FIFA ichida bo‘ron: Carlos Cordeiro iste’fo berdi
FIFA tepasida yillar davomida pishib kelgan taranglik nihoyat yorildi. Jahon futboli uyida bugun nafaqat g‘oya, balki tamoyillar ham stol ustiga qo‘yilgan.
Gianni Infantino rejalariga yaqin, lekin ayni paytda keskin qarshi chiqqan eng yirik figuradan biri — Carlos Cordeiro — iste’fo berdi. U FIFA prezidenti maslahatchisi, sobiq bankir va o‘zini “umrbod futbol muxlisi” deb ataydigan inson. Aynan shu uchlik uni keskin qarorga olib keldi.
Cordeiro ochiq bayonot bilan chiqdi va chiziqni aniq chizib qo‘ydi: u Jahon chempionati tijorat tuzilmasiga xususiy investorlarni kiritish g‘oyasini qat’iyan rad etadi.
“FIFA prezidenti katta maslahatchisi, sobiq bankir va butun umrim futbol muxlisi sifatida, Jahon chempionatida ulush sotish rejasi ko‘rilayotganda jim tura olmayman”, — dedi u Sky News orqali tarqatilgan bayonotida. “Aniq aytaman: bu taklifga men aloqador emasman va uni butunlay rad etaman. Bu FIFA a’zolari uchun yomon bitim, futbol uchun yomon bitim va o‘yinning uzoq muddatli kelajagi uchun yomon bitim”.
Bu so‘zlar shunchaki norozilik emas. Bu – FIFA ichidagi qarshilik fronti ochiq maydonga chiqqanining ramzi.
“Hech kim futbolni sotmayapti” – ammo reja orqaga qaytarilmadi
Janjal chorshanbadan beri qaynab kelayotgandi. FIFA tong otmasidan e’lon qilgan bayonotida o‘zini oqlashga urindi va bitta jumlani qayta-qayta urg‘uladi: “hech kim futbolni sotmayapti”.
Ammo bir narsa aniq: tashkilot bahsli rejadan voz kechgani yo‘q. Aksincha, maslahatlashuv jarayoni baribir davom etishini ochiq aytdi.
Gap FIFA Forward Enterprise (FFE) deb nomlangan yangi tijorat tuzilmasi haqida ketmoqda. Rejaga ko‘ra, Jahon chempionati bilan bog‘liq tijorat huquqlarining bir qismi uchun xususiy investorlar — jumladan, Joshua Kushner asos solgan Thrive Eternal boshchiligidagi guruh — kichik ulush egasi bo‘lishi mumkin.
FIFA rasmiy bayonotida shunday deydi: FFE faqatgina a’zo assotsiatsiyalarga o‘z mamlakatlarida futbolning tijorat imkoniyatlaridan “mazmunli egalik” qilish imkonini berish uchun taklif etilgan. “Hech kim futbolni sotmayapti. Bu FIFA hech qachon ko‘rib chiqmaydigan narsa”, — deyiladi matnda.
Lekin gap qog‘ozdagi niyatlarda emas, balki ishonchda. Aynan shu ishonch bugun jiddiy darz ketgan.
UEFA va boshqa qit’alar qo‘zg‘oloni: 211 dan 143 ovoz qarshi
Infantino rejasi Yevropada devorga urildi. UEFA o‘zining 55 a’zo assotsiatsiyasi nomidan bir ovozdan va keskin bayonot berdi: bu reja qaytarilmaguncha, birorta UEFA terma jamoasi birorta FIFA musobaqasida ishtirok etmaydi.
So‘zlar yumshoq emas, ultimatum ohangida: “Hech bir UEFA terma jamoasi FIFA musobaqalarida qatnashmaydi, agar bu taklif to‘liq bekor qilinmasa va FIFA boshqaruvi hamda musobaqalarini xususiy mulkka ochmaslik bo‘yicha qat’iy kafolatlar berilmasa”.
UEFA bilan bir qatorda CONCACAF ham pozitsiyasini aniq qo‘ydi — Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi vakillari reja “rad etilganini” ma’lum qildi.
Eng kutilmagan zarba esa Osiyodan keldi. Gianni Infantino uchun hozirgacha eng sodiq tayanchlardan biri bo‘lib kelgan Asian Football Confederation ham bu safar ochiq qarshi chiqdi va FIFA boshqaruvini “zudlik bilan qayta ko‘rib chiqish”ga chaqirdi.
Ularning bayonotida bir jumla alohida ajralib turadi: “Haqiqiy demokratiya faqat ovoz berish imkoniyatidan iborat emas. U shaffof boshqaruv, o‘z vaqtida maslahatlashuv, ongli muhokama va qaror qabul qilish jarayonida chinakam ishtirokdan boshlanadi”.
Bugun qarshilar soni aniq: 211 a’zodan 143 tasini birlashtirgan uch konfederatsiya – UEFA, CONCACAF va AFC – rejaning o‘ziga emas, balki uni tayyorlash uslubiga ham ishonmayapti.
