FIFA ichida bo‘ron: Infantino rejasi fonida ochiq isyon
FIFAning yuragi bo‘lmish Tsyurixda bu safar oddiy byurokratik bahs emas, ochiqchasiga isyon kayfiyati hukm surmoqda. Tashkilotning bosh operatsion direktori Kevin Lamour o‘z rahbari Gianni Infantinoni to‘g‘ridan to‘g‘ri nishonga oldi va Jahon chempionati kelajakdagi daromadlarining bir qismini xususiy investitsiya fondlariga sotish rejasini to‘xtatishga chaqirdi.
Bu shunchaki ichki norozilik emas. Bu — prezidentga qarshi ochiq bayonot.
“Bir odamning loyihasi”
Lamour Associated Press agentligiga yo‘llagan keskin bayonotida FIFA xodimlari so‘nggi oylar davomida ushbu rejani tayyorlash jarayonida “aldanganini” yozdi. Uning ta’kidlashicha, ular “mensimaslik va qo‘rqitishdan ko‘ra yaxshiroq munosabatga loyiq”.
U bir jumla bilan vaziyatni kesib tashladi: “Bu bir odamning loyihasi”.
Lamourga ko‘ra, Jahon chempionati daromadlaridan ulush sotish g‘oyasi na futbol manfaatlariga, na FIFA tuzilmasiga xizmat qiladi. U bu tashabbus nafaqat amalga oshmasligi, balki endi futbol siyosiy rahbarlari “to‘g‘ri savollarni berib, to‘g‘ri qarorlar qabul qilishi” vaqti kelganini aytdi.
Bu gaplar tasodifiy tanqid emas. Lamour — Infantino bilan UEFA davridan buyon yonma-yon ishlagan, 20 yildan beri futbol siyosatining ichida bo‘lgan odam. U FIFA prezidenti saylovida 2016 yilda kutilmagan g‘alabaga erishgan kampaniyaning ham ichki doirasida bo‘lgan.
Endi esa o‘sha doira yorilayotgandek.
“Agar ishimsiz qolsam, mayli”
Lamour lavozimidan iste’fo bermadi. Biroq u o‘z pozitsiyasini xavf ostiga qo‘yganini yashirmadi.
U o‘zini ham, rahbarini ham sinovga qo‘yadigan jumla ishlatdi: agar hamkasblari manfaatini himoya qilish uning ishidan ayrilishiga olib kelsa, “bo‘lsin”, dedi. Fransiyalik rasmiy buni “qabul qilishini va hurmat qilishini”, eng muhimi, “kechasi tinch uxlay olishini” yozdi.
Bu so‘zlar futbol siyosatida odatda yopiq eshiklar ortida aytiladigan gaplarning endi ommaga chiqayotganidan dalolat.
Lamour siyosatdan futboldagi yuqori lavozimlarga ko‘tarilgan, Michel Platini davrida UEFAda ishlagan, Afrika va Osiyodagi FIFA a’zolari bilan ko‘p yillik aloqalarga ega figura. Aynan o‘sha federatsiyalar hozir Infantino taklif qilgan, har biriga 20 million dollar atrofida va’da qilingan paketlar bo‘yicha 19 sentyabrgacha qaror qilishi kerak.
Ularning ovozi bu bahsning keyingi bosqichini belgilab beradi.
Cordeiro iste’fosi: ichkaridan kelgan ogohlantirish
Lamour bayonotidan bir necha soat avval yana bir muhim bo‘g‘in uzildi. Infantino maslahatchisi, uzoq yillik bankir Carlos Cordeiro lavozimidan ketdi va boshqalarni ham gapirishga undadi.
Uning so‘zlari keskin: “Men FIFA Jahon chempionatida ulush sotishni ko‘rib chiqayotgan bir paytda jim tura olmayman”.
Sobiq US Soccer Federation prezidenti bu 20 milliard dollarlik tijoriy sho‘ba loyihasini “futbol uchun yomon bitim” deb atadi. U o‘zini bu reja bo‘yicha muzokaralardan butunlay chetga surilganini, g‘oyani qo‘llab-quvvatlamasligini ochiq yozdi: “Bu taklifda mening hech qanday ishtirokim bo‘lmagan, men uni qat’iyan rad etaman”.
