FIFA ichida bo‘ron: Lise Klaveness Infantino qaroriga qarshi
JENEVA — FIFA boshqaruv idoralari atrofida allaqachon qaynab turgan keskinlik yakshanba-kechasi keskin burilish oldi. Tashkilot bosh operatsion direktori Kevin Lamour ishdan bo‘shatilishi — va bu aynan “bo‘shash” emas, balki qat’iy “haydash” ekani — Norvegiya futbol federatsiyasi prezidenti Lise Klavenessni ochiqcha norozilik bildirishga majbur qildi.
U buni bir og‘izda ta’rifladi: “Qabul qilib bo‘lmaydigan qaror. Qo‘rquv orqali boshqaruv”.
20 milliard dollarlik reja va bitta bayonotning narxi
Hammasi 31-iyuldagi bitta bayonotdan boshlandi. Lamour — Gianni Infantino bilan UEFA davridan beri yonma-yon ishlagan, FIFA ichida eng ishonchli amaldorlardan biri sifatida ko‘riladigan fransuz rahbar — Associated Press orqali prezidentning 20 milliard dollarlik xususiy kapital loyihasini ochiq tanqid qildi.
Gap “FIFA Forward Enterprise” deb atalgan, Jahon chempionati kelajak daromadlarining bir qismini Joshua Kushner boshchiligidagi investorlar guruhi qo‘liga topshirish rejasida edi. Taklifga ko‘ra, 4,2 milliard dollarlik sarmoya evaziga FIFA’ning tijorat sho‘ba korxonasidan 20 foizlik ulush sotilishi, buning hisobidan esa 211 a’zo assotsiatsiyaning har biriga 20 million dollardan tarqatilishi ko‘zda tutilgan.
Qog‘ozda bu raqamlar jozibali ko‘rinishi mumkin. Ammo bu federatsiyalar allaqachon ko‘p milliard dollarlik zaxiralarga ega bo‘lgan, notijorat tashkilotning haqiqiy egalariga aylanganini inobatga olsak, bu reja FIFA ichida ham, qit’a konfederatsiyalari darajasida ham qattiq savollar tug‘dirdi. Muddat esa qisqa edi: taklifni qabul qilish uchun sentabr o‘rtalarigacha vaqt berilgan, xolos.
Aynan shunday fon ostida Lamour o‘z xodimlari “aldangani”ni aytdi. U Infantino ochiqlik ko‘rsatmagani, jarayonni yashirin olib borgani, FIFA xodimlari “mensimaslik va qo‘rqitish”ga loyiq emasligini ta’kidladi. Va eng keskin satrlarni yozdi: agar bu so‘zlari unga ishidan ayrilishiga olib kelsa, u buni “tushunishini va hurmat qilishini”, hech bo‘lmaganda “o‘sha kecha tinch uxlay olishini” bildirdi.
O‘sha bayonot loyihaga zarba bo‘ldi. Loyiha bir necha soat ichida amalda to‘xtatildi. Ammo narxi aniq edi: 17 kundan so‘ng Lamour FIFA’dan ketdi.
“Bu iste’fo emas, bu haydash”
Klaveness bu jarayonni tomosha qilib turishni istamadi. U telefon orqali bergan intervyusida Lamourga yuqori baho berdi va u bilan nima sodir bo‘lganini aniq nomladi.
“Bu iste’fo emas, bu haydash holati”, — dedi u. Uning fikricha, qarorni FIFA bosh kotibi Mattias Grafström imzolagan bo‘lsa-da, bu “prezident bosimi ostida” qilingan ish bo‘lgan.
FIFA rasmiy bayonotida esa odatdagi quruq jumlalar: tashkilot Lamourga “ikki yillik xizmati uchun minnatdorchilik bildiradi va kelajakdagi faoliyatiga omad tilaydi”.
