Fransiya terma jamoasi va GlobalX: siyosiy ziddiyatlar
Kylian Mbappé va uning jamoadoshlari sahnada nafaqat gollar, balki siyosiy bayonotlari bilan ham tanilgan. Ular o‘ng populizmga, irqchilikka va muhojirlarga qarshi siyosatga qarshi qat’iy chiqishadi. Ammo so‘nggi ma’lumotlar shuni ko‘rsatdiki, Fransiya terma jamoasi o‘zi keskin tanqid qiladigan siyosatning amaliy vositalaridan biri bilan bevosita bog‘lanib qolgan.
Gap Global Crossing Airlines — GlobalX haqida ketmoqda. Aynan shu xususiy charter aviakompaniya Donald Trump ma’muriyatining ommaviy deportatsiya dasturining markazida turibdi. Shu bilan birga, aynan shu kompaniya Fransiya terma jamoasini Amerika bo‘ylab uchirayotgan samolyotlarni ham boshqarmoqda.
Deportatsiya reyslari va yulduzlar reysi
Ijtimoiy tarmoqlarda paydo bo‘lgan tasvirlar va parvozlarni kuzatuvchi ma’lumotlar shuni ko‘rsatdiki, Fransiya terma jamoasi Jahon chempionati davomida AQShdagi uchta ichki parvozni GlobalX charter reyslari orqali amalga oshirgan. Jamoa o‘yinlar va Boston yaqinidagi bazasi o‘rtasida shu kompaniya samolyotlarida qatnagan.
Bu oddiy texnik tafsilot emas. GlobalX 2024 va 2025 yillarda ICE deportatsiya reyslarining yarmidan ko‘pini bajargan aviakompaniya sifatida qayd etilgan.
2025 yilda o‘tkazilgan keng qamrovli surishtiruv GlobalX’ning deportatsiya tizimidagi rolini ochib berdi: kompaniya minglab qo‘lga olingan muhojirlarni oilalaridan, jamoalaridan va advokatlaridan uzib qo‘ygan holda, mamlakat ichida va tashqarisiga yashirincha tashigan. Huquqshunoslar buni konstitutsion protsessual huquqlarni buzish deb baholagan.
GlobalX samolyotlari orasida El Salvadordagi mashhur Cecot mega-turmasiga uchadigan reyslar ham bor. Ko‘plab deportatsiya qilinganlar samolyotda qo‘l-oyog‘i kishanlangan holda, qayerga olib ketilayotganini bilmaganini aytib bergan.
Shu fon’da Fransiya terma jamoasining xuddi shu aviakompaniya xizmatidan foydalanayotgani keskin kontrastni yuzaga chiqaradi.
Boston sari parvoz va deportatsiya izlari
Jamoa Paragvay ustidan 1:0 hisobidagi g‘alabadan so‘ng bazasiga qaytishda yana GlobalX bortiga chiqdi. Aynan shu samolyot 2022 yildan beri taxminan 950 deportatsiya bilan bog‘liq reysni amalga oshirgan, joriy yilda esa 44 ta shunday parvozni ortda qoldirgan.
4 iyul kuni fransuz futbolchilari o‘tirgan samolyot atigi uch kun avval, 1 iyul kuni, Arizona shtatidagi hibsxonalardan Louisianaga qo‘lga olingan muhojirlarni tashigan. Bu ma’lumotlar ICE Flight Monitor tadqiqot guruhi tomonidan yig‘ilgan ochiq aviatsiya ma’lumotlariga asoslangan.
ICE Flight Monitor ma’lumotlar menejeri Sierra Randolph shunday deya vaziyatni izohlagan: ayrim tashuvchilar bir hafta ichida, ba’zan esa bir kunning o‘zida ICE reyslari va boshqa xususiy buyurtma parvozlari — jumladan, sport jamoalari uchun — o‘rtasida almashib turishi odatiy hol.
Bitta logotipdan boshlangan savollar
Bu zanjir oddiy bir kadrdan boshlandi. Fransiya terma jamoasining rasmiy Instagram sahifasida joylashtirilgan videoda Michael Olise va jamoadoshlari Filadelfiyadan Bostonga uchayotgan samolyotga joylashayotgani aks etgan. Olise o‘tayotganda, ustki bagaj bo‘limida GlobalX logotipi tushirilgan stiker yaqqol ko‘rinadi.
