzoq yillik shubhali bitimlar bo‘yicha hukmini chiqardi. Chelsea 10 million funt sterling jarimaga tortildi va ustiga-ustak, yangi futbolchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha ikki transfer oynasiga tatbiq etiladigan shartli taqiq oldi. Bu – Roman Abramovich davrida, 2009 yildan 2022 yilgacha bo‘lgan davrda transfer qoidalarini muntazam buzib kelgan klubga berilgan og‘ir, ammo baribir yumshatilgan zarba.
Bu chora yil boshida Premier League tomonidan berilgan sanksiyani eslatadi: litsenziyasiz agentlardan foydalanish, transfer bitimlarining haqiqiy mohiyatini yashirish, offshor to‘lovlar. Qog‘ozda faqat moliyaviy xatolar emas, butun boshli tizimli yondashuv ko‘rinadi.
Bu ishda Samuel Eto’o, Eden Hazard va Willian bilan bog‘liq kelishuvlar markazda turibdi. Ularning transferlari atrofidagi hujjatlar Chelsea’ning o‘sha yillardagi ish uslubini fosh qilib berdi.
Kuchliroq jazo qanday qilib yo‘qoldi?
FA huzuridagi mustaqil komissiya dastlab yanada qattiqroq chorani ko‘zlagan: Chelsea uchun shartli ravishda olti ochko olib qo‘yish varianti stol ustida turgan. Hatto 15 ochkolik boshlang‘ich nuqtadan kelib chiqib, keyin bu raqamni pasaytirish haqida gap ketgan.
Ammo klub apellyatsiya berdi. Natija – ochkolar emas, shartli transfer taqiqi va 10 million funtlik jarima.
Apellyatsiya kengashi bir nuqtada hal qiluvchi qaror qabul qildi: Chelsea qoidabuzarliklar orqali sport nuqtai nazaridan aniq ustunlik qo‘lga kiritganini isbotlash uchun yetarli dalil yo‘q, degan xulosa qilindi. Shu bilan komissiyaning “sportiy afzallik olindi” degan asosiy tezisi amalda kuchsizlantirildi.
Shu orada, Premier League ham, FA ham sport sanksiyasi qo‘llanmasligi kerakligi haqida fikr bildirgan. Bu pozitsiya, komissiya tomonidan qayd etilganidek, ishning eng bahsli jihatlaridan biriga aylandi.
“Sharmandali va manmanona mensimaslik”
FA e’lon qilgan yozma asoslarda Abramovich davridagi boshqaruv keskin tanqid qilindi. Komissiya ularning xatti-harakatlarini “o‘yin qoidalariga nisbatan sharmandali va manmanona mensimaslik” deb atadi, bu esa “futbol o‘yiniga umuman, va CFC nomiga alohida putur yetkazganini” ta’kidladi.
Shu bilan birga, komissiya ish bo‘yicha FAning o‘zidan ham jiddiy norozilik bildirdi: alohida shaxslar ayblanmagani, shuningdek, sport sanksiyasidan voz kechish so‘ralgani ularni “alohida tashvishga solgan” nuqtalar sifatida qayd etildi.
Moliyaviy huquq bo‘yicha mutaxassis, McCarthy Denning yuridik firmasining sport bo‘limi rahbari Stefan Borson bu jarayonni keskin baholadi. Uning ta’kidlashicha, Chelsea’ning yuridik jamoasi FA va Premier League bilan “nizosiz diplomatiya bo‘yicha ustozona ish olib borgan”, natijada 15 ochkolik potentsial jazo avval olti ochkolik shartli jazoga, so‘ng esa umuman yo‘qqa chiqib, klub faqat “Abramovich mablag‘laridan qolgan escrow hisobidan to‘lanadigan nisbatan kichik jarima” bilan qutulib qolgan.
Sirli to‘lovlar, offshor kompaniyalar va “cheksiz cho‘ntak” zavqi
FA va Premier League tekshirayotgan tizimning markazida Abramovichga tegishli offshor kompaniyalar orqali o‘tkazilgan o‘nlab million funtlik yashirin to‘lovlar turardi. Bu ma’lumotlar Guardian va xalqaro hamkorlari olib borgan Cyprus Confidential surishtiruvi davomida oshkor bo‘ldi. Kiprdagi moliyaviy xizmatlar firmalaridan sizib chiqqan hujjatlar rus milliarderining ulkan boyligini qanday boshqarganini ko‘rsatib berdi.
