Futbol bo‘roni: Uefa, AFC va Concacaf Infantino iste’fosini talab qilmoqda
Jahon futboli siyosiy maydoni yana larzaga keldi. Uefa, Asian Football Confederation (AFC) va Concacaf birlashib, Fifa prezidenti Gianni Infantino iste’fosini talab qilmoqda. Uchala konfederatsiya ochiq maktub yozib, “futbolga xizmat qiladigan, uni buyruq ostiga olmoqchi bo‘lmaydigan yetakchilik” zarurligini ochiq aytdi.
Bu shunchaki navbatdagi diplomatik bayonot emas. Bu – allaqachon chigallashib ketgan Fifa ichki inqirozining yangi, keskin bosqichi.
Ishonch aldov orqali buzildi
Mojaroning markazida – Infantino tashabbusi bilan, lekin yashirin ravishda ishlab chiqilgan Football Forward Enterprise (FFE) loyihasi. Fifa Jahon chempionati tijoriy huquqlarining bir qismini xususiy investorlar bilan bo‘lishish g‘oyasi fosh bo‘lgach, futbol olami portladi.
Uefa prezidenti Aleksander Ceferin, AFC rahbari Shayx Salman bin Ibrohim Al Xalifa va Concacaf prezidenti Viktor Montagliani imzo chekkan maktubda so‘zlar juda keskin tanlangan. Unda shunday jumla bor: “Ishonch aldov orqali buzilganda, shaxs unga vakolat bergan jamoaning ustiga o‘zini qo‘yganida, u xizmat burchini tark etgan bo‘ladi.”
Bu ibora – ochiq ayblov. Gap endi noto‘g‘ri tushunilgan “kommunikatsiya” haqida emas, balki hukmronlikka intilgan, kollektivdan uzilgan shaxs haqida ketmoqda.
Fifa javobi – “hukmda xato”, deb ataldi
Rabatda Fifa rahbariyati ishtirokidagi kichik yig‘ilish va undan keyin Infantino tomonidan bildirilgan uzr bu uch konfederatsiyani aslo qoniqtirmadi. Maktubda Fifa pozitsiyasi “kommunikatsiyadagi xato” sifatida talqin qilinishi keskin rad etiladi.
“Bu – hukmda xato edi”, deyiladi maktubda. “Taklifning o‘zi tubdan noto‘g‘ri ekani tan olinmadi. Fifa Jahon chempionati ulushini sotishga urinish – nafaqat protseduradagi kamchilik, balki Fifa xizmat qilishi lozim bo‘lgan institutlar bilan ishonchni fundamental ravishda buzishdir.”
So‘zlar og‘ir. Va ular bevosita Fifa prezidentining qarorini nishonga oladi.
Yangi turnirlar, bo‘ykot xavfi va bo‘shab qolishi mumkin bo‘lgan Jahon chempionati
Uch konfederatsiya allaqachon yangi musobaqalar formatlarini muhokama qila boshlagani ma’lum. Bu – oddiy bosim vositasi emas, real variant sifatida ko‘rilmoqda.
Uefa Fifa musobaqalarini bo‘ykot qilish bilan bir necha bor tahdid qilgan. Agar vaziyat o‘zgarmasa, kelasi oy bo‘lib o‘tadigan ayollar o‘rtasidagi U-20 Jahon chempionati Yevropa jamoalarisiz o‘tishi ehtimoli bor. Bu esa turnirning sportiy qiymati va siyosiy og‘irligini keskin pasaytiradi.
Alternativ variantlar izlanmoqda. Demak, gap endi faqat bayonotlarda emas, amaliy qadamlar poydevorida ketmoqda.
Mustaqil tekshiruv talabi va pul bilan qo‘rqitishga javob
Uch prezident futbol doirasidan tashqaridagi, mutlaqo mustaqil organ tomonidan tekshiruv o‘tkazilishini talab qildi. Fifa esa hozircha keyingi Kengash yig‘ilishida to‘liq hisobot taqdim etishga va’da berib kelayotgan edi.
