FIFA va Jahon chempionati: Infantino rejasi shovqin chiqaradi
Futbol – ko‘p yillardan beri “go‘zal o‘yin” deb atab kelinadigan sport – bugun o‘z tarixidagi eng keskin siyosiy to‘qnashuv arafasida turibdi. Gap maydondagi gollar haqida emas. Gap 1904 yildan beri o‘zgarmay kelayotgan hokimiyat tuzilmasi, FIFA taqdiri va Jahon chempionati kelajagi haqida ketmoqda.
Barchasining markazida bitta g‘oya turibdi: Gianni Infantino boshchiligidagi FIFA Jahon chempionati va boshqa yirik musobaqalardagi ulushlarni xususiy investorlar qo‘liga sotishni xohlayapti. Reja seshanba kuni oshkor etildi. Oradan bir necha kun o‘tib, futbol siyosati global sarlavhalarni egalladi, bo‘linishlar, boykot tahdidlari va keskin bayonotlar oqimi boshlandi.
Infantino rejasi: Jahon chempionati “fond”ga aylanadimi?
FIFA 1930 yildan beri, Ikkinchi jahon urushidan tashqari, har to‘rt yilda bir marta Jahon chempionatini o‘tkazib keladi. Turnir ilk bor 13 terma jamoa bilan boshlangan bo‘lsa, 2026 yilgi musobaqada rekord darajada 48 jamoa qatnashdi. 2030 yilga borib bu raqam 64 gacha oshishi ehtimoli tilga olinmoqda.
Bu o‘zgarishlarning o‘ziyoq bahsli edi. Endi esa Infantino yangi front ochdi: Jahon chempionati va FIFA Club World Cup kabi turnirlarning kam ulushlarini xususiy investorlar qo‘liga sotish rejasi e’lon qilindi. Markazida – sarmoyalarni yig‘adigan investitsiya kompaniyasi. Kutilayotgan yetakchi shaxs – Thrive Capital asoschisi Joshua Kushner. U Thrive Eternal deb nomlangan fond orqali investorlar guruhini boshqarishi rejalashtirilgan. Joshua – AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
FIFA prezidenti 211 a’zo assotsiatsiyaga qisqa muddat qo‘ydi: xususiy investitsiya rejasini qo‘llab-quvvatlash yoki rad etish uchun 19 sentyabrgacha vaqt bor.
UEFA zarbasi: “Jahon chempionati sotilmaydi”
Javob kechikmadi. Eng og‘ir zarbani Yevropa berdi.
55 a’zodan iborat UEFA payshanba kuni yakdil qaror qabul qildi: FIFA o‘z musobaqalariga xususiy kapital jalb qilish rejasidan darhol voz kechmasa, Jahon chempionatlari va boshqa FIFA turnirlarini boykot qiladi.
Shveytsariyada joylashgan, FIFA bilan bir mamlakatda qarorgohga ega tashkilot bayonotida rejaning yashirincha ishlab chiqilgani va bunday miqyosdagi o‘zgarishlar “mas’uliyatsiz va himoya qilib bo‘lmaydigan” ish ekani ta’kidlandi.
Ularning pozitsiyasi keskin ifodalandi: Jahon chempionati oddiy investitsiya mahsuloti emas, avlodlar davomida futbolchilar, terma jamoalar va muxlislar tomonidan yaratilgan meros. “Hech bir qismi xususiy investorlarga topshirilmasligi kerak. Jahon chempionati sotilmaydi,” deyiladi bayonotda.
FIFA uchun bu – eng boy va eng kuchli futbol qit’asidan ochiqchasiga e’lon qilingan urush.
CONCACAF va AFC: qat’iy “yo‘q”, ammo boykotsiz
Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtirgan CONCACAF ham payshanba kuni taklifni rad etdi. Ammo ular UEFA qadar keskin chiziq chizishni istamadi: boykot haqida qaror qabul qilinmadi.
41 a’zodan iborat konfederatsiya “chuqur xavotir” bildirgan holda, jarayonning shaffof emasligi, muddatlarning qisqaligi va FIFA ichki boshqaruv organlarida to‘liq ko‘rib chiqilmagani ustida to‘xtaldi. Ularning bayonotida “ko‘proq oshkoralik va to‘g‘ri boshqaruv zarurati” alohida urg‘ulandi va yakunda: taklif rasman rad etilgani ma’lum qilindi.
Osiyo ham jim qolmadi. Asian Football Confederation (AFC) UEFA va CONCACAFning pozitsiyasini qo‘llab-quvvatladi, lekin ular ham boykot chizig‘idan o‘tishni hozircha ma’qul ko‘rmadi.
Juma kungi bayonotda AFC shunday dedi: Jahon chempionati boykoti haqidagi gaplarning o‘ziyoq o‘yinning kelajagiga befarq bo‘lmagan har bir insonni tashvishga solishi kerak. “Futbol bunday vaziyatga tushmasligi kerak edi,” deya qat’iy ohangda ta’kidlandi.
Hali kim jim? Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya
Uchta yirik blok hali rasman so‘zga chiqqani yo‘q: Confederation of African Football (CAF), South American Football Confederation (CONMEBOL) va Oceania Football Confederation (OFC) pozitsiyasi noma’lumligicha qolmoqda. Ichki ovoz berish sanalari ham oshkor qilinmagan.
