Gianni Infantino imperiyasining qulashiga sabab bo‘lgan bo‘ron

UEFA zarbani yashirmadi. Yevropa futbol hukmron organi FIFA rahbariyatini “ishonchni yo‘qotgan” deb e’lon qildi va butun futbol oilasining katta qismida kayfiyat aynan shunday ekani ochiq aytildi. Bu shunchaki keskin bayonot emasdi – bu ochiq isyon edi.

Keyin esa ogohlantirish keldi: loyiha davom etsa, UEFA barcha FIFA musobaqalarini, jumladan Jahon chempionatini boykot qilishga tayyorligini bildirdi. Ularning yoniga tez orada CONCACAF, 2026 yilgi Jahon chempionati mezbonlari, va Osiyo Futbol Konfederatsiyasi ham qo‘shildi. Qarshilik fronti birdaniga a’zolikning yarmidan ko‘prog‘ini qamrab oladigan darajaga yetdi.

Ichki portlash: yaqinlar safidan xiyonat

Zarba faqat tashqaridan kelmadi. Eng og‘iri ichkaridan bo‘ldi.

Infantino maslahatchisi, AQSh federatsiyasining sobiq prezidenti Carlos Cordeiro lavozimidan ketdi va rejani ochiqchasiga rad etdi. Uni “a’zolar uchun yomon bitim, futbolning uzoq muddatli kelajagi uchun yomon bitim” deb atadi.

FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour ham jim o‘tirmadi. U rahbariyatni xodimlarni “aldaganlikda” aybladi va butun tashabbusni “bir odamning loyihasi” deya ta’rifladi.

Natija ravshan: Infantino kelajagi osilib qoldi. 2027 yilgi prezidentlik saylovlari yaqinlashmoqda. Bir paytlar deyarli kafolatlangan qayta saylanish bugun shubha ostida. U tobora yakka, tobora bosim ostidagi figura sifatida ko‘rinmoqda, undan boshqaruv tizimini tubdan qayta ko‘rib chiqish talab qilinmoqda.

So‘nggi kunlarda matbuot yozishicha, yaqin atrofidagi odamlar uni oldindan ogohlantirgan, lekin u baribir bir tomonlama qarorlar bilan oldinga intilgan. Natijada, ayrim kuzatuvchilar ta’riflaganidek, u “yerda yurgan, allaqachon hukmi o‘qilgan odam” qiyofasini oldi.

Bu yerda mag‘lubiyat faqat bitta loyihadan voz kechish emas. Bu – Infantino deyarli o‘n yil davomida o‘z hokimiyatini tayanib kelgan siyosiy legitimlikning yemirilishi. Endi u shubha va “maxfiy sxemalar” uchun javobgarlik talab qilinayotgan muhitda yirik qit’alar bilan ko‘priklarni qayta qurishi kerak.

“Toza ochko‘zlik” va Superligadan kelgan xotira

Inqiroz siyosiy maydondan chiqib, shaxsiy va institutsional imidjga ham zarba berdi. Tanqidchilar loyihani darhol “toza ochko‘zlik”, “yomon bitim” va “maxfiy sxema” deb atashdi. 2021 yilda qulagan European Super League bilan bevosita qiyoslar paydo bo‘ldi.

“The Times” va boshqa nashrlar yozishicha, loyiha a’zolar ko‘zidan yiroqda ishlab chiqilgan, so‘ng esa ularga go‘yoki “tayyor fakt” sifatida, moliyaviy va’dalar evaziga qabul qildirishga urinish ko‘rinishida taqdim etilgan.

Amerika siyosiy doiralari bilan bog‘liq investorlar, xususan Kushner oilasi bilan tilga olinadigan “Thrive Capital” guruhi bilan ehtimoliy aloqalar shubhalarni yanada kuchaytirdi. Vaqt tanlovi ham savol uyg‘otdi: tarixdagi eng daromadli deb e’lon qilingan 2026 yilgi Jahon chempionatidan atigi bir necha hafta o‘tib, bu qadam ko‘pchilikka o‘sha moliyaviy muvaffaqiyatni shaxsiy yoki tor manfaatlar uchun ekspluatatsiya qilishga urinish bo‘lib ko‘rindi.

