FIFA va Argentina: Malvinalar Banneri Orqasidagi Siyosiy Mojaro
Argentinalik futbolchilar Falkland orollari haqida yozuv tushirilgan banner ko‘targani ortidan FIFA intizomiy choralarga qo‘l urishi mumkin. Maydon chetida ochilgan mato yana bir bor futbol bilan siyosat o‘rtasidagi nozik chiziqni yirtib tashladi.
Malvinalar – maydondan tashqaridagi jang
Janubiy Atlantikadagi ushbu arxipelag bir asrdan ortiq vaqt davomida Buyuk Britaniya nazorati ostida. 1883-yildan beri de-fakto London qo‘lida bo‘lgan orollar atigi ikki oyga – 1982-yil bahorida – qo‘l almashgan. O‘shanda Argentinaning harbiy xunta boshqaruvidagi rejimi qo‘shin yuborib, orollarni egalladi va bu hududni “azaldan o‘zimizniki” deya e’lon qildi.
Javob uzoq cho‘zilmadi. Britaniya harbiylari dengizdan va havodan zarba berib, Falkland urushini boshlab yubordi. Qonli to‘qnashuv atigi bir necha oy davom etdi, biroq narxi og‘ir bo‘ldi: 649 nafar argentinalik askar, 255 nafar britaniyalik harbiy va orollarda yashagan uch nafar tinch aholi halok bo‘ldi. Iyun oyida Argentina taslim bo‘ldi, Britaniya esa nazoratni qayta tikladi.
Mag‘lubiyat Buenos-Ayresni orollardan voz kechishga majbur qilmadi. Aksincha, 1994-yilda mamlakat konstitutsiyasiga Malvinalar bo‘yicha da’vo alohida yozib qo‘yildi. Orolliklar esa o‘z so‘zini referendumlarda aytdi: 1986-yilda saylovchilarning qariyb 96,5 foizi, 2013-yilda esa deyarli yakdillik bilan – 99,8 foizi – Britaniya suvereniteti tarafida ovoz berdi.
Shunday fon ostida Argentina terma jamoasining “Las Malvinas son Argentinas” mazmunidagi banneri hech qachon oddiy mato bo‘lib qolmaydi. U har safar ochilganda, 1982-yilning xotiralari, siyosiy tortishuvlar va milliy g‘urur bir zumda maydon chetiga ko‘chadi.
FIFA qoidalari bilan to‘qnashuv
FIFA 2026-yilgi Jahon chempionati uchun stadion ichki tartib-qoidalarini aniq belgilab qo‘ygan. Unga ko‘ra, tribunaga olib kiriladigan har qanday material – banner, bayroq, flayer, kiyim yoki boshqa atribut – siyosiy, haqoratomuz yoki kamsituvchi mazmunga ega bo‘lishi mumkin emas. Matnda aniq yoziladi: biror davlat, shaxs yoki guruhni kelib chiqishi, millati, tili, dini, siyosiy qarashi yoki boshqa har qanday belgisiga ko‘ra nishonga oluvchi ramz va so‘zlar taqiqlanadi.
Xuddi shu ruhdagi cheklovlar o‘yin qoidalarining yuragi hisoblangan International Football Association Board (IFAB) nizomida ham bor. U yerda futbolchi jihozida “siyosiy, diniy yoki shaxsiy shior, bayonot yoki tasvirlar” bo‘lishi qat’iyan man etiladi. Bunday holat aniqlansa, futbolchi yoki jamoa musobaqa tashkilotchisi, milliy federatsiya yoki FIFA tomonidan jazolanadi.
Demak, Argentina terma jamoasining Malvinalar haqidagi banneri aynan shu bandlarga borib uriladi. Matn siyosiy da’vo sifatida talqin qilinishi aniq, bu esa FIFA uchun “qizil chiziq” bo‘lib kelgan.
Oldingi jazolar eslatmasi
Bu mojaro Argentina uchun yangi emas. 2014-yilda FIFA Argentina futbol assotsiatsiyasiga 20 ming funt sterling miqdorida jarima solgan. O‘shanda ham terma jamoa futbolchilari xuddi shu mazmundagi banner fonida suratga tushgani uchun jazoga tortilgandi. FIFA buni “siyosiy harakat” va jamoaviy intizom buzilishi sifatida baholagan.
Bugungi holat o‘sha voqeani eslatadi. O‘sha paytda berilgan ogohlantirish endi yanada og‘irroq savolni tug‘diradi: takroriy qoidabuzarlik sifatida baholanishi mumkinmi?
Siyosiy rezonans va sukut saqlayotgan FIFA
Argentina vitse-prezidenti Victoria Villarruel ijtimoiy tarmoqlarda keskin ohangni o‘zi kuchaytirdi. U 1982-yilda argentinalik askarlarning orollarga tushishini aks ettiruvchi eski videoni ulashib, “bu shunchaki navbatdagi o‘yin emas edi”, deb yozdi. Keyingi postida esa “Malvinalar – argentinaliklarindir! Ularni stadionga olib kirishni taqiqlashdi, lekin biz ularni qonimizda va yuragimizda olib yuramiz”, deya siyosiy kayfiyatni yanada oshirdi.
Bu so‘zlar tribunadagi banner bilan birlashganda, voqeani oddiy futbol epizodidan chiqib, davlat darajasidagi ramzga aylantiradi. Aynan shuning uchun ham FIFA reaksiyasi yanada diqqat bilan kuzatiladi.
Hozircha FIFA rasmiy izoh bergani yo‘q. Angliya futbol assotsiatsiyasi bu masala bo‘yicha shikoyat qiladi yoki yo‘qligi ham noma’lum. Lekin bir narsa ravshan: qaysi qaror qabul qilinmasin, u allaqachon paydo bo‘lgan shubhalar fonida e’lon qilinadi.
So‘nggi yillarda ayrim muxlislar va sharhlovchilar FIFA’ni Argentina va uning yulduzi Lionel Messi’ga nisbatan “yumshoq” munosabatda ayblab kelmoqda. Har qanday intizomiy qaror – yo jarima, yo ogohlantirish, yo umuman chora ko‘rmaslik – aynan shu nazar bilan tahlil qilinadi.
Endi savol shunday: FIFA Malvinalar yozuvli bannerga yana bir bor ko‘z yumadimi yoki bu safar siyosat va futbol o‘rtasidagi chiziqni qat’iy chizib oladimi?
