Gianni Infantino: Fifa prezidenti va global siyosatdagi roli
Gianni Infantino Kolumbiyaga tushganida, Cali aeroporti yo‘lagida uni shaxsan Kolumbiya futbol federatsiyasi prezidenti kutib oldi. Ramon Jesurun — Infantino yaqin ittifoqchisi — bu lahzani qo‘ldan boy bermadi: ikkovi yonma-yon, yuzida tabassum, federatsiyaning Instagram sahifasi uchun suratga tushdi. Bu oddiy ish safari emasdi. Infantino mamlakatning yangi prezidenti Abelardo de la Espriella inauguratsiyasiga kelgan edi. Yonida esa Janubiy Amerika futboli boshqaruv organi Conmebol rahbari Alejandro Dominguez.
Bu — Fifa prezidentining hayoti.
“Prezident” darajasidagi hayot
Infantino uchun bu lavozim nafaqat futbol, balki dunyoning eng qudratli siyosatchilari bilan aloqalar tarmog‘ini anglatadi. Uning AQSh prezidenti Donald Trump bilan yaqin munosabatlari buni yaqqol ko‘rsatdi.
Fifa Forward Enterprise mojarosigacha Infantino deyarli tegilmasdek ko‘rinardi. Erkaklar jahon chempionati tijorat va chiptalar biznesining bir qismini xususiy kapital fondiga sotish rejasidan keyingi eng katta zarbadan avval u o‘zini mutlaq qudrat egasidek his qilardi. Endi esa, kechirim so‘rab, bo‘ronni boshidan o‘tkazishga tayyorligini bildirganidan keyin, u yana “odatiy ish tartibi”ga qaytishga urinayotgandek.
Ammo bu safar yo‘l unchalik tekis emas.
Uefa tomonidan Fifa musobaqalarini boykot qilish haqidagi tahdid hanuz kuchda. Bu so‘zlar tez orada sinovdan o‘tadi: Polshada Fifa U-20 jahon chempionati boshlanishiga bor-yo‘g‘i 29 kun qoldi. Yevropadan tashqarida so‘nggi kunlarda olgan qo‘llab-quvvatlashidan ruhlangan Infantino chekinmoqchi emas.
Ammo savol ochiq qoladi: aslida Fifa prezidenti kim bo‘lishi kerak — futbol arbobimi yoki global siyosiy sahnadagi o‘yinchimi?
Rabatdagi kortej va uch reyslik kunlar
Hafta boshida Marokashning Rabat shahridagi Fifa shtab-kvartirasiga qora oynali Mercedes’lardan iborat kortej, politsiya mashinalari hamrohligida kirib keldi. Bu yerga Infantino Fifa rahbariyatining tanlangan a’zolarini chaqirtirgan edi. Kun tartibida bitta masala: Fifa’ning tijorat va chiptalar bo‘yicha biznesining 21 foizini xususiy kapital fondiga sotish rejasi.
Shveysariya–italiyalik prezident odatda shunday sayohat qiladi. Orada unga Qatar Airways Executive xususiy layneri xizmat qiladi — 2026 yilgi jahon chempionati davomida bir kunda uch martagacha parvoz qilib, ikki o‘yinni tomosha qilish imkonini bergan samolyot. Bu ko‘rinish — davlat rahbariga xos, sport tashkiloti rahbaridan ham balandroq darajadagi “prezidentlik” maqomi.
Bunday harakatlanish unga butun dunyoni kezish, Rabat kabi Fifa rasmiy ofislariga tez-tez tashrif buyurish imkonini beradi. Aynan shu shaharda u Fifa Forward Enterprise bo‘yicha mojaro avj olgan haftada joylashgan edi.
Lavozim talabiga ko‘ra, Infantino Fifa’ga a’zo 211 mamlakatning barchasiga borishi, tashkilot mablag‘lari hisobidan amalga oshirilgan “grassroots” loyihalarni ko‘zdan kechirishi kerak. Futbolni birlashtirish — uning rasmiy vazifalaridan biri, buni esa Tsyurixdagi shtabdan turib uddalab bo‘lmaydi.
Shu bois u konfederatsiya yig‘ilishlari, global turnirlar, siyosatchilar va futbol rahbarlari bilan uchrashuvlar uchun tinimsiz uchadi. Aloqalar tarmog‘i — uning eng kuchli quroli.