UEFA so‘zini ayamasdan, bu tashabbusni “maxfiy tuzilgan shubhali bitim” va “shoshilinch muddatlarda o‘tkazilgan yashirin sxemalar” deb atadi. Infantino saylov kampaniyasi chog‘ida bergan shaffoflik va’dalariga amal qilmagani ham alohida ta’kidlandi. Joseph Blatter davridan keyingi “islohotchi” sifatidagi obro‘si og‘ir zarba yedi – bu dog‘ yillar davomida qolib ketishi mumkinligi qayd etildi. Hatto orqaga chekinishdan keyin ham, xabarlarda “zarar ko‘rgan obro‘ ancha uzoq saqlanib qoladi” degan xulosa yangradi.

“Sky News” jurnalisti Rob Harris buni shunday ifodalaydi: Infantino atrofidagi inqiroz tobora kuchayib borayotgani Uels Futbol Assotsiatsiyasi harakatidan ham ko‘rinadi – ular Gianni Infantino qayta saylanishini rasman qo‘llab-quvvatlashdan voz kechgan dunyodagi birinchi futbol instituti bo‘ldi.

Milyardlab dollarlik orzu va 30 million yevrolik savol

Moliyaviy frontda Infantino milliardlab dollar jalb qilish imkoniyatini boy berdi. Bu pullarning bir qismini u rivojlanish dasturlariga yo‘naltirishni, loyiha o‘tsa, har bir a’zoga o‘nlab millionlab mablag‘ tarqatishni va’da qilgan edi. Loyiha esa bir tiyinsiz qulab tushdi.

Bunga qaramay, FIFA zaxiralari allaqachon 5 milliard dollardan oshgan. Bu faktning o‘ziyoq qisman sotuvga haqiqatan ehtiyoj bormi, degan katta savolni tug‘dirdi.

Eng bahsli nuqta esa shaxsiy manfaat masalasi bo‘ldi. “The Times” muxbiri ma’lumotiga ko‘ra, yangi kompaniyani boshqarish evaziga Infantino yiliga 30 million yevrodan ortiq maosh olishi rejalashtirilgan, ustiga-ustak natijalarga bog‘liq bonuslar ham bo‘lgan. Bu – hozirgi, taxminan 3 million yevro atrofidagi maoshidan o‘n barobar ko‘p.

“The Sun” esa yana bir qadam oldinga o‘tib, loyiha tasdiqlanganida Infantino maoshi Haaland, Lewis Hamilton yoki Steve Kerr darajasiga yetishi mumkinligini yozdi. Bu raqamni hech kim ochiq va qat’iy rad etmadi. Shuning o‘ziyoq tashabbus futbol manfaatidan ko‘ra shaxsiy manfaatlarga ko‘proq xizmat qilgani haqidagi ayblovlarni alangalantirdi.

Bitimning qulashi FIFA uchun uzoq muddatli moliyaviy ta’sir doirasini kengaytirish imkoniyatini ham yo‘qqa chiqardi. Kutilgan mablag‘lar kengaytirilgan “FIFA Forward” dasturlariga oqib kelishi kerak edi. Endi esa tashkilot boshlang‘ich nuqtaga qaytdi – va’da qilingan pullarsiz. Yana bir xavotir: rejaga qarshi chiqqan assotsiatsiyalar keyingi sikllarda moliyaviy jihatdan “jazolanishi” mumkinligi haqidagi qo‘rquv.

Bo‘lingan futbol oilasi va qisqarayotgan hokimiyat

Loyiha global futbol oilasini yarmiga bo‘lib yubordi. 55 ta yevropa federatsiyasining barchasi bir safda turdi, Osiyo va Shimoliy Amerikadan ham keskin ovozlar eshitildi. Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniyadagi ayrim federatsiyalar esa ehtiyotkorlikni saqlab, faqat qisman qo‘llab-quvvatlash yoki betaraflikni tanladi.

Bu bo‘linish Infantino hokimiyatining haqiqiy chegaralarini ochib tashladi. U ko‘p yillar davomida o‘z qarorlarini kichik federatsiyalar yordami bilan qulay ko‘pchilikka tayangan holda o‘tkazishga o‘rganib qolgan edi. Bu safar esa o‘sha mexanizm ishlamadi.

Saflarni yana birlashtirish endi aynan uning zimmasida. U ikkinchi bayonotida “futbol har qanday tilni gapiradi” deya ta’kidlab, muloqotga chaqirdi. Lekin ishonchga yetkazilgan zarar allaqachon ro‘y berdi. FIFA qaror qabul qilish mexanizmlarini qayta ko‘rib chiqish talablari ochiq maydonga chiqdi.