Sizdirilgan hujjatlar orasida Eden Hazard agentiga va chempionlikni qo‘lga kiritgan murabbiy Antonio Conte bilan bog‘liq shaxsga qilingan, rasmiy hisob-kitoblardan tashqarida bo‘lgani ko‘rinib turgan to‘lovlar ham bor edi.
FA materiallarida Chelsea ichki yozishmalaridan parchalar ham keltiriladi. 2013 yilda Willian transferi bo‘yicha bo‘lib o‘tgan voqealar ayniqsa diqqatga sazovor: braziliyalik hujumchi allaqachon London raqibi Tottenham bilan kelishib qo‘ygandek ko‘ringan bir paytda, bitim oxirgi daqiqada Stamford Bridge foydasiga burilib ketgan.
Hujjatlarda klubdagi yuqori lavozimli, ismi oshkor qilinmagan shaxsning fikri keltiriladi: Willian’ni qo‘ldan boy berish “yaxshi emas”, uni aynan Tottenham’ga boy berish esa “jarohat ustiga tuz sepish” bo‘lishi aytiladi.
FA bu fikrni sharhlar ekan, shu shaxs “yuqori sifatli va katta salohiyatli futbolchilarni sotib olishda amalda cheksiz cho‘ntakka ega bo‘lish bilan bog‘liq qudrat hissini yaxshi ko‘rgan bo‘lishi mumkin”, deb yozadi va “bunday harakatlar ortida sportiy ustunlikka erishish niyati bo‘lmaganini da’vo qilish bizning ishonchimizni haddan tashqari cho‘zadi”, deya qat’iy ohangda bildiradi.
Yangi egalik, o‘zini-o‘zi fosh qilish va soliq bilan kelishuv
Bu ishning burilish nuqtalaridan biri – 2022 yilda klub egalari o‘zgargach, yangi mulkdorlar o‘zlari bu qoidabuzarliklarni FAga ma’lum qilgani bo‘ldi. Chelsea aynan shu o‘zini-o‘zi fosh qilish va keyingi hamkorlik orqali komissiya ko‘z o‘ngida ochko yig‘di.
Mustaqil panel klubning to‘liq hamkorligini alohida e’tirof etdi. Chelsea esa, o‘z bayonotida, barcha regulyatorlar bilan “ochiq va shaffof” ishlaganini, va bu qaror klubka nisbatan barcha tartib-intizomiy ishlarning “yakunlanganini” mamnuniyat bilan qayd etdi. Klub hozirda Uefa bilan tuzilgan kelishuv asosida ham faoliyat yuritmoqda.
FA hujjatlari yana bir muhim ma’lumotni ilk bor ochiqladi: klubni Abramovichdan sotib olgan BlueCo konsorsiumi HM Revenue & Customs bilan 2011 yildan buyon bo‘lgan ayrim tranzaksiyalar bo‘yicha ko‘p million funtlik kelishuvga borgan. Rasmiy materiallarda aniq summa qora qilib berkitilgan, biroq apellyatsiya kengashi qarorida klub kamida 1,35 million funt qaytargani ko‘rsatiladi.
Jarima qayerga ketadi?
FA 10 million funtlik jarimaning to‘liq miqdori mamlakat bo‘ylab ommaviy futbol – grassroots loyihalariga yo‘naltirilishini ma’lum qildi. Bu – yuqori darajadagi klublar moliyaviy intizomsizligidan tushgan pulni futbol piramidasining eng past qatlamiga oqizish siyosatiga mos keladi.
Chelsea uchun esa bu qaror bir davrning rasmiy yakuni bo‘lib qoldi. Abramovich soyasi hujjatlar, sud majlislari va maxfiy to‘lovlar orasidan yana bir bor ko‘rinib chiqdi. Endi savol boshqa: yangi egalar ostidagi klub shu merosdan qanchalik tez qutulib, maydonda ham, kabinetlarda ham mutlaqo boshqacha qiyofa yaratishga qodirmi?