Ammo hamma ham uni davlat rahbariga tenglashtirishga tayyor emas. Aprel oyida Vancouver shahrida bo‘lib o‘tgan Fifa Kongressi arafasida mahalliy hokimiyat Infantino uchun odatda davlat rahbarlari yoki Papa darajasidagi shaxslar uchun ajratiladigan to‘rtinchi darajali kortej so‘rovini rad etdi. Yangi Zelandiya politsiyasi ham 2023 yilgi ayollar jahon chempionati paytida xuddi shunday so‘rovni qabul qilmaganini eslatdi.
Millionlik maosh va kuchaygan ishtaha
Kortejlar va charter reyslar bilan birga, albatta, katta maosh ham keladi. Infantino hozir lavozimga ilk bor kelgan 2016 yilga nisbatan uch baravar ko‘p oladi. O‘n yil avval atigi 1,3 million funt olgan rahbar hozirda qariyb 4 million funtni cho‘ntagiga soladi: 2,2 millionlik asosiy maosh va 1,8 million funt miqdoridagi tasdiqlangan bonus.
Taqqoslash uchun: uning salafi Sepp Blatter Fifa prezidenti sifatidagi so‘nggi yilida 2,6 million funtlik paket olgan. Infantino bundan tashqari, yashash va xizmat safarlari xarajatlarini qoplash uchun yiliga 20,5 ming funtlik “per diem” ham oladi.
Dunyoning eng mashhur sport turi boshida turgan inson uchun bu raqamlar ajablanarli emas. Infantino o‘zini oqlash uchun rekord darajadagi daromadlar va a’zo assotsiatsiyalar uchun oshgan moliyalashtirishni ko‘rsatadi. Uningcha, natija — maoshga munosib.
Trump bilan ittifoq va futbol chegarasidan chiqib ketgan prezident
Infantino’ning Donald Trump bilan ittifoqi uning maqomini yanada baland ko‘tardi. Ammo ko‘pchilik futbol olamida shu paytdan boshlab u futbolga bo‘lgan mas’uliyatidan uzoqlasha boshlaganini ayta boshladi.
2025 yil mayida Infantino Trump bilan Yaqin Sharqqa diplomatik safarga otlanib, Paragvaydagi Fifa Kongressiga ikki soat kechikib kelganida, Yevropa sabr kosasi to‘ldi. Uefa uni “xususiy siyosiy manfaatlarni” ustuvor qo‘yganlikda aybladi va norozilik sifatida zalni tark etdi.
Trump’ga berilgan Fifa Tinchlik mukofoti ham keskin bahs uyg‘otdi. Mukofot topshirilganidan bir necha hafta o‘tib, AQSh Venesuelaga bostirib kirib, prezident Nicolas Maduro’ni ag‘darish uchun harbiy amaliyot boshladi va Eron hududiga havo zarbalari yo‘lladi. Tanqidlar ko‘paygan bo‘lsa-da, Fifa etik qo‘mitasi Infantino’ning siyosiy betarafligi yuzasidan bildirilgan shikoyatlarga javob qaytarmadi.
Yil boshida Infantino Trump’ning G‘azoni qayta qurish bo‘yicha tuzilgan Board of Peace kengashining ilk yig‘ilishida kutilmaganda paydo bo‘ldi. Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi — Infantino taklif etilgan a’zo sifatida kiradigan tashkilot — bu ishtirok siyosiy betaraflik qoidalarini buzmaganini bildirdi. Shunga qaramay, ko‘pchilik uning AQSh prezidenti bilan haddan tashqari yaqinlashganini ta’kidladi.
Bu taassurotni yana bir voqea kuchaytirdi. USA hujumchisi Folarin Balogun jahon chempionati chog‘ida qizil kartochka olib, lekin diskvalifikatsiyadan qutulib qolganda, Fifa intizom qo‘mitasining qarori misli ko‘rilmagan deb baholandi. Trump keyinroq o‘zi Infantino’ga qo‘ng‘iroq qilib, kartochkani qayta ko‘rib chiqishni so‘raganini aytdi. Infantino esa qaror mutlaqo mustaqil organ tomonidan qabul qilinganini, hech kim bunga ta’sir o‘tkaza olmasligini ta’kidladi.
Jahon chempionati yakuniy hafta oxirida Trump va Infantino Nyu-Yorkdagi Trump Tower binosida birga ko‘rindi. AQSh prezidenti Fifa rahbariga yana bir bor telefon qilib, “yana bir ajoyib qaror” qabul qilgani uchun maqtadi.