Osiyo Futbol Konfederatsiyasi maslahatlashuv jarayonlarini “shoshilinch qayta ko‘rib chiqish”ni so‘radi, UEFA esa “ishonchni qayta tiklash bo‘yicha haqiqiy vazifa endigina boshlandi”, deb ta’kidladi.

Endi Infantino avvalgidek keng maydonga ega emas. Har qanday yangi loyiha qattiqroq tekshiruvdan o‘tadi, uning siyosiy manevr qilish imkoniyati torayadi. Atigi besh kunlik xaos investitsion orzularni yo‘q qildi va FIFA obro‘sini qaqshatdi. Lekin bu voqea yana bir narsani eslatdi: dunyo futboli hanuz eng yirik turnirlarini faqat investitsion tovar darajasiga tushirishga rozi emas.

Afrika – yo‘qotilgan imkoniyatmi yoki yashirin karta?

Patrice Motsepe boshchiligidagi Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF) Infantino uchun yillar davomida eng muhim tayanchlardan biri bo‘lib kelgan. Bu yaqin shaxsiy munosabat va “FIFA Forward” dasturlari orqali qit’aga oqib kelgan saxiy mablag‘lar bilan mustahkamlangan ittifoq edi.

Shunga qaramay, bu safar u Afrikadagi tarixiy tayanchni hal qiluvchi, loyihani qutqarib qoladigan pozitsiyaga aylantira olmadi.

CAF faqat o‘z a’zolarini ijroiya qo‘mitasi yig‘ilishida taklifni “o‘rganish va baholash”ga chaqirish bilan cheklandi. Aniq qo‘llab-quvvatlash ham bo‘lmadi, keskin rad etish ham. Shu paytda UEFA, CONCACAF va AFC allaqachon qat’iy qarshilikni e’lon qilgan edi.

Bu ikkilanma holat qisqa muddatli yo‘qotish bo‘lib ko‘rinadi. Loyiha Afrikada ehtimoliy ittifoq shakllanishiga ulgurmasdan qulab tushdi. Holbuki, ko‘plab afrikalik assotsiatsiyalar reja va’da qilgan qo‘shimcha mablag‘larga juda muhtoj edi – ayrimlari uchun bu 40 million dollargacha borishi mumkin edi. BBC xabarlariga ko‘ra, Afrika sadoqat va rivojlanish ehtiyojlari tufayli “yolg‘iz qo‘llab-quvvatlovchi ovoz”ga aylanishi mumkin bo‘lgan mintaqa sifatida ko‘rilgan.

Ammo shu yo‘qotish ichida strategik imkoniyat ham yashirin. Bo‘ron bosilgach, Infantino yana Afrika frontiga tayana oladi – bu safar loyihani qayta tiklash yoki ko‘proq maslahatlashuvga asoslangan, yumshatilgan formula bilan sahnaga qaytish uchun “yutuvchi karta” sifatida.

Afrika assotsiatsiyalari, jumladan Misr va Marokash federatsiyalari, chekinish e’lon qilingach darhol bu qarorni “oqilona” deb olqishladi va Infantino rahbarligiga bo‘lgan ishonchni qayta tasdiqladi.

Bunga yana Infantino va Motsepe o‘rtasidagi shaxsiy rishtani qo‘shing. Infantino uni bir paytlar “Afrikaning sodiq do‘sti” deb atagan. Bu hamon qo‘l ostida turgan aktiv – rivojlanish va moliyalashtirish markazida bo‘lgan yangi tashabbuslarni Yevropada qo‘rquv uyg‘otmasdan o‘tkazish uchun ishlatilishi mumkin bo‘lgan omil.

Infantino endi avvalgidek keng siyosiy maydonga ega emas. Har qanday yangi tashabbus keskin savollar va ehtiyotkor qarshilik bilan kutib olinadi. Ammo Afrika qit’asini yonida ushlab qolish unga bo‘ron tingach hamon manevr qilish uchun ma’lum darajada joy qoldiradi.

UEFA, FIFA va CAF bayonotlari yo‘qotishlar qanchalik chuqur ekanini va ishonchga qaytish yo‘li uzoq bo‘lishini tasdiqlaydi. Shunga qaramay, Afrika Infantino qo‘lida qolgan eng qimmat kartalardan biri bo‘lib turibdi – bu karta qachon va qanday o‘ynalishi esa butun futbol siyosatining keyingi bobini belgilab berishi mumkin.