Futbol tepasida ochiq isyon: UEFA, AFC va Concacaf Infantino iste’fosini talab qilmoqda
Jahon futboli markazida portlash sodir bo‘ldi. Uch yirik qit’a konfederatsiyasi – Uefa, Asian Football Confederation (AFC) va Concacaf – Fifa prezidenti Gianni Infantino iste’fosini ochiqchasiga talab qildi. Endi bu faqat ichki norozilik emas, bu – yozma, imzoli va aniq manzilli isyon.
Ular e’lon qilgan ochiq xatda bosh shior aniq: “futbolga xizmat qiladigan, uni boshqarishga da’vo qilmaydigan yetakchilik” kerak.
FFE mojarosi: ishonch qayerda sinib tushdi?
Janjal markazida – Infantino ilgari surgan Football Forward Enterprise (FFE) loyihasi. Fifa prezidenti orqasida xususiy moliyachilar turgani aytilgan bu sxema ommaga oshkor bo‘lgach, futbol olamida bo‘linish chizig‘i yanada chuqurlashdi.
Uefa, AFC va Concacaf rahbarlari Fifa prezidentini ochiqchasiga “aldov orqali ishonchni buzganlik”da ayblamoqda. Ularning nuqtai nazariga ko‘ra, eng katta xato – bu loyihaning o‘zi emas, balki uni bir tomonlama, hamkorlarsiz, futbol oilasi bilan maslahatlashmasdan ishga tushirishga urinish bo‘ldi.
Xatda shunday satrlar bor: “Futbolda yetakchilik – mulk emas. Bu hokimiyatni ushlab turish yoki uni talab qilish haqida emas. Bu – uni ishonib topshirgan futbol oilasiga xizmat qilish majburiyati. Ishonch aldov orqali buzilganda, bir shaxs o‘zini unga vakolat bergan jamoaning ustiga qo‘yganda, bu majburiyat tark etilgan bo‘ladi”.
Bu so‘zlar diplomatik ohangdan ancha yiroq. Bu – ochiq ayblov.
Rabatdagi uchrashuv va “kechirim” – yetakchilik sinovi
Krizisga Fifa tomonidan berilgan javob esa uch konfederatsiyani yanada g‘azablantirdi. Rabat shahrida oz sonli yuqori lavozimli xodimlar ishtirokida o‘tkazilgan yig‘ilish, so‘ng esa Infantino tomonidan bildirilgan kechirim – xatda aytilishicha – muammoni umuman anglamagan rahbariyat manzarasini chizadi.
“Bu holat muloqotdagi xato sifatida talqin qilinmoqda, aslida esa futbol qarorlaridagi hukmning izdan chiqishini ko‘rdik”, deyiladi xatda. “Taklifning o‘zi tubdan noto‘g‘ri ekani tan olinmadi. Fifa World Cup’ga ulush sotishga urinish – bu nafaqat protsedura xatosi, balki Fifa xizmat qilishi lozim bo‘lgan institutlar bilan ishonchni tubdan buzish edi”.
Uch konfederatsiya rahbarlari Fifa ichida emas, futbol tizimidan butunlay mustaqil organdan iborat bo‘lgan tashqi tekshiruv o‘tkazishni talab qilmoqda. Fifa avvalroq navbatdagi Fifa Council yig‘ilishida to‘liq hisobot taqdim etishga va’da bergan edi, lekin bu endi yetarli emas, degan fikr kuchaygan.
Yangi turnirlar va bo‘ykot soyasi
Uefa, AFC va Concacaf ichida allaqachon yangi musobaqalar formatlari bo‘yicha dastlabki suhbatlar boshlangan. Bu shunchaki bosim vositasi emas, balki real variant sifatida ko‘rilmoqda.
Eng yaqin misol – kelasi oyga rejalashtirilgan under-20 ayollar World Cup musobaqasi. Hozirgi vaziyatda bu turnir Yevropa jamoalarisiz o‘tib ketishi ehtimoli bor. Shu bois alternativ yo‘llar, boshqa variantlar ustida ish ketayotgani aytilmoqda.