Shu fon, shu yaqinlik fonida Fifa Forward Enterprise rejasi paydo bo‘ldi. Xususiy investor — Trump’ning kuyovi Jared Kushner’ning ukasi bilan bog‘liq kompaniya bo‘lishi kerak edi. Bu tasodif emasdek tuyuldi.
Qudrat, sodiqlik va Yevropa qarshiligi
Fifa prezidenti bo‘lish jozibasi bejiz emas. 1961 yilda Stanley Rous saylanganidan beri tashkilotga atigi to‘rt nafar doimiy prezident rahbarlik qilgan. Bu kursini egallagan kishi odatda uzoq muddatga keladi.
Yevropadan tashqarida Infantino davridagi rekord daromadlar ko‘plab mamlakatlar futbol tizimini moliyaviy tomondan ushlab turibdi. Ko‘plab assotsiatsiyalar uchun Fifa mablag‘i — yashash manbai. Bu esa sodiqlikni, demak, ovozlarni ta’minlaydi.
Ammo Uefa va ayrim milliy federatsiyalar uchun “ayblovlar ro‘yxati” endi haddan oshdi. Ularning fikricha, Fifa endi bir kishining avtoritar loyihasi sifatida boshqarilishi mumkin emas. Qarshilik aynan Yevropa ichida kuchli.
Infantino saylovoldi dasturida jahon chempionatini kengaytirishni va’da qilgan, agar u to‘rtinchi muddatga qadar yetib borsa, 2030 yil turnirini 64 jamoaga chiqarish deyarli haqiqatga aylanishi kutilmoqda. Yozgi Club World Cup ham kengaytirildi, kubokning o‘zida “Inspired by the Fifa president Gianni Infantino” degan shaxsiy ehtirom yozuvi tushirilgan.
Keyingi ikki erkaklar jahon chempionatini ajratish usuli esa Saudiya Arabistoniga — Infantino’ning yana bir yaqin ittifoqchisiga — 2034 yilgi turnirni deyarli kafolatlab berdi.
Yozgi jahon chempionati uchun o‘tkazilgan qur’a marosimi dabdabali, cho‘zilgan, ayrimlar nazarida hattoki g‘ayritabiiy darajada hashamatli bo‘ldi. Sahnaning markazida Trump va Infantino. Tomoshabinlar esa chiptalar narxidan norozi: ko‘pchilik uchun narxlar juda yuqori, to‘lashga tayyor bo‘lganlar esa vizadan quruq qoldi.
Fifa chiptalar uchun ikkilamchi bozor platformasidan foydalandi, unda narxlar cheklanmagan, har bir sotuvdan 30 foiz ulush tashkilotning o‘ziga tushdi. Tanqidchilar uchun bu aniq signal edi: foyda — muxlis tajribasidan ustun qo‘yildi. Nyu-York va Nyu-Jersi bosh prokurorlari Fifa’ni chiptalash amaliyoti bo‘yicha savollarga javob berish uchun rasmiy ravishda chaqirdi.
Qayta saylov soyasidagi chayqalish
Shu qadar ko‘p mojaro fonida ham, aslida, Infantino qayta saylanishiga deyarli hech kim shubha qilmayotgandi. Jahon bo‘ylab u bilan ishlashdan manfaatdor bo‘lgan assotsiatsiyalar soni katta edi. Hatto jahon chempionati boshlanishidan avval 111 ta a’zo assotsiatsiya ochiqchasiga uni qo‘llab-quvvatlashini e’lon qilgan — bu allaqachon qayta saylovni kafolatlash uchun yetarli raqam.
Endi esa Fifa’ning xususiy investitsiya rejasining barbod bo‘lishi bu manzarani o‘zgartirib yubordi. Uefa bu lahzani o‘z imkoniyati deb ko‘ryapti: ayni payt — Infantino’ni iste’foga majburlashga urinish vaqti.
Ammo Cali’dagi samolyot yo‘lagida yangi Kolumbiya prezidenti inauguratsiyasida yonma-yon turgan Infantino manzarasi bir narsani ko‘rsatib turibdi: bunday darajadagi qudrat egasini kursisidan tushirish, ayniqsa futbol siyosatining bu qadar murakkab o‘yinida, oson bo‘ladimi o‘zi?
