F1ning yangi davri: Brembo uchun tormoz tizimidagi sinovlar

F1 texnik inqilobi start olgan bu mavsum nafaqat jamoalar va motor ishlab chiqaruvchilarni, balki tormoz bo‘yicha mutlaq yetakchilardan biri bo‘lgan Brembo kompaniyasini ham tubdan qayta o‘ylashga majbur qildi. Eng yuqori darajadagi avtosportda tormozlanish hech qachon bugungidek murakkab bo‘lmagan.

Endi bu soha uzluksiz harakatni talab qiladi. Brembo bir vaqtning o‘zida barcha jamoalar bilan ishlaydi, shu bilan birga 2027 yil uchun tizimlarni ham hozirdan tayyorlashi kerak. Hozirgi mavsum talablari bilan uch yil keyingi qoidalar o‘rtasida ingichka, lekin juda keskin chiziq paydo bo‘lgan.

Energiya nisbati o‘zgarishi – o‘yin qoidalarini yangidan yozadigan omil

RacingNews365’ga bergan eksklyuziv intervyusida Brembo’ning poyga bo‘yicha muhandisi Andrea Dellavedova asosiy og‘irlik nimada ekanini aniq ko‘rsatib berdi: ichki yonuv dvigateli va elektr quvvatining ulushi o‘zgarishi kompaniya ishini ham tubdan murakkablashtiradi.

U shunday deydi: yarim mavsum ortda qoldi, yo‘nalish tanlandi, lekin kelasi yildan energiya nisbati o‘zgarishi bilan bu yil olingan ko‘plab ma’lumotlar yangi tizimni yaratishda uncha asqatmaydi. Ya’ni, tajriba bor, ammo qoidalar kartani qaytadan aralashtirmoqda.

Dellavedova ta’kidlashicha, Brembo bu yilning o‘zida 2027 yil tormoz tizimi ustida o‘ylashni boshlagan, lekin endi ularning o‘sha dastlabki kontsepsiyalari qayta ko‘rib chiqilmoqda. Bu yil laboratoriya va trassada to‘plangan barcha ma’lumotlarni to‘liq ko‘chirish imkoni yo‘q – yangi nisbatlar yangi yondashuvni talab qiladi.

FIA iyun oyida uzoq va murakkab muzokaralardan so‘ng hal qiluvchi qarorni e’lon qildi: energiya nisbati ikki bosqichda o‘zgaradi – 2027 yilda 58:42, 2028 yilda esa 60:40 formatiga o‘tiladi. Qog‘ozda bu faqat raqamdek ko‘rinadi. Amalda esa bu tormoz tizimi xarakterini, yuklanish taqsimotini, issiqlik rejimini va haydovchining pedal ostida his qiladigan har bir millimetrini o‘zgartiradi.

Vaqt – eng katta raqib

Tezlikka asoslangan sportda vaqt har doim raqib. Brembo uchun ham shunday. Dellavedova ochiq tan oladi: yangi tizimni ishlab chiqish uchun qancha ko‘p vaqt bo‘lsa, shuncha yaxshi bo‘lardi. Qarorlar esa ko‘pincha kechikkan holda yetib keladi.

U ishlab chiqarish zanjirining murakkabligini ochib beradi: avval dizayn, so‘ng prototip, undan keyin sinovlar, shundan keyingina seriyali ishlab chiqarish. Bu jarayon oylar talab qiladi. Haftalar emas.

Karbon disklar va materiallar pechlarda uzoq vaqt qolishi kerak, bir necha bosqichli ishlovdan o‘tadi. Kaliperlar ham stanoklarda aniq ishlov va sinchkov nazoratni talab qiladi. Ba’zan Brembo sinov va ishlab chiqarishni parallel olib borishga majbur bo‘ladi – vaqt shunchalik qisqa.

Jamoalar esa yangi komponentlarni kelasi yil boshidayoq qo‘lga kiritishni xohlaydi. Demak, Brembo bugun ishlayotgan tizimni mukammallashtirar ekan, ertangi kunning qoidalariga mos bo‘lgan yangi avlod tormozlarini ham bir vaqtning o‘zida tug‘dirishi kerak.

Curno – “jodugar oshxonasi”

Bunday bosim ostida ishlash uchun faqat tajriba yetmaydi. Infratuzilma ham eng yuqori darajada bo‘lishi shart. Brembo aynan shunga tayangan.

Kompaniyaning operatsion va ma’muriy yuragi Bergamodagi Kilometro Rosso ilm-fan va texnologiya parkida joylashgan. Lekin poyga texnologiyasi tug‘iladigan maskan – Italiyadagi Curno zavodi. Dellavedova bu joyni hazil aralash “jodugar oshxonasi” deb ataydi.

Bu yerda bir necha dyno-stendlar tinimsiz ishlaydi: haftasiga olti kun, kuniga 24 soat. Ular yangi materiallar, geometrik shakllar va o‘lchamlarni sinovdan o‘tkazadi. Har bir kichik o‘zgarish, har bir yangi yechim shu stendlarda “pishadi”.

Eng katta ustunliklardan biri – hammasi bir tom ostida. Tadqiqot, dizayn, ishlab chiqarish, sinov. Muhandis yangi detalni kompyuterda chizadi, so‘ng bir qavat yuqoriga ko‘tarilib, dyno xonasida sinov jarayonini bevosita ko‘radi, mahsulotni qo‘li bilan ushlab, ko‘zi bilan tekshiradi. Qog‘ozdagi g‘oya va real karbon detal o‘rtasidagi masofa shu qadar qisqa bo‘lgani – Brembo’ning yashirin quroli.

Dellavedova aynan shu yaqinlik, tezkor aloqalar va ichki integratsiya Brembo’ga raqobat ustunligini berayotganini ta’kidlaydi. Ofislar, ishlab chiqarish sexlari va sinov bo‘limi bir-biridan uzilgan emas, balki bitta mexanizm sifatida ishlaydi.

2027 sari ishonch bilan

Vazifa ulkan. Qoidalar o‘zgaradi, muddatlar qisqa, texnik talablar esa keskin. Shunga qaramay, Dellavedova kelajakka ishonch bilan qaraydi. Uning aytishicha, vaqt bo‘yicha reja bajarilmoqda. Ishlab chiqarish quvvati, mavjud tajriba va bugungi ishlanmalarga tayanib, Brembo 2027 yil tormoz tizimlarini o‘z vaqtida va kerakli darajada taqdim etishiga ishongan.

U so‘zini shunday yakunlaydi: ular kelasi yil uchun eng yaxshi deb hisoblagan narsani qilishga harakat qilmoqda. F1 esa aynan shunday yondashuvni talab qiladi – har safar chegarani yana bir bor surish.

Savol endi shunda: yangi energiya nisbati va yangi tormoz falsafasi sharoitida kim bu poygada eng tez moslashadi – va kim birgina to‘xtash nuqtasida butun mavsum taqdirini xavf ostiga qo‘yadi?