FIFA chekinishi: Jahon chempionati ulushi sotilmaydi
FIFA prezidenti Gianni Infantino oxir-oqibat chekinishga majbur bo‘ldi. Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlarni boshqaradigan yangi tijoriy bo‘linmadan taxminan 20 foizlik ulushni xususiy investorlar qo‘liga topshirish rejalari bekor qilindi.
Bu qaror tasodifiy emas. Bir haftaga yetmaydigan muddat ichida bosim shu darajada kuchaydi-ki, futbolning eng qudratli tashkiloti ham orqaga qaytishdan boshqa yo‘l topa olmadi.
4,2 milliard dollarlik reja va sotuvga qo‘yilgan “ruh”
FIFA rejaga ko‘ra, Jahon chempionati hamda boshqa FIFA musobaqalarini yuritadigan yangi tuzilma orqali 4,2 milliard AQSh dollari atrofida mablag‘ jalb qilmoqchi edi. Rasmiy izohda bu pul global futbolni rivojlantirish, ayniqsa yordamga muhtoj mamlakatlarni qo‘llab-quvvatlash uchun sarflanishi aytilgan.
Ammo g‘oya e’lon qilingani zahoti o‘qdek qarshilikka uchradi. UEFA bu taklifni futbolning “ruhini sotuvga qo‘yish” deb atadi va FIFA musobaqalarini boykot qilish bilan tahdid qildi. “Jahon chempionati investitsiya mahsuloti sifatida ko‘rilmasligi kerak”, degan qat’iy pozitsiya Yevropada yakdil qo‘llab-quvvatlandi.
Infantino esa shanba kuni (Yangi Zelandiya vaqti bilan) tarqatgan bayonotida keskin ohanglarni tan oldi va orqaga chekindi:
“Barcha fikrlarni diqqat bilan tinglagach, loyihaning keltirib chiqargan bo‘linishlari dastlab qo‘yilgan maqsadlarga zid tus olayotgani ayon bo‘ldi. Bizning maqsadimiz doimo – va bundan keyin ham – birlashtirish va yaxshilash bo‘lib qoladi. Shu bois bu taklif amalga oshirilmaydi”, – dedi u.
FIFA bu vaqtgacha o‘zini himoya qilib kelar, ulushni sotish orqali milliardlab dollar topish va sportni dunyo bo‘ylab rivojlantirishga xizmat qilishini ta’kidlardi. Tashkilot ayrim OAVni loyihani noto‘g‘ri talqin qilayotganlikda ayblagan ham edi.
Infantino a’zolik assotsiatsiyalariga yozgan xatlarida, agar 19 sentyabrga qadar bu taklifni ma’qullashsa, har biriga 40 million dollardan ajratilishini va’da qilgan. Ammo pul va’da qilinishi ham siyosiy to‘lqinni to‘xtata olmadi.
Qarshilik lavinasi: UEFA yetakchilik qildi, qolganlar ergashdi
Hafta o‘tishi bilan norozilik lavinaga aylandi.
Juma kuni UEFAga a’zo 55ta assotsiatsiya bir ovozdan qaror qabul qildi: taklif qaytarib olinmaguncha barcha FIFA turnirlaridan boykot. Bu shunchaki ogohlantirish emas, balki FIFAga ochiq siyosiy zarba edi.
Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi CONCACAF ham payshanba kungi yig‘ilishda rejani rad etdi. Ertasi kuni esa 47 a’zoli Asian Football Confederation (AFC) UEFA va CONCACAF bilan “hamjihat” ekanini rasman ma’lum qildi.
Shu tariqa UEFA, CONCACAF va AFC birlashganda 143ta milliy assotsiatsiya – FIFA tarkibidagi 211 a’zoning ancha kattagina qismi – bu rejaga qarshi safga tizildi. Loyihaning o‘tishi uchun esa a’zolarning ko‘pchilik ovozi talab qilinar edi. Hisob-kitob oson: bu raqamlar bilan ovoz berishga ham yetib bormasdi.
Yangi Zelandiya ham ortda qolmadi. Shanba tongida New Zealand Football ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qilgan bayonotida rejani qo‘llab-quvvatlay olmasligini ma’lum qildi. Ular taklifni baholash uchun zarur bo‘lgan mustaqil boshqaruv, huquqiy va moliyaviy tahlil yo‘qligini ta’kidlab, Jahon chempionati, FIFA Women’s World Cup va boshqa musobaqalar “global o‘yin cho‘qqisi” ekanini, ularni himoya qilish barcha uchun mas’uliyat bo‘lishi kerakligini eslatdi.
Savollar ko‘paydi, ishonch kamaydi. Qarshilik endi faqat tashqaridan emas edi.
FIFA ichida ham yorilish: iste’foga chiqayotgan maslahatchilar va keskin so‘zlar
Shanba kuni ertalabning o‘zida Infantino uchun yanada noxush xabarlar paydo bo‘ldi. Uning katta maslahatchisi Carlos Cordeiro darhol kuchga kiradigan iste’fosini e’lon qildi va rejani “futbol uchun yomon bitim” deb atadi.
FIFA Chief Operating Officer Kevin Lamour esa xodimlar Infantino tomonidan “aldanganini” aytib, bu tashabbusni “bitta odam loyihasi” deya ta’rifladi. Bu so‘zlar futbol uyining ichida ham ishonch zanjiri uzila boshlaganini ko‘rsatdi.
Infantino uchun siyosiy fon tobora murakkablashmoqda. 56 yoshli rahbar kelasi yili qayta saylovga tushadi. Shimoliy Amerika futboli rahbari Victor Montagliani esa unga qarshi nomzod bo‘lishi mumkinligi haqida xabarlar tarqalgan.
Bundan tashqari, Buyuk Britaniya bosh vaziri Andy Burnham ham Infantino haqida keskin fikr bildirdi va uni “tashkilotni boshqarish uchun noto‘g‘ri odam” deb atadi. Futbol siyosati endi faqat kongress zallarida emas, hukumat darajasida ham muhokama qilinmoqda.
Thrive Eternal, FFE va rad etilgan kelajak modeli
FIFA aslida US$20 milliardlik yangi sho‘ba – FIFA Forward Enterprise (FFE) tuzishni rejalashtirgan edi. Jahon chempionati va boshqa FIFA turnirlarini aynan shu tuzilma boshqarishi, xususiy investorlar esa uning kichik ulushiga egalik qilishi kerak edi.
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, investorlar guruhiga boshchilik qilish uchun Thrive Capital’ga qarashli Thrive Eternal fondi tanlangan, bu fond asoschisi Joshua Kushner. U AQSh sobiq prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Pul katta, nomlar ta’sirli, loyiha esa agressiv edi. Ammo futbol siyosati bunday tezkor xususiylashtirishga tayyor emasligi ayon bo‘ldi. Jahon chempionati atrofidagi qarorlar hali ham milliy assotsiatsiyalar qo‘lida qolishi kerakligi haqida keskin signal yuborildi.
Infantino esa endi yangicha ohangda gapirmoqda: “Endi maqsadim – yaqin kunlar va haftalarda o‘yinimizga qiziqqan barcha tomonlarni yana bir stol atrofida jamlash, futbolni hamma yerda, ayniqsa bizning yordamimizga eng ko‘p muhtoj mamlakatlarda o‘sishini davom ettirish”, – dedi u.
Savol esa ochiq qoladi: bu chekinish FIFA uchun faqat bir loyiha yakuni bo‘ladimi yoki Jahon chempionati kelajagini xususiy kapital bilan bog‘lash rejalariga chizilgan chiziqning o‘zi bo‘ladimi?