Shunga qaramay, bugungi manzara aniq: 211 a’zoning katta qismi reja haqida kamida shubha bilan qarayapti. Ochiq qo‘llab-quvvatlash esa hanuz yo‘q.
FIFAning javobi: ayb matbuotdami?
Bunday bosim ostida FIFA ortga chekinmadi. Aksincha, tashkilot matbuotni ayblab, konsultatsiya jarayonini davom ettirishini ma’lum qildi.
“Rejalashtirilgan maslahatlashuv jarayoni noto‘g‘ri media xabarlari tufayli izdan chiqdi,” deyiladi juma kuni erta tongda tarqatilgan bayonotda. FIFA har bir a’zo faktlarga asoslangan holda ovoz berishi uchun jarayonni davom ettirishini bildirgan.
Ammo tashqaridan qaraganda, bu “konsultatsiya” siyosiy jang maydoniga aylangan. Infantino uchun esa bu shaxsiy sinovga aylanib bormoqda.
Ichkaridan zarba: Cordeiro iste’fosi va AFC ogohlantirishi
Juma kuni yana bir zarba tushdi. FIFA prezidenti katta maslahatchisi Carlos Cordeiro iste’fo berdi. U Infantino tomonidan shaxsan tanlangan, 2026 yilgi Jahon chempionati bo‘yicha Oq uy ishchi guruhida FIFA vakili sifatida ko‘rilgan shaxs edi.
Cordeiro boshqa yuqori lavozimli xodimlarni ham ochiq gapirishga chaqirdi. Bu esa prezident atrofidagi bosimni yanada oshirdi.
Infantino uchun eng og‘riqli nuqta – AFC pozitsiyasining o‘zgarishi bo‘ldi. 11 yillik prezidentligi davomida Osiyo uning eng sodiq tayanchlaridan biri edi. Endi esa aynan shu konfederatsiya FIFA boshqaruv uslubini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishni tavsiya qilmoqda.
AFC bayonotida taklif etilgan FFE (FIFA Football Enterprises) modeli keng konsensus va birlikni ta’minlay olmasligi, aksincha FIFA ichki maslahatlashuv va qaror qabul qilish jarayonlaridagi “fundamental zaifliklar”ni ochib tashlagani aytiladi. Bayonot yakunida AFC FIFAdan boshqaruv va qaror qabul qilish tizimini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi.
Bu – oddiy texnik e’tiroz emas, siyosiy signal. Va u juda baland yangradi.
Qo‘llab-quvvatlovchi bormi? Meksika kutmoqda
Shu paytgacha FIFA rejasini ochiqchasiga yoqlagan birorta futbol tashkiloti yo‘q. Meksika futbol federatsiyasi (FMF) esa ehtiyotkorona pozitsiyani tanladi: ular taklifni o‘rganib chiqishini, qaror esa keyinroq qabul qilinishini bildirdi.
FMF ma’lumotiga ko‘ra, FIFA ularni 28 iyul kuni xabardor qilgan, endi esa bir qator davra suhbatlari orqali qo‘shimcha ma’lumot va hujjatlar taqdim etilishi kerak. “Meksika futboli rivoji uchun eng to‘g‘ri qarorni qabul qilish maqsadida o‘rganish va tahlil jarayonini yakunlaymiz,” deyiladi bayonotda.
Ammo ular CONCACAFning rasmiy rad etish qarorini qo‘llab-quvvatlaydimi yoki yo‘qmi – hozircha aniq emas.
Vaqt siqilyapti: kalendar bosimi va saylov soyasi
Hozirgi inqirozni keskinlashtirayotgan yana ikki sana bor.
Birinchisi – Infantino belgilagan 19 sentyabr. Shu muddat ichida a’zolar reja bo‘yicha pozitsiyasini bildirishi kerak.
Ikkinchisi – navbatdagi FIFA musobaqasi. 2026 yilgi FIFA Under-20 Women’s World Cup kelasi oy Polshada boshlanishi kerak. Polsha futbol assotsiatsiyasi (PZPN) juma kuni turnirdan hech bir jamoa voz kechgani haqida ma’lumot yo‘qligini, tayyorgarliklar reja bo‘yicha va yakuniy bosqichga kirgani haqida xabar berdi.
Demak, maydonda futbol o‘ynaladi. Ammo FIFA ichida siyosiy o‘yin yanada keskinlashishi mumkin.
Keyin navbat prezidentlik poygasiga keladi. 2026 yilgi Jahon chempionati muvaffaqiyatidan so‘ng, Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi va so‘nggi muddatga raqibsiz qayta saylanish yo‘lini deyarli tozalab bo‘lgandek ko‘ringan edi.
Endi esa manzara butunlay boshqa. FIFA nomzodlar uchun 18 noyabrni so‘nggi muddat qilib belgilagan, 211 a’zo ishtirokidagi saylov esa kelasi yil mart oyida Rabat shahrida o‘tkazilishi rejalashtirilgan.
Infantino bu safar raqibsiz qoladimi? Yoki Jahon chempionati atrofidagi bu mojaro yangi nomlarni sahnaga olib chiqadimi?
Bugun bitta savol ochiq turibdi: “xalq o‘yini” deb ataladigan futbolning eng katta turniri – Jahon chempionati – stadionlarda emas, yopiq eshiklar ortida, sarmoya fondlari va siyosiy bloklar o‘rtasidagi savdolashuv maydoniga aylanib qoladimi yoki yo‘qmi?
