FIFA ichidagi siyosiy kurash: 10 million dollarlik taklif
JENEVA — Jahon chempionatidan keyingi rekord daromad, 6 milliard dollarlik kutilayotgan zaxira va fon sifatida keskin siyosiy kurash. FIFA ichida hozir aynan shunday manzara.
UEFA prezidenti Aleksander Ceferin va CONCACAF rahbari Victor Montagliani juma kuni FIFA prezidenti Gianni Infantino nomiga keskin ohangdagi maktub yubordi. Unda ular har bir a’zo federatsiyaga qo‘shimcha 10 million dollardan ajratishni taklif qilgan. Rasman — “bir martalik mablag‘ yechimi”. Amalda esa — saylovchilarni Infantino davrisiz ham pul oqimi davom etishiga ishontirishga qaratilgan siyosiy zarba.
6 milliardlik zaxira va 2,1 milliardlik taklif
Maktubda aytilishicha, jahon chempionatidan so‘ng FIFA kassasida taxminan 6 milliard dollar bo‘lishi kerak. Shundan 2,1 milliard dollari 211 ta a’zo federatsiya o‘rtasida teng taqsimlanishi rejalashtirilmoqda — har biriga 10 million dollardan.
Bu raqamlar tasodifiy emas. Infantino ilgari o‘zining shaxsiy loyihasi — xususiy investorlar bilan Jahon chempionati tijorat huquqlarini sotish rejasiga ko‘mak sifatida federatsiyalarga 20 million dollardan va’da bergan edi. O‘sha loyiha endi amalda yiqildi. Ceferin va Montagliani esa hozir saylov korpusiga aniq signal yubormoqda: Infantino bo‘lmasa ham, pul bor, mablag‘lar kelaveradi.
Maktubda 2030 yilgacha har bir federatsiyaga va’da qilingan 20 million dollarlik moliyaviy dastur “to‘liq hajmda davom etishi” ham alohida ta’kidlangan. Ya’ni, tizim barqaror, faqat rahbar masalasi ochiq.
FIFA bu borada izoh berish uchun so‘ralgan, biroq tashkilotning rasmiy munosabati hozircha ma’lum emas.
Xususiy kapital rejasidan keyingi chiziq
Bu keskinlikning ildizi yozda boshlangan. Infantino boshchiligidagi rahbariyat Joshua Kushner yetakchiligidagi investorlar guruhi bilan Jahon chempionati tijorat huquqlarining katta qismini xususiy kapitalga sotish bo‘yicha yashirincha loyiha ustida ishlayotgani matbuot orqali fosh bo‘lgandi.
Joshua Kushner — AQSH prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi. Infantino esa so‘nggi yillarda Trump bilan yaqin aloqalar o‘rnatib, AQSH, Kanada va Meksikada bo‘lib o‘tgan jahon chempionati arafasida Oq uyning muntazam mehmoniga aylangan edi.
Xususiy kapital rejasi ommaga oshkor bo‘lgach, UEFA va CONCACAF boshchiligida global qarshilik to‘lqini ko‘tarildi. Endi esa bu qarshilik ochiq siyosiy kampaniyaga aylanmoqda: maqsad — Infantinoni kelasi yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan FIFA prezidentlik saylovidan oldin yoki hech bo‘lmasa saylov chog‘ida lavozimidan chetlatish.
Pul va saylov: kim kimni yutadi?
10 million dollarlik taklif bevosita saylovchilar — milliy federatsiyalar —ga qaratilgan. Aynan ular kelasi prezidentni tanlaydi. Infantino ilgari ularga 20 million dollarlik qo‘llab-quvvatlash paketini va’da qilgan edi, ammo bu paket uning muvaffaqiyatsiz bo‘lgan xususiy investitsiya loyihasi bilan chambarchas bog‘langan.
Ceferin va Montagliani yuborgan maktub esa boshqa yo‘lni chizmoqda: FIFA moliyasi mustaqil tahlildan o‘tishi, 15 oktyabr kuni Tsyurixda bo‘lib o‘tadigan yig‘ilish oldidan to‘liq va mustaqil moliyaviy hisobot taqdim etilishi so‘ralgan. Shundan keyin qancha mablag‘ni “mas’uliyat bilan” federatsiyalarga ajratish mumkinligi aniqlanishi kerak.
