EFL ogohlantirishi: futbol piramidasi moliyaviy jarlik yoqasida
EFL ogohlantirdi: futbol piramidasi moliyaviy jarlik yoqasida
Angliya professional futbolining pastki pog‘onalarida chiroqlar yonib turibdi, lekin hisob-kitoblar tobora qo‘rqinchli ko‘rinmoqda. EFL bosh ijrochi direktori Trevor Birch klublarning ketma-ket yillik zararlarini “butun futbol piramidasi uchun tizimli to‘lovga qodir emaslik xavfi” deb atadi va ochiq xat bilan chiqdi.
Bu xat tasodifiy emas. Professional Footballers' Association (PFA) – futbolchilar kasaba uyushmasi – League One’dagi moliyaviy qoidalar o‘zgarishiga qarshi EFL’ga nisbatan sud jarayonini boshlab yuborganidan so‘ng yozildi.
Yangi qoidalar, eski og‘riq
EFL may oyida moliyaviy tartibni tubdan o‘zgartirishini e’lon qilgandi. 2026-27-yilgi mavsumdan boshlab Squad Cost Rules (SCR) deb ataladigan yangi tizim Profitability and Sustainability (P&S) o‘rnini egallashi kerak.
Bu qog‘ozdagi texnik o‘zgarish emas. Asosiy zarba – ish haqi chegarasiga. League One klublari aylanmadan maoshga sarflashi mumkin bo‘lgan ulush 60 foizdan 50 foizga tushiriladi. Qisqacha aytganda, maoshlar siqiladi.
PFA bunga keskin qarshi. Ularning pozitsiyasi aniq: Professional Football Negotiating and Consultative Committee (PFNCC) bilan “to‘liq kelishuv” bo‘lmas ekan, liga bunday o‘zgarishni bir tomonlama joriy eta olmaydi, deya ta’kidlayapti uyushma.
Birch esa ikki olam o‘rtasida. O‘zi 23 yoshigacha futbol o‘ynagan, futbolchining kariyerasi qisqa ekanini yaxshi biladi. Lekin bugungi raqamlar fonida u bir narsani ochiq aytyapti: EFL klublari uchun hozirgi moliyaviy model “barqaror emas”.
Raqamlar yolg‘on gapirmaydi
So‘nggi besh mavsumda League One’dagi o‘rtacha futbolchi xarajatlari 3,8 million funtdan 8,0 million funtgacha sakradi. Zararlar ham shunga yarasha shishdi: 2,3 milliondan 7,3 million funtgacha.
Championship’da esa manzara yanada keskin: o‘tgan mavsum o‘rtacha zarar 21,6 million funtga yetdi. Bu faqat yomon yil emas, tizimli tendensiya.
Birch xatida shunday yozadi: “Moliyaviy barqarorlik va futbolchini himoya qilish – qarama-qarshi tushunchalar emas. Ular bir-biridan ajralmas.” Unga ko‘ra, moliyaviy jihatdan sog‘lom klub shartnomalarni hurmat qiladi, maoshlarni vaqtida to‘laydi, infratuzilmaga sarmoya kiritadi va futbolchilarga uzoq muddatli imkoniyatlar yaratadi.
U bu muammo faqat League One bilan cheklanmasligini ham ochiq aytdi: “Bu faqat League One masalasi emas. Championship’da yanada keskin.”
Maosh chegarasi: eski jangning yangi bosqichi
Maoshlar atrofidagi kurash EFL va PFA o‘rtasida yangilik emas. 2021-yilda League One va League Two uchun rejalashtirilgan salary cap rejasi PFA bosimi ostida bekor qilingandi. O‘shanda kasaba uyushmasi qoidalarni “qonunga zid va ijro etib bo‘lmaydigan” deb atagan.
Endi esa yangi tizim – SCR – atrofida yana front ochildi. PFA bu o‘zgarishlar a’zolarining maoshiga bosim o‘tkazishidan xavotirda. Ularning fikricha, ish haqi pasayadi, tarkibga sarmoya cheklanadi.
Birch bu xavotirni rad etmadi: “PFA yangi qoidalar maoshlarni bosishi va tarkibga sarf-harajatlarni cheklashi mumkinligini ta’kidlayapti. Bu xavotir tinglanishga arziydi,” – deb yozdi u.
Lekin u boshqa tomonni ham ko‘rsatdi: hech narsa qilmaslik – klublarni hamon o‘sha xavfli yo‘lda qoldirish demak. Ko‘plab egalar qo‘shimcha mablag‘ kiritishga na tayyor, na qodir.
“Bu nazoratlarning maqsadi ambitsiyani bo‘g‘ish emas, – deydi Birch. – Balki klublar mas’uliyat bilan sarmoya qilsin, raqobatbardosh bo‘lib qolsin va ularni uzoq muddat xavf ostiga qo‘yadigan darajadagi xarajatlarga majburlanib qolmasin.”
Sheffield Wednesday sabog‘i
So‘nggi yillardagi eng og‘ir ogohlantiruvchi misollardan biri – Sheffield Wednesday. Klub o‘tgan mavsumning katta qismini administration ostida o‘tkazdi, sababi o‘sha paytdagi egasi Dejphon Chansiri moliyalashtirishni to‘xtatgan edi.
Natija og‘ir bo‘ldi: moliyaviy qoidabuzarliklar uchun 18 ochko olib tashlandi, klub biznes sifatida yo‘qolib ketish yoqasiga kelib qoldi. Bu holat nafaqat muxlislarni, balki butun divizion raqobatbardoshligiga bo‘lgan ishonchni larzaga soldi.
Birchning fikricha, muxlislar birinchi navbatda shuni xohlaydi: klub kelajakda ham o‘z hamjamiyatining yuragi bo‘lib qolishi uchun yetarli “vosita va xavfsizlik”ka ega bo‘lsin.
U yozadi: “Muxlislar ambitsiyani xohlaydi, lekin ular haqiqatga yaqin umidni ham xohlaydi – adolatli tuyuladigan xavf, tribunadan bo‘ladimi yoki teleekrandanmi, baribir, ochiq, ishonchli va hayajonli bo‘lib qoladigan musobaqalar.”
Ular barqaror hikoyalarni xohlaydi: ko‘tarilish va tushib ketishlar ahamiyatli bo‘lsin, mahalliy g‘urur yillar davomida saqlansin va klublar bitta egalar davri bilan tugab qolmasin.
Sud zali emas, hisob-kitob daftari
Birchning eng keskin jumlalaridan biri shubhasiz: “Litigatsiya – yechim emas.” Uningcha, sud jarayonlari o‘yin maydonidagi asosiy muammoni hal qilmaydi – hozirgi moliyaviy modelda juda ko‘p klub muvaffaqiyatni faqat zarar orqali quvishga majbur, bu zararlarni esa egalar cheksiz yutib borishi kutiladi.
Uning bahosi keskin, lekin aniq: “Bu barqaror emas.”
Shu bilan birga, u yana bir og‘riqli nuqtaga to‘xtaladi – Premier League bilan pul taqsimoti. 2019-yildan beri o‘zgarmagan solidarity kelishuvi fonida EFL klublari yuqori liga bilan “adolatliroq va yanada tengroq taqsimot modeli”ni hal qiluvchi omil sifatida ko‘rmoqda.
Futbol piramidasi uchun savol endi shunday: sud zallaridagi kurash ustun keladimi yoki raqamlar bilan yuzma-yuz kelib, tizimni o‘zgartirishga jur’at topiladimi?