Uefa prezidenti Aleksander Ceferin, uning AFC’dagi hamkasbi Sheikh Salman bin Ibrahim Al Khalifa va Concacaf rahbari Victor Montagliani imzo chekkan xat – bu oddiy ogohlantirish emas. Bu siyosiy kursni o‘zgartirishga qaratilgan aniq urinish.
Infantino o‘rniga kim kelishi mumkinligi haqida ichki muloqotlar allaqachon boshlangan. Montagliani nomi jiddiy da’vogarlar qatorida tilga olinmoqda.
Pul, qo‘rquv va “qo‘llab-quvvatlashni yo‘qotish” kartasi
Har qanday Fifa mojarosida asosiy savol – mablag‘ taqsimoti. Xatda aynan shunga ham alohida urg‘u berilgan. U uchala konfederatsiya mamlakatlari orasida tarqatilayotgan qo‘rquv kayfiyatiga javob sifatida yozilgandek ko‘rinadi.
Mualliflar bu kurash “birorta a’zo assotsiatsiyaning halol topgan moliyaviy yordamini tortib olish” haqida emasligini ta’kidlashadi. Ularning fikricha, turli mamlakatlarga “agar Infantino ketadigan bo‘lsa, siz mablag‘siz qolasiz” mazmunidagi bosim o‘tkazilmoqda.
Xatda bu “qo‘rqitish” uslubiga ochiq e’tiroz bildiriladi.
Ichkarida bo‘linish, tashqarida esa qat’iy pozitsiya
Uefa, AFC va Concacaf rahbarlarining pozitsiyasi aniq. Lekin umumiy manzara yanada murakkab.
Yevropadan tashqarida joylashgan ko‘plab a’zo assotsiatsiyalar hanuzgacha Infantino’ga ochiq qarshi chiqishni istamayapti. Ba’zilari hatto uning kelasi yil mart oyidagi qayta sayloviga yozma ko‘mak xatlarini qaytarib olishga ham jur’at qilmagan.
Eng muhim jihat – Afrika va Janubiy Amerika konfederatsiyalari, ya’ni Caf va Conmebol so‘nggi kunlarda Infantino’ni ochiq qo‘llab-quvvatlab chiqqani. Bu esa kuchlar nisbatini murakkablashtiradi va saylov oldidan siyosiy maydonni yanada taranglashtiradi.
Shu bilan birga, bir qator yirik assotsiatsiyalar Infantino’ga rasmiy ravishda murojaat qilib, FFE bo‘yicha uning shaxsiy harakatlarini tushuntirib berishini talab qilgan. Hozircha bu xatlarning birortasiga javob yo‘q. Fifa prezidenti federatsiyalar bilan shaxsan bog‘lanib, vaziyatni izohlashga ham urinmagan.
Sukut cho‘zilmoqda. Norozilik esa kuchaymoqda.
Mustaqil tekshiruv va saylovga qarab borayotgan soat
Uch konfederatsiya xatini yakunlar ekan, eng og‘ir jumlalarni ishlatadi: “Hisobdorlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – sukunat. Ochiqlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – masofa… Futbolning kuchi har doim uning birligida bo‘lgan. Biz hozir aynan shu birlik hurmat qilinishini, futbolga xizmat qiladigan, uni buyruq ostiga olishga urinmaydigan yetakchilik bo‘lishini talab qilamiz”.
Fifa prezidentligi uchun nomzodlar 18 noyabrga qadar o‘z da’volarini e’lon qilishi kerak. Uefa, AFC va Concacaf esa Fifa nizomi va boshqaruv qoidalariga mos keladigan barcha variantlarni ko‘rib chiqishga tayyor ekanini bildirmoqda.
Endi savol bitta: global futbol siyosatining bu keskin burilishida kim jasorat bilan sahnaga chiqadi – va Fifa tepasidagi bu kuchli zanjirni uzishga jur’at etadimi?
