FIFA ichida bo‘ron: xususiy sarmoya rejasi qarshilikka uchrayapti
FIFA tarixidagi eng bahsli g‘oyalardan biri endi shunchaki ichki hujjat emas, balki butun futbol olamida ochiq to‘qnashuvga aylanmoqda. Xususiy sarmoyani jalb qilish bo‘yicha reja e’lon qilingach, qarshilik to‘lqini kun sayin kattalashib boryapti. Endi bu safga tashkilotning sobiq rahbari ham qo‘shildi.
Sepp Blatter sukut saqlamadi.
1998 yildan 2015 yilgacha FIFA tepasida turgan shveysariyalik sobiq prezident ijtimoiy tarmoqlarda aniq va keskin ohangda chiqdi: “FIFA xususiy kapital fondi emas. Bu — nizomlari, qoidalari va global o‘yinni himoya qilish bo‘yicha fidusiar majburiyatga ega assotsiatsiya. Agar siz futbolning toj-javohirlarini xususiy investorlar qo‘liga bersangiz, o‘yinning bir qismini — ayniqsa, uning ruhini ham sotgan bo‘lasiz. Pul muhim, lekin u hech qachon hammasiga aylanmasligi kerak”.
Bu gaplar bejiz emas. Chunki FIFA 28 iyul kuni butun tizimni o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan tashabbusni ommaga chiqardi.
FIFA Forward Enterprise: toj-javohirlarni boshqaradigan yangi qo‘lmi?
Rejaga ko‘ra, FIFA tarkibida FIFA Forward Enterprise (FFE) nomli yangi sho‘’ba tuzilma yaratiladi. Bu oddiy texnik o‘zgarish emas. FFE FIFAning eng daromadli yo‘nalishlari ustidan nazoratni qo‘lga olishi ko‘zda tutilgan.
Gap, avvalo, World Cup va boshqa yirik turnirlar haqida ketmoqda. FFE tijorat va tadbirlarni boshqarish bo‘yicha markaziy o‘yinchiga aylanishi rejalashtirilgan: teletranslyatsiya huquqlari, homiylik bitimlari, chiptalar savdosi, litsenziyalash — hammasi shu tuzilma qo‘liga topshirilishi mo‘ljallangan.
Hozirgi prezident Gianni Infantino bu tashabbusni juda baland ohangda himoya qildi. U bu rejani “o‘yinni global miqyosda rivojlantirishni turbo-rejimga o‘tkazadigan oltin imkoniyat” deb atadi.
Ammo qarshilik ham xuddi shuncha tezlikda kuchaydi. Hatto undan tezroq.
UEFA zarbasi: boykot tahdidi
Yevropa futbolining yuragi — UEFA — javobini cho‘zib o‘tirmadi. Tashkilot payshanba kuni keskin bayonot bilan chiqib, taklif rad etilmaguncha barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishini e’lon qildi. Gap World Cup ham, boshqa barcha turnirlar ham haqida ketmoqda.
Bu oddiy norozilik emas, futbol siyosatidagi og‘ir zarba. Yevropa klublari va terma jamoalari turnirlarning asosiy tijorat lokomotivi ekanini hisobga olsak, bunday boykot tahdidi FIFA uchun bevosita bosim vositasi sifatida ko‘rinib turibdi.
Bosimga yana bir mintaqa qo‘shilishi esa vaziyatni yanada keskinlashtirdi.
Concacaf va Osiyo ham safda
O‘sha kuni kechroq Concacaf ham o‘z pozitsiyasini bildirdi. Shimoliy, Markaziy Amerika va Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi konfederatsiya bu rejani qo‘llab-quvvatlamasligini ma’lum qildi.
Oradan ko‘p vaqt o‘tmay, Osiyo ham o‘z so‘zini aytdi. Asian Football Confederation juma kuni UEFA va Concacaf bilan birdam ekanini, reja bo‘yicha qarshi pozitsiyada turishini bildirdi.
Shu tariqa, uch yirik konfederatsiya bir frontga birlashdi. Yevropa, Amerika va Osiyo — global futbol xaritasining uch ustuni — FIFA tashabbusiga ochiqchasiga “yo‘q” dedi.
FIFA o‘zini oqlamoqda: “Hech kim futbolni sotmayapti”
Keskin tanqidlardan so‘ng FIFA ham sukut saqlab o‘tirmadi. Payshanba kuni tarqatilgan rasmiy bayonotda tashkilot rejani noto‘g‘ri talqin qilinayotgani, maqsad umuman boshqa ekani ta’kidlandi.
Bayonotda shunday deyiladi: FFE FIFAga a’zo barcha assotsiatsiyalar (MAs) o‘z mamlakatlarida futbolning tijoriy imkoniyatlaridan mazmunli tarzda ulush olishlari uchun taklif etilgan. Shuningdek, bu jarayon FIFA yoki futbolning ruhiga, boshqaruv tamoyillariga ziyon yetkazmasligi qayd etilgan.
“Futbolni hech kim sotmayapti. Bu — FIFA hech qachon ko‘rib chiqmaydigan narsa”, — deyiladi bayonotda.
Bir tomonda “toj-javohirlar sotilmoqda, futbol ruhi xavf ostida” degan ogohlantirishlar. Ikkinchi tomonda esa “hech narsa sotilmayapti, faqat imkoniyatlar kengaymoqda” degan rasmiy talqin.
Savol endi shunchaki moliyaviy model haqida emas. Bu — futbolning kimga tegishli ekani, uni kim boshqarishi va qaysi nuqtadan boshlab o‘yinning bozor qoidalariga to‘liq bo‘ysunib ketishi haqidagi bahs.
Blatter allaqachon o‘z pozitsiyasini aniq aytdi. UEFA, Concacaf va Osiyo ham. Endi navbat kimda — FIFA ichki tizimidami, qolgan konfederatsiyalardami yoki oxir-oqibat futbolchilar va muxlislarning bosimidami?