Shundan so‘ng parvoz ma’lumotlari Flightradar24 platformasida tahlil qilindi: 5 iyul kuni yarim kechada Philadelphia International’dan uchib, taxminan soat 1:00 da Boston Logan International’ga qo‘ngan Airbus samolyoti aniqlangan. ICE Flight Monitor tadqiqotchilari bu bortni o‘zlari muntazam kuzatib boradigan immigratsiya ijrosi reyslari qatoridan tanib olishdi.
GlobalX hozircha hech qanday izoh bermagan. Fransiya terma jamoasi vakillari ham bir necha bor yuborilgan so‘rovlarga javob qaytarmagan.
Maydondagi qat’iyat, havodagi ziddiyat
Bu faktlar ayniqsa shuning uchun rezonans uyg‘otmoqda: Fransiya terma jamoasi o‘yinchilari siyosiy masalalarda sukut saqlaydiganlar qatoridan emas. Ayniqsa, Kylian Mbappé.
Otasi Kamerundan, onasi Jazoir ildiziga ega bo‘lgan hujumchi mamlakat tarixidagi eng buyuk futbolchilardan biri sifatida ko‘riladi. U o‘ng radikal siyosatchilarni ochiq tanqid qilib keladi, millatchilik va ksenofobiyani rad etadi, jamoadoshlarining ham shunday pozitsiyasini qo‘llab-quvvatlaydi.
2024 yilda u Fransiyadagi o‘ng populistik, muhojirlarga qarshi National Rally partiyasining yuksalishini “falokat” deb atagan, yoshlarni saylov uchastkalariga borishga va “mamlakatni bu odamlar qo‘liga tushishidan saqlashga” chaqirgan.
Uning yonida Ousmane Dembélé, Jules Koundé, Marcus Thuram kabi futbolchilar ham bor. Ular ham fransuzlarni ovoz berishga undab keladi. Marcus Thuram’ning otasi Lilian Thuram — Jahon chempioni, uzoq yillardan beri irqchilik va ijtimoiy tengsizlikka qarshi kurashib kelayotgan faol. Zinedine Zidane ham 2017 yilda Marine Le Pen’ga qarshi keskin chiqish qilib, National Rally’ga ochiq qarshi pozitsiyani bildirgan edi.
Mbappé yaqinda yana siyosiy sahnaga tortildi: Paragvay senatori tomonidan unga nisbatan yo‘llangan irqchi hujumdan so‘ng, u siyosatchini “jirkanch ayol” deb atab, javob qaytardi. Bu ham uning sukut saqlash niyatida emasligini yana bir bor ko‘rsatdi.
O‘ng qanotning javobi: “o‘ynang, gapirmang”
National Rally a’zolari esa terma jamoa yulduzlarining tanqidlariga kinoya bilan javob berib, butun professional sport bo‘ylab yoyilgan “shunchaki o‘yna, gapirma” kayfiyatini takrorlashmoqda. Ularning nazarida futbolchilar siyosatdan yiroq bo‘lishi kerak.
Ammo Fransiya terma jamoasi tarkibi bu munozarani o‘ziyoq rad etadi. Bu jamoa ko‘p millatli, ko‘p madaniyatli, mamlakatning real demografik manzarasini aks ettiruvchi timsol sifatida ko‘riladi. Aynan shunday tarkib siyosiy maydonda ham, ijtimoiy bahslarda ham ramziy ahamiyatga ega.
Shu bois GlobalX bilan bog‘liq parvozlar atrofidagi savollar yanada o‘tkirroq eshitiladi: o‘ng radikal siyosatga qarshi kurashayotgan, muhojirlar huquqlarini himoya qilayotgan yulduzlar o‘zlari bilmagan holda deportatsiya mashinasining bir bo‘lagi bo‘lib qolmayaptimikan?
Javobni ular bermoqchi bo‘ladimi yoki yo‘qmi — bu endi faqat sport savoli emas. Bu, Fransiya terma jamoasining kelgusi yillardagi axloqiy va siyosiy yo‘nalishini belgilab beradigan sinovga aylanib bormayaptimi?