Infantino va “Zyurix bunkeridan” chiqqan bayonot
Sky Sports News sharhlovchisi Kaveh Solhekol FIFA matnini keskin ta’rifladi. Uning fikricha, tungi bayonot “umidsiz va ohangsiz”, eng e’tiborlisi esa – unda Gianni Infantino nomi tilga olinmaydi.
Solhekol buni shunday talqin qiladi: bu asosan Infantino pozitsiyasi, ammo FIFA ichida ham hamma ham uning yonida emas. Savol tug‘iladi: tashkilot ichida prezident bilan fikrdoshlar qancha qoldi?
U yana bir fikrni aytdi: Infantino “chuqurga tushib bo‘lgan” va endi kovlashni to‘xtatishi kerak. U “xonani o‘qiy olmayapti”, ya’ni kayfiyatni, qarshilik kuchini sezmayapti. Eng muhimi, u ommaviy axborot vositalarini ayblashga berilib ketgan.
Solhekolning ta’kidlashicha, The Times va Financial Times olib borgan jurnalistik tekshiruvlarsiz bugungi mojaro bu darajaga yetmagan bo‘lardi va hozir ma’lum bo‘lgan ko‘plab faktlar sirligicha qolgan bo‘lardi.
FFE, katta pul va bo‘shab qolishi mumkin bo‘lgan Jahon chempionati
Infantino rejasi ortida katta raqamlar turibdi. FFE orqali milliy assotsiatsiyalarga ulkan daromad va’da qilingan. Ammo Yevropa va Osiyo, ustiga-ustak Shimoliy va Markaziy Amerika chetga chiqib qolsa, bu raqamlar qanchalik real?
Jahon chempionati Yevropasiz qanday ko‘rinadi? Ayollar futboli bo‘yicha turnirlar-chi? Tijorat hamkorlari, translyatsiya huquqlari, global auditoriya – bularning barchasi savol ostida qoladi.
Yana bir front – ligalar. Yevropa va dunyo bo‘ylab professional ligalar FFE’ga qarshi. Ular FIFA ko‘proq va kattaroq turnirlar o‘tkazishga intiladi, degan qo‘rquvda. Bu esa allaqachon haddan ziyod tiqilinch bo‘lgan ichki taqvimlarni yanada ezib yuborishi mumkin.
Osiyoning burilishi: Infantino uchun xavfli signal
AFC pozitsiyasi ayniqsa ramziy. 2016-yilgi FIFA prezidentlik saylovida Infantino ikkinchi bo‘lib qolgan raqibi — Sheikh Salman — aynan shu konfederatsiyani boshqaradi. Shu paytgacha Osiyo Infantino uchun tayanch bloklardan biri edi.
Endi esa AFC bayonoti deyarli ochiqcha tarzda FIFA rahbariyatini qayta ko‘rib chiqishga undamoqda. Rasmiy matnda ism tilga olinmaydi, lekin subtekst ravshan: bu faqat bitta shaxsga emas, butun boshqaruv uslubiga ishonchsizlik.
Ular FIFA’ni global ahamiyatga ega takliflarni ishlab chiqishda “to‘g‘ri maslahatlashuv, mazmunli muloqot va tegishli nazorat”ni tiklashga chaqirmoqda.
Infantino uchun navbatdagi inqiroz – va eng kattasi
Gianni Infantino avval ham murakkab vaziyatlardan chiqib ketgan. Lekin bu safar vaziyat boshqacha ko‘rinadi. Kaveh Solhekol buni “prezidentlik davridagi eng katta inqiroz” deb ataydi – va uni “o‘z qo‘li bilan yaratilgan” deb hisoblaydi.
Infantino hozircha o‘zini shunday tutyapti: bu oddiy “demokratik maslahatlashuv”, 211ta assotsiatsiya ovoz beradi, agar yoqlamasa, hech narsa bo‘lmagandek davom etamiz. Go‘yoki bu hammasi “choynakdagi bo‘ron” xolos.
Ammo kayfiyat bunday emas. Qarshilik faqat g‘oyaga emas, uslubga, ohangga, hokimiyatni markazlashtirishga qarshi. FIFA ichida ham, qit’a konfederatsiyalarida ham, ligalar ichida ham.
Bir yo‘l bor: ochiq uzr, keskin tormoz, boshqaruvni qayta qurish vaqti kelganini tan olish. Lekin hozircha Infantino boshqa yo‘lni tanlagandek – matbuotni ayblash, reja “faqat maslahatlashuv” ekanini takrorlash va vaqt yutishga urinish.
Savol endi shunday: Jahon chempionati tarixida eng kuchli siyosiy bo‘linish xavfi paydo bo‘lgan bir pallada, FIFA prezidenti o‘z kursini o‘zgartiradimi yoki futbolning eng katta brendi siyosiy jang maydoniga aylanib borishini tomosha qilamizmi?
