Gianni Infantino Jahon chempionati foydasini sotish rejasidan voz kechdi
Zyurixda futbol siyosatining eng keskin janglaridan biri yakuniga yetdi. FIFA prezidenti Gianni Infantino Jahon chempionati daromadlarini xususiy investorlar bilan bo‘lishishni ko‘zlagan, keskin bahs uyg‘otgan rejasini bekor qildi.
Bu shunchaki texnik qaror emas. Bu – butun futbol olamidan kelgan ochiq qarshilikka javob.
Bir odamning loyihasi, butun dunyoning e’tirozi
Infantino rejasiga ko‘ra, qiymati 20 milliard dollarga baholangan yangi kompaniya tuzilishi, Jahon chempionati va boshqa yirik tijoriy turnirlar shu tuzilma qo‘liga o‘tishi kerak edi. Ustiga-ustak, bu kompaniyaning 20 foiz ulushi Nyu-Yorkda joylashgan, Joshua Kushner asos solgan investitsiya firmasi boshchiligidagi xususiy investorlar qo‘liga berilishi rejalashtirilgandi.
Jahon chempionati atrofida bunday miqyosdagi tijoriy burilish futbol siyosatida zilzila keltirdi.
Avvaliga bu tashabbus FIFA ichida muhokama darajasida qolayotgandek tuyuldi. Lekin e’lon qilinganidan atigi bir necha kun o‘tib, qarshilik to‘lqini har kuni kattalashib bordi. Yevropa, Shimoliy Amerika, Osiyo – barchasi bir nuqtada birlashdi: Jahon chempionati sotilmasligi kerak.
Infantino juma kuni tarqatgan bayonotida orqaga chekindi: u turli tomonlarning fikrini tinganini, loyiha futbolni birlashtirish o‘rniga keskin bo‘linishlar keltirib chiqarganini tan oldi. Uning so‘zlariga ko‘ra, maqsad har doim “birlashtirish va yaxshilash” bo‘lgan, shuning uchun bu taklif endi davom ettirilmaydi.
UEFA bayrog‘i ostida bo‘ykoт
Eng og‘ir zarbani UEFA berdi. Yevropaning 55ta a’zo assotsiatsiyasi Jahon chempionati va barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishga tayyorligini bildirdi. Bu oddiy ogohlantirish emas, ochiq ultimatum edi.
UEFA bayonotida keskin jumla yangradi: “Ba’zi narsalar shunchaki sotish uchun emas. FIFA World Cup futbolga tegishli. Har doim shunday bo‘lgan va shunday bo‘lib qoladi. Yevropaning ovozi bor ekan, u hech qachon sotilmaydi”.
Bu so‘zlar futbol siyosatining eng yuqori qatlamiga qaratilgan ochiq signal bo‘ldi.
Boykot tahdidi faqat Yevropa bilan cheklanib qolmadi. Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasini birlashtiruvchi CONCACAF, shuningdek Asian Football Confederation ham reja tarafdori emasligini bildirdi. Futbol xaritasining uch qit’asi bir yoqqa o‘tib oldi.
Ichkaridan chiqqan isyon
Bosim faqat tashqaridan kelgani yo‘q. FIFA ichida ham qarshilik ochiq ko‘rinish oldi.
Infantino’ning eng yaqin maslahatchilaridan biri, White House Task Force for the World Cup tarkibida FIFA vakili sifatida ishlagan Carlos Cordeiro juma kuni iste’fo berdi. U ilgari Goldman Sachs bankida faoliyat yuritgan, tijorat va moliya olamida tajribali figuradir.
Cordeiro bayonotida “Jahon chempionatida ulush sotilishi” g‘oyasiga befarq qarab turolmasligini ochiq aytdi va boshqa yuqori lavozimli FIFA xodimlarini ham o‘z pozitsiyasini ochiq bildirishga chaqirdi. Uning iste’fosi FIFA ichidagi bo‘linish darajasini yaqqol ko‘rsatdi.
Oradan ko‘p o‘tmay, FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour ham The Associated Press orqali keskin fikr bildirdi. U so‘nggi oylarda bu loyiha bo‘yicha ochiqlik yetishmaganini, xodimlar chalg‘itilgani va aldanib qolganini ta’kidladi.
Lamour bu tashabbusni “bitta odamning loyihasi” deb atadi va nafaqat loyiha to‘xtashi, balki futbol siyosiy yetakchilari endi “to‘g‘ri savollarni berib, to‘g‘ri qarorlar qabul qilishi” kerakligini yozdi. Bu gaplar Infantino uchun ochiq ogohlantirishdek yangradi.
20 milliardlik savol: Jahon chempionati kimga tegishli?
Infantino rejasi oddiy tijorat modernizatsiyasi sifatida ko‘rsatilmadi. Gap FIFA’ning asosiy tijorat yuragi – erkaklar va ayollar Jahon chempionati, Club World Cup va boshqa yirik turnirlarni alohida sho‘ba korxonaga ko‘chirish haqida ketayotgandi.
Bu sho‘ba korxonaning 20 foiz ulushi xususiy kapitalga berilishi ko‘zlangan, FIFA esa “anchor investor” sifatida Joshua Kushner asos solgan Nyu-Yorkdagi investitsiya firmasini ko‘rsatgan edi. Kushner familiyasi esa tabiiy ravishda siyosiy rezonans uyg‘otdi: Joshua – AQSh sobiq prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
FIFA bir necha bor “Hech kim futbolni sotmayapti” degan pozitsiyani takrorladi. Lekin UEFAning “Jahon chempionati sotilmaydi” mazmunidagi javobi, Cordeiro va Lamourning ochiq chiqishlari bu da’voni mutlaqo ishontiruvchi emasligini ko‘rsatdi.
Loyiha atrofidagi bahs aslida bitta asosiy savolga borib taqaldi: Jahon chempionati – butun futbolniki bo‘lgan global merosmi yoki xususiy kapital uchun yangi daromad mashinasimi?
Navbatdagi turnir ham soyada
FIFA kalendaridagi keyingi rasmiy musobaqa yaqinlashib qolgan: 5 sentabr kuni Polshada ayollar o‘rtasidagi Under-20 World Cup start oladi. Ammo bu turnir ham siyosiy bo‘ron soyasida qolmoqda.
UEFA a’zolari aynan shu musobaqani ham boykot qilishga tayyorligini bildirgan. Yevropa ishtirokisiz bu turnirning sport qiymati ham, tijoriy jozibasi ham jiddiy savol ostida qoladi.
Infantino bugun rejasini ortga surdi. Lekin bu chekinish futbol siyosatidagi katta jang yakuni emas, balki yangi bosqichining boshlanishiga o‘xshaydi.
Endi asosiy savol ochiq turibdi: FIFA va uning prezidenti bundan keyin futbolning eng muqaddas brendi – Jahon chempionati – ustidan kimning so‘zi o‘tishini qanday belgilaydi?