Bu yig‘ilish — Infantino raisligidagi FIFA Councilning yozgi mojaro ortidan ilk marta to‘liq tarkibda to‘planishi bo‘ladi. Aynan shu yerda siyosiy vaziyatning keyingi yo‘nalishi aniqroq ko‘rina boshlaydi.
Ceferin va Montagliani maktub yakunida yana bir muhim nuqtani yozgan: ular qolgan to‘rt konfederatsiya prezidentlariga ham bu tashabbusni qo‘llab-quvvatlash uchun murojaat qilishlarini ma’lum qilgan.
Konfederatsiyalar o‘rtasidagi chiziqlar
Osiyo futbol konfederatsiyasi so‘nggi haftalarda Infantino siyosatiga nisbatan tanqidiy pozitsiyani ochiq ifoda eta boshladi. Janubiy Amerika va Afrika futbol rahbarlari esa aksincha, Infantino tarafida turibdi.
Infantino o‘tgan oy Karib havzasiga safar qilib, CONCACAF hududidagi kichik federatsiyalar orasida o‘ziga nisbatan qo‘llab-quvvatlashni mustahkamlashga urindi. Qiziq tomoni — Montagliani undan bu safardan tiyilishni so‘raganiga qaramay, bu safar amalga oshirilgan.
Saylovga sanog‘li oylar qoldi
Rasmiy taqvim allaqachon ishga tushgan. FIFA prezidentlik sayloviga nomzodlar ro‘yxatga olish muddati 18 noyabrda yakunlanadi. Saylov esa to‘rt oy o‘tib, Marokash poytaxti Rabatda bo‘lib o‘tadi. Marokash — Infantino uchun muhim siyosiy ittifoqchi, 2030 yilgi Jahon chempionatini Ispaniya va Portugaliya bilan birga qabul qiladigan mezbonlar qatorida turibdi.
Shimoliy Amerikada o‘ta muvaffaqiyatli jahon chempionati ortidan Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi va so‘nggi muddatga deyarli raqibsiz qayta saylanadigandek ko‘ringandi. Xususiy investitsiya atrofidagi mojarodan keyin bu ssenariy yorilib ketdi.
Hozircha unga kim ochiq raqib bo‘lib chiqishi mavhum. Yevropa futbol elitalari FIFA Council yig‘ilishidan oldin UEFA mezbonligidagi tadbirda to‘planadi va aynan o‘sha yerda nomzod masalasi jiddiy muhokamaga chiqishi kutilmoqda.
So‘nggi yillarda taxminlar ko‘pincha Kanadadan chiqqan Montagliani yoki Paris Saint-Germain prezidenti, qatorlik Nasser al-Khelaifi nomi atrofida aylangan. Al-Khelaifi — Qatar hukumati a’zosi va UEFA ijroiya qo‘mitasi a’zosi. Biroq u ham, Montagliani ham hozircha Infantino bilan ochiq raqobatga kirishish niyatini bildirgani yo‘q. Qatar futbol federatsiyasi esa Infantino nomzodini ochiq qo‘llab-quvvatlamoqda.
UEFAning huquqiy hujumi
Siyosiy bosim bilan birga huquqiy front ham ochilgan. UEFA AQSHda — Manhattan va Florida shtatlaridagi sudlardan — ikkita yo‘nalishda dalillar to‘plashga ruxsat so‘radi: Nyu-Yorkdagi Kushnerning investitsiya kompaniyasi va FIFA atrofidagi hujjatlar.
Gap 20 milliard dollarlik tijorat loyihasi — FIFA Forward Enterprise (FFE) haqida ketmoqda. UEFA o‘tgan oy bu hujjatlar Shveysariyada, FIFA qarorgohi joylashgan mamlakatda, Infantino ustidan moliyaviy boshqaruv bo‘yicha ehtimoliy jinoyat ishi qo‘zg‘atish uchun kerak bo‘lishi mumkinligini ma’lum qilgan.
Bu endi oddiy siyosiy tortishuv emas, balki global futbolni boshqaruvchi tashkilot tarixida kam uchraydigan darajadagi ochiq frontlar to‘qnashuvi. Savol esa tobora aniqroq ko‘rinmoqda: FIFA kassasidagi milliardlar kelajakda kimning qo‘lida bo‘ladi — hozirgi prezidentnikimi yoki yangi raqib chiqib, butun o‘yinni yangidan boshlay oladimi?