Maktubda yana bir nozik nuqta ochiq tilga olinadi: ayrim assotsiatsiyalar yangi rahbariyat kelganda moliyaviy yordamdan mahrum bo‘lishidan cho‘chiyotgani sir emas. Uch konfederatsiya bu qo‘rquvni ham nishonga oladi va bu jarayon “[hech bir a’zo assotsiatsiyaning haqli qo‘llab-quvvatlovidan mahrum bo‘lishi haqida emas]”ligi ta’kidlanadi.
Ya’ni, pul bilan qo‘rqitish, grantlar va rivojlanish dasturlari orqali siyosiy sadoqat sotib olish – bu o‘yin endi yashirin qolmayapti.
Infantino uchun o‘rinbosar qidiruvi
Fifa prezidentligi uchun nomzodlar 18 noyabrgacha o‘z da’volarini e’lon qilishi kerak. Uefa, AFC va Concacaf esa Infantino o‘rnini bosishi mumkin bo‘lgan nomzod bo‘yicha faollashgan.
Viktor Montagliani – ehtimoliy nomzodlar orasida yetakchilardan biri sifatida tilga olinmoqda. Lekin uch konfederatsiya “barcha variantlar stol ustida” ekanini, faqat Fifa nizomi va boshqaruv tamoyillariga mos kelishi shartligini urg‘ulaydi.
Bu – shunchaki norozilik emas. Bu – real hokimiyat almashinuvi uchun tayyorgarlik.
Biroq front chizig‘i butunlay bir xil emas
Qog‘ozda uch konfederatsiya pozitsiyasi aniq ko‘rinsa-da, ichkarida manzara murakkabroq. Yevropadan tashqarida ko‘pchilik assotsiatsiyalar hali ham ochiqchasiga Infantinoga qarshi chiqishni istamayapti.
Ko‘plab federatsiyalar ilgari mart oyidagi qayta saylov uchun qo‘llab-quvvatlov xatlari yuborgan, ularning faqat kichik qismi bu maktublarni qaytarib olish haqida o‘ylamoqda, xolos.
Eng muhim jihat – Afrika va Janubiy Amerika. Caf va Conmebol so‘nggi kunlarda ochiqchasiga Infantinoni qo‘llab-quvvatlab chiqdi. Bu esa saylov maydonini yanada murakkablashtiradi: Yevropa, Osiyo va Shimoliy–Markaziy Amerika bir tomonda, Afrika va Janubiy Amerika boshqa tomonda turibdi.
Global futbol xaritasida chiziqlar tobora qalinlashmoqda.
Javobsiz maktublar va sukutdagi prezident
Katta assotsiatsiyalardan bir nechtasi allaqachon Infantinoga rasmiy xat yuborib, Football Forward Enterprise bo‘yicha yuzma-yuz izoh talab qilgan. Hozircha javob yo‘q.
Fifa prezidenti federatsiyalar bilan shaxsan bog‘lanmagan, FFE mojarosidagi o‘z rolini tushuntirishga ham urinmagan. Maktub mualliflari aynan shu sukutni eng xavfli signal sifatida ko‘rsatadi: “Hisobdorlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – sukunat, ochiqlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – masofa.”
Bu ibora futbol siyosatidagi bugungi kayfiyatni juda aniq ifodalaydi.
Birlik sinovi
“Futbolning kuchi har doim uning birligida bo‘lgan”, deya yakunlaydi o‘sha ochiq maktub. “Biz hozir aynan shu birlik sharaflanishini talab qilamiz – futbolga xizmat qiladigan, uni boshqarishga emas, unga xizmat qilishga intiladigan yetakchilik bilan.”
Savol endi bitta: Fifa ichidagi bu bo‘linish – qisqa muddatli siyosiy to‘lqinmi yoki jahon futboli boshqaruv tizimini tubdan o‘zgartirib yuboradigan burilish nuqtasimi?