Klaveness bunday yumshoq iboralar ortida boshqa haqiqat turganini aytadi. Uningcha, Lamourning bayonoti bo‘lmaganida, loyiha to‘xtamaydi, futbol hamjamiyati ichkarida nimalar bo‘layotganini bilmay qolardi.
“U bu gaplarni aytishi shart edi, — deydi Klaveness. — U hammaga bir narsani ko‘rsatdi: bu FIFA emas, bitta odamning loyihasi edi”.
UEFA, AFC, CONCACAF — yashirin reja ochilgach, qarshilik kuchaydi
Lamourning chiqishi Infantino uchun allaqachon og‘irlashib borayotgan vaziyatni yanada keskinlashtirdi. Jahon futboli siyosati ko‘p yillardan beri “tumanli” maydon bo‘lib kelgan, ammo bu safar qarshilik ochiq va keng ko‘lamli bo‘ldi.
UEFA, Osiyo futbol konfederatsiyasi AFC va Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbol uyushmasi CONCACAF yashirincha tayyorlangan bu tijorat sxemasidan norozi bo‘lib, orqaga chekinishni talab qildi. Ularning e’tirozi shunchaki moliyaviy risk emasdi — gap FIFA boshqaruv tamoyillari, ochiqlik va mustaqillik haqida ketayotgan edi.
Infantino o‘zini yolg‘iz his qila boshladi. Eng ishonchli hamkasblaridan biri bo‘lgan Lamourning ochiq tanqidi esa bu siyosiy bo‘ronni markazga, FIFA prezidentining o‘ziga olib kirdi.
Rabotdagi yig‘ilish va “qo‘rquv bilan boshqaruv” ayblovi
Bosim ostida qolgan Infantino 5-avgust kuni Marokashning Rabat shahrida yuqori rahbariyatni yig‘di. Bitta e’tiborli detal: Kevin Lamour bu uchrashuvga chaqirilmadi.
Yig‘ilishdan so‘ng FIFA xato va kamchiliklar uchun uzr so‘ragan bayonot tarqatdi. Unda ishtirok etgan rahbarlar Infantino prezidentligiga “to‘liq qo‘llab-quvvatlovini yana bir bor tasdiqlagani” qayd etildi.
Klaveness esa bu manzarani boshqacha ko‘radi.
“Biz Marokashdagi yig‘ilish haqida hisobotlar oldik, — deydi u. — Bu qo‘rquv orqali boshqaruv. Bu futbol manfaatlariga zid”.
Norvegiya futboli ko‘p yillardan beri boshqaruvda shaffoflik va halollik tarafdori sifatida tanilgan. Sobiq milliy terma jamoa o‘yinchisi, Oslo sudyasi va UEFA ijroiya qo‘mitasi a’zosi bo‘lgan Klaveness aynan shu an’anani davom ettiryapti: u FIFA ichkarisidagi hamkasblarini “futbol manfaatlariga zid” bo‘lgan buyruqlarga bo‘ysunmaslikka chaqirdi, ayniqsa Grafström nomini alohida tilga oldi.
Infantino kelajagi: yakka nomzodlik xavf ostidami?
Hamma bu mojaro boshlanguncha, Gianni Infantino kelasi yil Marokashda bo‘lib o‘tadigan FIFA saylovida amalda raqibsiz qayta saylanishiga deyarli hech kim shubha qilmasdi. Muddat ham aniq: nomzodlar ro‘yxatga turishi uchun so‘nggi sana — 18-noyabr.
Endi esa savollar ko‘paydi. Lamour ketkazildi, loyiha to‘xtadi, lekin uning aytgan so‘zlari havoda muallaq turibdi: “Agar bu ish joyimga tushsa ham, hech bo‘lmaganda tinch uxlayman”.
FIFA ichida nechta rahbar xuddi shunday gapni o‘ziga ruhan ayta oladi — va baribir qarshi chiqishga jur’at topadi? Shu savol yaqin oylar davomida Jahon futbolining eng yirik tashkilotini bezovta qilishda davom etadi.