Cordeironing iste’fosi shunchaki ramziy qadam emas. U 35 yildan ortiq bank sohasida ishlagan, qiymat va riskni baholashni yaxshi biladigan moliya mutaxassisi. Aynan shuning uchun ham u Jahon chempionati kabi “aktivning” bir qismini topshirish oqibatlari haqida ogohlantirmoqda.
Uning fikricha, bu — futbol kelajagini garovga qo‘yish.
20 milliard dollarlik savol
Infantino rejasiga ko‘ra, FIFA o‘z tijoriy faoliyatini — erkaklar va ayollar Jahon chempionatlari, Club World Cup kabi turnirlarni o‘z ichiga olgan biznesni — 20 milliard dollarlik alohida sho‘ba korxonaga ajratmoqchi. Shu tuzilmaning 20 foizi xususiy investorlar qo‘liga o‘tishi ko‘zda tutilgan.
FIFA hujjatlarida “asosiy investor” sifatida Joshua Kushner boshchiligidagi Nyu-York investitsiya fondi tilga olinadi. Kushner — AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Shu yerda asosiy savol paydo bo‘ladi: nega FIFA bunday kelishuvga umuman muhtoj?
Cordeiro raqamlarga tayanadi. Unga ko‘ra, tashkilot hozirning o‘zida “g‘ayrioddiy moliyaviy resurslarga” ega: milliardlab dollar zaxira, nol darajadagi qarz. Yaqinda yakunlangan erkaklar Jahon chempionati bilan bog‘liq so‘nggi to‘rt yillik siklda FIFA daromadi 15 milliard dollarga yetgan.
Shunday fon fonida Jahon chempionati kabi eng qimmat aktivda doimiy ulushni atigi 4,2 milliard dollar evaziga sotish — Cordeiro nazarida — mantiqsiz.
U buni “hech qanday ishonarli asos bo‘lmagan holda futbol kelajagini garovga qo‘yish” deb atadi.
Ichki doira yorilmoqda
Bu mojaro ayni paytda yanada keskin tus olayotgani bejiz emas. Gianni Infantino o‘n yildan ortiq vaqt davomida FIFA prezidentligida o‘tiribdi va kelasi yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan saylovda unga raqib chiqa olmasligi haqida fikrlar kuchli edi. Tashkilot 18 noyabrni nomzodlar uchun so‘nggi muddat qilib belgilagan.
Shu paytgacha Infantino atrofida shakllangan ichki doira mustahkam ko‘rinardi. Lamour ana shu doiraning eng ishonchli a’zolaridan biri bo‘lgan. Cordeiro esa so‘nggi yillarda prezident bilan birga Oq uyga bir necha bor safar qilib, Donald Trump bilan uchrashuvlarda qatnashgan.
Endi esa aynan o‘sha odamlar Jahon chempionati ulushi savdosi bo‘yicha signal berayotgan, ogohlantirayotgan tomonga o‘tmoqda.
Cordeiro FIFAda Infantino bilan yonma-yon ishlagan besh yilini eslab, tashkilotda “o‘yinni chin dildan yaxshi ko‘radigan, tamoyilli, fidoyi insonlar” borligini ta’kidladi va ularga murojaat qildi: “Ular ham gapiradi, degan umiddaman, chunki bunday miqyosdagi qarorlar futbol manfaatlari uchun qabul qilinishi kerak, undan foyda ko‘radiganlar uchun emas”.
Bu so‘zlar endi shunchaki shaxsiy norozilik emas, balki kengroq harakatga chaqiriq bo‘lib eshitilmoqda.
Futbol qaysi tomonni tanlaydi?
Bugun gap faqat moliya texnikasi haqida emas. Bu — Jahon chempionati kimga tegishli ekani, futbolning eng katta sahnasi ustidan kim nazorat o‘rnatishi haqida bahs.
Bir tomonda — FIFA prezidenti Infantino va uning 20 milliard dollarlik yangi tuzilma haqidagi rejasi. Ikkinchi tomonda — uzoq yillik hamkasblar, tajribali siyosiy va moliyaviy figurallar bo‘lib, ular bu bitimni futbol ruhiga zid, kelajakka xavfli deb bilmoqda.
Savol endi shunday: FIFA ichidagi “sokin norozilik” ochiq qarshilikka aylanadimi yoki bu reja, tanqidlar va iste’folarga qaramay, baribir o‘tadimi?
